Vendaval desatado

Nordesía (Daniel Salgado, 18-2-2018)A poética de Daniel Salgado está argamasada con metralla abonda para perfurar as acomodadas conciencias burguesas, mais tamén non desapide da estraña flor da melancolía, esa que procura a beleza escintilante no medio do caos máis absoluto.

O gran rexeitamento/Flores para Albert Ayler, o seu máis recente poemario, de dúplice e revelador título, é un bo exemplo desa conxunción de pólvora e magnolias herdada.

Dunha parte, o total refusamento preconizado por Marcuse, sempre a prol da(s) liberación(s) todas. Doutra banda, os harmónicos de Ayler, free jazz en estado puro a crear melodías de inusual fermosura, sempre contracorrente.

Deixei escrito cando me referín a anteriores poemarios do monterrosino que hai nel unha constante tensión da linguaxe, un cuestionarse os límites do que pode chegar a dicirse e, asemade, unha correspondencia especular entre ese ir elastizando os lindes do comunicable e a capacidade para a hermenéutica do social entrópico. Os versos de Salgado son, nese sentido, un percutir nas membranas máis sensibles da ética, da necesaria demanda de xustiza, equidade e solidariedade.

Esa vocación de imprescindible denuncia vai acompañada aquí dunha estética rítmica, con poemas mantra, salmodia que itera conceptos definitorios para crear unha sinfonía particular, libérrima, onde os retrousos son trallazos letais e os versos se vernizan dunha dicción de sístoles e diástoles ben xenuína.

O gran rexeitamentoTal dicir das lacras do establishment ten como banda sonora o pretérito de vangarda do incomparable Ayler, que ve como as pantasmas, espíritos e campás da súa música son aquí presenzas significativas. Deste xeito, cando “sopra o aire do lobo/ o metal retórcese” e o saxo tenor do de Ohio consegue que lembremos que “a beleza insiste/ transita/ entre estruturas que colapsan”. Todo gravita sobre nós e “as pantasmas non se aparecen/ desfilan/ tremen ao fondo dos espellos/ como restos de liberación/ como cinza/ sobre as rosas”. Porque “a lóxica é o desequilibrio/ a lóxica das cousas é o desequilibrio” e cómpre camiñar cara á “detonación que esfarela/ esta organización das cousas” e, sobre todo, non esquecer xamais que a derrota das hostes occidentais “é a causa sagrada/ o perigo/ a revolta dos escravos/ o final da dinastía/ o inicio da liberdade” e, por iso, o poemario remata cando “as árbores caen/ as árbores caen”.

Con citas das “Vaguedás” das Follas novas rosalianas (“¡Paz, paz,/ ti es mentira!”) e do Funk lore do afroamericano Amiri Baraka (“Cando Albert regresou da/ tumba, non tiña saxofón”) este O gran rexeitamento/Flores para Albert Ayler é unha magnífica plaquette de Daniel Salgado coa que afirma a súa andaina a colección Pan de Abella de Apiario Editora, principiada co non menos memorable Auga a través de Dores Tembras.

Poesía de impacto, desafiante, escrita rebelde con causa, esferas lírico-musicais tanxentes que confirman que “ningún espello resiste semellante ataque/ o vendaval desatado/ que esnaquiza todo brillo”. Aí o está o nadir irradiante da deontoloxía Salgado, un clamor revolucionario imposible de silenciar.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 18-2-2018]

Advertisements

Letras austrais

nordesia alcalaBalaceras, sexo prostibulario, naipes e dados letais, espionaxe e contubernios, carto a correr de man en man manchado de sangue, nazis ao asexo e emigrantes galegos enzoufados na canalla máis xebre definen a avolta escenografía na que se desenvolve The Making of, novela de Xavier Alcalá acabada de saír do prelo de Galaxia.

Intriga ben trenzada, acción sen límite e bo traballo na definición caracterolóxica e epocal fan desta narración un título máis que atraente sobre a nosa epopea austral.

Porque en Alcalá temos un dos nosos máis destacados e, tamén, constantes cultivadores da escrita do heroico éxodo galego ao Novo Continente. O seu americanismo, arxentinismo e ata patagonismo vén de vello e aí os están para demostralo títulos como Nos pagos de Huincaa Loo (1982), Latitude austral (1991), Contos das Américas (1990), Viaxes no país de Elal (1992) ou Argentina (1993), obras coas que a presente novela garda unha indubidable relación de familia.

Teño escrito nalgunha ocasión que a prosa de Alcalá é ourivería fina no deseño de personaxes e na recreación de ambientes, que a súa é unha estética de período vizoso pero depurado, pleno de diálogos, pasaxes evocadoras e treitos reflexivos que conseguen atrapar o lector na esencia reveladora dos mundos creados. Confírmome nesa opinión e abundo nela tras a lectura deste The Making of, intenso relato que retrata coma poucos un mundo gobernado polos máis baixos instintos, a paixón desmedida, a ambición sen límite e os excesos amorais.

Un escritor dedicado á enxeñería ―concorrencia ben deliberada― vese obrigado a compracer un amigo que desexa saber que foi dun seu avó emigrado á Patagonia. Tirando deste fío, o protagonista aproveita ter que viaxar á Arxentina para indagar no suceso e chega a saber que o avó do seu amigo morreu en estrañas circunstancias a principios dos anos 40. A partir dese momento iniciará unha investigación axudado por outro bo amigo, un xornalista galego residente naquel país, para acabar descubrindo toda unha trama na que teñen o seu papel os círculos de apoio ao Terceiro Reich, as camadas máis sórdidas e violentas do Comodoro Rivadavia daqueles anos e o amor tóxico entre Alfredo Mosquera alias Coghomelo, alias Gallego Cojo, alias Gallego Mosca e a resoltísima chilota Balbina Enríquez.

The Making ofO retrato deste Sur arredado, deste salvaxe oeste suramericano que tantos emigrantes galegos axudaron a poboar, mergúllanos nun mundo no que os códigos de comportamento responden tan só á supervivencia máis instintiva, onde non hai lugar nin para a saudade nin para a melancolía meliflua e onde o diñeiro ás mancheas, a abusiva posición de forza e a satisfacción dos máis viles e inmediatos desexos son a única lei.

Xavier Alcalá achega en The Making of unha brutal recreación do lado menos admirable da nosa emigración, rabioso compendio de delincuentes e renartes, contrabandistas e matóns que viviron outras américas, moi afastadas da estampa feliz do indiano triunfador.

O protagonista desta novela confesa nun determinado momento vivir fascinado polos feitos que anda a descubrir, ata o punto de que cede á “teima literaria” que asolaga a súa cabeza: a de escribir, inspirado por estes, unha novela á que chamará O boliche da lobería, narración “de misterios, intrigas e mesmo mortes: unha infinita estrada de pedregullo no deserto, un lugar afastado, unha construción de lata xunto ás instalacións camufladas dun centro de apoio á Mariña do Reich no Atlántico Sur. Nunha atmosfera espesa, homes de todas as laias e nacións divertíndose ou aparentando facelo”. Síntese óptima, persuasivo convite á lectura.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 29-7-2018]

Parlamento das Letras: Carlos G. Reigosa

cr

Carlos G. Reigosa ten alma de heroe expedicionario do Far West, non en van un seu poemario leva por título Kid Salvaxe. O seu foi ir anovando ermos para a literatura galega dende a primeira hora e non son poucas as incursións pioneiras que debemos ao seu afán por descubrir novos horizontes.

Cando ninguén en Galicia se (pre)ocupara pola necesidade de ter unha novela negra propia e crear un tecido sólido de lectorado deste masivo subxénero el publicou Crime en Compostela, narración fundacional do noir galego coa que naceron dous arquetipos literarios: o do detective Nivardo Castro e o do xornalista Carlos Conde, modelos que crearon escola.

E o mesmo acontece coa novela de campus, outro páramo que axudou a poboar con Oxford, amén. Ou coa escrita sobre o maquis, tanto documental como ficcional, e velaí os están Fuxidos de sona, A agonía do león ou A vitoria do perdedor. E, en fin, para non ser conto de nunca acabar, mesmo coa narcoliteratura tan de actualidade, como demostran A guerra do tabaco ou Narcos.

Cronista de Pepa A Loba, sabedor de todas as pucharcas da lembranza e segredos de Bretaña, frecuentador de Intramundi e estudoso de García Márquez, Torrente Ballester ou Valle Inclán, Carlos G. Reigosa é un dos escritores e xornalistas galegos máis poliédricos e fecundos dos últimos lustros. De tal cerna están feitos os de Tras da Corda.

¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

A primeira novela que escribín foi Oxford, amén e publicouna Akal en 1982. Foi un intento de contar de primeira man as inquedanzas vitais, políticas e culturais que estabamos a vivir os mozos de vinte anos no mundo cambiante de 1968 e seguintes. Unha etapa de gran creatividade e de mutacións profundas na música, na política e nas vidas en xeral. Era cando Bob Dylan lle empezaba a poñer letra á música de todo un cambio social sacudido polo rock and roll… Eu pasei daquela un mes nunha especie de comuna hippy en Oxford. E de aí partiu todo. En galego, a novela publicouna Edicións Xerais.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

crime en compostelaA mellor tratada foi sen dúbida Crime en Compostela (I Premio Xerais de novela), que esgotou varias edicións de saída e que abriu en galego un ciclo de novela negra que conta hoxe con grandes autores de ben acreditado talento. Coido que a aparición do detective Nivardo Castro (e o seu amigo o xornalista Carlos Conde) respondeu á demanda dunha literatura popular e por iso foi tan ben acollida. Gonzalo Torrente Ballester (co que escribín daquela un libro de conversas) díxome nunha ocasión que Crime en Compostela fora importante para quitarlles aos escritores galegos a teima de que tiñan que ser todos uns James Joyce e el mesmo, que escribira A Saga/Fuga de JB, unha obra insuperable (e comparable ao Quixote, segundo o Nobel portugués José Saramago), publicou despois unhas fermosas novelas de cerna popular. Respecto da segunda parte da pregunta, non sei cal foi a miña obra peor tratada. Todas tiveron —e teñen— o seu público, pero quizais Intramundi coido que é a que máis atención merece aínda hoxe.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Manías, non. Nin sequera necesito saber a historia enteira antes de comezar a escribila. Creo que o proceso creativo require unha actitude aberta ás novas ocorrencias que vaian xurdindo. Pero é certo que non se pode escribir sen ter claro cal é o asunto e o motor da narración. Dalgunha maneira, escribir é construír unha casa soñada, pero, mentres se constrúe, vanse introducindo cambios no proxecto. As novelas, de certo, só están terminadas cando un xa non quere cambiar nada nelas.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Iso correspóndevos decidilo aos críticos. Eu podería querer estar cerca do meu benquerido veciño Álvaro Cunqueiro, pero isto sería unha parvada, porque non xogamos no mesmo campo nin compartimos talentos. Eu coido que cada un ten o seu irman rei arturespazo e que debe tratar de mellorar as súas obras desde a súa experiencia, capacidade e ambición. Nada máis. Eu lin con paixón a autores coma Dostoievski, Kafka, Camus, Steinbeck, Hemingway, García Márquez, o propio Torrente Ballester e outros e sempre cría que estaba aprendendo algo deles, pero logo resulta que non atopo a súa influenza na miña obra. Ou atópoa pouco. Porque resulta que, ao cabo, un fai o que pode, faino con paixón e convencemento e iso é a súa singularidade. De todos modos, coido que debo recoñecer o influxo de Xosé Luís Méndez Ferrín na miña obra Irmán Rei Artur (1987) que el prologou con moito saber e xenerosidade.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Eu diría que todo comezou porque sentín moi cedo a necesidade de expresar literariamente a realidade da miña parroquia natal, A Lagoa da Pastoriza, un espazo sen estradas, nun lugar illado que os demais chamaban Tras da Corda (que non era un topónimo, senón unha descrición física, porque o monte que une Abadín, Mondoñedo e a miña Pastoriza chámase A Corda). Eu sempre tiven moita fascinación polos heroes e heroínas da miña parroquia: zoqueiros de sona, labregos fortes, emigrantes ousados, superviventes da Guerra Civil e, se cadra, tamén algún que outro bandoleiro. Non se me ían da cabeza as súas “fazañas” e, cando descubrín en Lugo o cine do Oeste, comecei a orientar os meus primeiros disparos, que foron os contos de Homes de Tras da Corda e os de As pucharcas da lembranza. Pero, cando escribín isto, eu xa sobrevivía como xornalista na Axencia EFE e xa escribira a novela Oxford, amén, que testemuña unha revolución cultural urbana que vivín e que me fascinou…

homes de tras da cordaAsí que, se eu tivese que historiografar a miña traxectoria literaria debería comezar por recoñecer todo o que lle debo á miña orixe rural en obras como Homes de Tras da Corda (1982), As pucharcas da lembranza (1984) e, sobre todo, na novela Intramundi (2002). Porque estas obras, que eu escribín cando máis admiraba a Álvaro Cunqueiro e a Juan Rulfo, son os meus espellos ao longo do camiño literario das orixes. Despois viñeron as novelas que podemos chamar da serie negra, co detective Nivardo Castro e o xornalista Carlos Conde. Nelas tratei de amosar realidades galegas daquela mal coñecidas: un certo submundo compostelán (en Crime en Compostela), o tráfico de armas (O misterio do barco perdido), o contrabando de tabaco (A guerra do tabaco) ou o narcotráfico (Narcos). Logo, nas seguintes xa fun abrindo espazos de realidade cara a asuntos máis internacionais, como a fuxida a América dos nazis por Vigo (A vinganza do defunto). Por outra parte, e desde unha perspectiva histórica, interesoume sempre a peripecia dos fuxidos tras a Guerra Civil. Coido que o libro A agonía do león (1995), que recibiu o Premio Internacional Rodolfo Walsh de Literatura Testemuñal en 1996, está nesa liña, sobre a que aínda penso volver. Polo demais, a novela Pepa A Loba (2006) permitiume descubrir a realidade e a ficción da última bandoleira europea, unha galega de armas tomar. E supoño que tamén debería falar de A vida do outro (XX Premio Torrente Ballester de Novela, 2008), que foi un intento de fabular a transición política en España… E de Segredos de Bretaña (2016), unha mestura de memorias históricas… En fin, coido que xa fun demasiado lonxe nesta resposta. Deixémolo aquí, pois.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Segredos de BretañaDurante moitos anos fun e volvín cos escritores latinoamericanos que, por outra parte, tiven a sorte de coñecer persoalmente, desde Juan Carlos Onetti a Alfredo Bryce Echenique (amigo persoal), pasando por Jorge Luis Borges, Bioy Casares, Gabriel García Márquez (que se dicía neto de galega e sobre o que escribín un libriño explicando a súa relación con Galicia), Julio Cortázar, Mario Vargas Llosa, Augusto Roa Bastos etcétera. Foi un tempo no que era moi difícil non recaer neles, porque as súas obras eran —son— simplemente portentosas. Cen anos de soidade, de Gabriel García Márquez, está sendo agora un grande éxito en China, por exemplo. Foi unha xeración extraordinaria que nos arrastrou a moitos, afastándonos dalgúns autores que non eran latinoamericanos, pero que deberiamos ter lido polos seus propios méritos. Mais…

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Ás nosas letras non lles sobra nada. Nin sequera o ruralismo, que eu antes desprezaba e agora valoro moito, porque aí está a nosa orixe. Hai que ler a poesía de Antonio Noriega Varela e de Aquilino Iglesia Alvariño para saber de onde estamos vindo. E hai que ler a Cunqueiro para intuír a onde podemos chegar. Polo demais, é certo que sobran algunhas cousas, pero esas xa irán quedando polo camiño co paso do tempo.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Esta é unha pregunta que me tortura e que prefiro deixar de lado. Porque un non controla o seu destino. A vida é esa fraxilidade na que vivimos. Non hai máis información.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

A soidade do asasinoBoa. Hai diversidade e hai ganas de abrir camiños. Non todo son acertos, pero, é sabido, os acertos chegan despois de moitos intentos. Temos unha poesía diversa, que é íntima e social á vez. E temos moitas mostras novidosas que están a gañar espazos. Xa non necesitamos un James Joyce, como pedían os galeguistas de antano. Foi unha mágoa que Torrente Ballester, que empezou A Saga/Fuga de JB en galego, non dispuxese dun idioma abondo fornecido filoloxicamente para poder escribila enteira na nosa lingua. Hoxe podería facelo, pero daquela non puido. Así é a historia das cousas deste mundo.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Quero felicitarte por esta boa idea que tiveches, que nos obriga a pensar no que case nunca pensamos, é dicir, pensar no feito literario e na nosa relación con el. Moitas grazas e noraboa.

 

 

Frankenstein e outros monstros

Poucas cousas estimulan tanto o ser humano como a formulación de retos. E é xustamente un desafío literario o que está na base do nacemento dunha das obras máis insólitas da literatura romántica europea: Frankenstein ou o moderno Prometeo, da escritora inglesa Mary Shelley, novela que chega agora ao seu segundo centenario.

En efecto, durante o verán de 1816, na mansión suíza de Vila Diodati (Cologny), a parella formada polo poeta Percy Bysshe Shelley e a narradora Mary Wollstonecraft Godwin (quen ao casar tomou o apelido do seu compañeiro) visitaron o seu amigo Lord Byron. Nun dos faladoiros literarios cos que entretiñan o tempo, o anfitrión retou os convidados (entre os que tamén se atopaba o seu médico persoal, John Polidori) a que compuxesen unha historia de terror. De resultas do desafío, Polidori escribiu O vampiro (1819) e Mary Shelley o seu Frankenstein, que acabou publicándose o primeiro de xaneiro de 1818.

Aquela xuntanza, por tanto, foi o xermolo da teratoloxía literaria moderna, que ten na figura de Frankenstein un dos seus máis recoñecibles monstros. O canon de horrores antropomorfos complétase co tríade que conforman os vampiros (como se ve, tamén literaturizados entón por vez primeira), os zombis e os lobishomes, todos eles mutacións témeras de humanos previos que deveñen en seres arrepiantes.

Cómpre dicir que tanto o Frankenstein de Shelley coma O vampiro de Polidori gozaron da atención lectora do seu tempo e ao pouco tempo de seren publicados viron como xurdían novos textos que continuaban os seus achados, como o titulado O esqueleto do Conde ou a amante vampiro, unha historia escrita por Elizabeth Caroline Grey en 1828 na que a moza coprotagonista, despois de morrer, regresa á vida mercé a unha descarga eléctrica (como acontece con Frankenstein), mais para permanecer viva precisa de alimentarse de sangue (o que coincide co narrado por Polidori).

Agora ben, se entre os monstros xerados a partir de corpos cadavéricos grazas a milagrosos procesos de galvanización o Frankenstein de Mary Shelley é, sen dúbida, o gran referente literario, na narrativa vampírica, máis alá do recoñecemento pioneiro de Polidori, a novela por antonomasia sería Drácula (1897) do irlandés Bram Stoker, quen abondou nun tema xa tratado por Hoffmann, Coleridge ou Le Fanu.

Canto aos mortos viventes, convertéronse en personaxe literario con Paul-Alexis Blessebois, quen en 1697 publicou O zombi do Gran Perú. Secasí, malia esta achega fundacional e sen desmerecer os relatos de ambientación zombi que poden descubrirse en Poe (velaí A caída da casa Usher ou A verdade sobre o caso do señor Valdemar) e Bierce (A morte de Halpin Frayser), o certo é que o grande instaurador do xénero foi o escritor estadounidense William Seabrook coa novela A illa máxica (1929), que retrata un Haití de omnipresente culto vodú e millenta escravos resucitados. Nesta liña sitúase tamén o sempre maxistral Lovecraft (Herbert West: Reanimador e O caso de Charles Dexter Ward) e, mais contra os nosos días, moitos outros.

Finalmente, a figura do licántropo ten tamén unha moi longa tradición literaria que se remonta á Antigüidade clásica (aí as están, poño por caso, as referencias a Licaón en As metamorfoses de Ovidio ou a historia de Nicero no Satiricón de Petronio) e que ten no século XIX cultivadores como Menzies, Marrayat, Reynolds ou mesmo Dumas. Mais o paradigma do xénero debémosllo a Guy Endore e o seu O home lobo de París (1933), ao que tempo despois regresou o xenial Boris Vian en O lobo home (1947).

Monstruario galego

O Frankenstein de Shelley, xa bicentenario, foi traducido ao galego por Fernando Tato Plaza, quen deu a coñecer unha estupenda versión no ano 2000 na Editorial Galaxia.

Doutra parte, vampiros, zombis e, sobre todo, licántropos son monstruario adoito nas nosas letras. Concomitante co mundo propio da literatura vampírica (aínda que con personalísimo selo) amósase Un ollo de vidro (1922) de Castelao, relato de seres de ultratumba, entre o terror e o humor de agre lucidez. O rianxeiro aproveita esta atmosfera para a máis debeladora crítica social: “Quixen saber quen fora o vampiro nos mundos dos homes. Fora un canalla que roubara para dar regalía ó seu bandullo de porco, dono da xustiza, roubaba desde a súa confortable casa. ¿Para que dicir máis? Era, ¡era un cacique!”.

lobo da xenteMortos viventes habitan tamén as páxinas de, por exemplo, Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros (1919) de Vicente Risco, o protagonista da cal acaba por compartir unha danza macabra coa mesmísima momia de Tutankamón.

Tamén foi o escritor ourensán un dos que mellor abordou entre nós a licantropía literaria, como demostra O lobo da xente (1925), ficción narrativa sobre o mundo do lobishome que logo tratou ensaisticamente en Un caso de lycantropía. O home lobo (1929), onde estudou a vida de Manuel Blanco Romasanta, o célebre lobishome de Allariz.

Nos últimos anos, salienta a obra de Paula Carballeira por ser a única que compuxo un ciclo teratolóxico completo coas tres figuras: o vampiro da novela O ganso pardo (2002); os zombis do relato A era de Lázaro (2004) e o licántropo da narración O lobishome de Candeán (2009).

[Faro de Vigo, 11-1-2018]

O toque Casal

Nordesía (Uxía Casal, 11-2-2018)O tempo é un xuíz literario implacable. Por veces acontece que un libro que xorde na escena cultural nun determinado momento é valorado nun sentido que non se corresponde cos seus méritos e só co pasar dos anos esa percepción muda e se recalibra. Noutras ocasións ese primeiro xuízo confírmase tempo despois, o que valida a intuición certa desa valoración inicial. Isto último é o que experimentei coa relectura de Saturno tamén é deus, o volume de contos de Uxía Casal que saudei positivamente hai agora vinte anos e que volve publicarse revisado e aumentado.

Cando en 1998 apareceran publicados os relatos de Casal salientara xa algúns elementos significativos tanto no temático coma no estilístico que coido seguen a ter plena validez para a comprensión do seu territorio narrativo: a omnipresenza do reino de Hades e da morte como fin presentida ou sino irrenunciable que asexa tras cada pequeno suceso; a estrutura circular do libro, onde o primeiro relato (“Accidente”) enlaza a súa trama co derradeiro (“¿Por que non queren escoitarme?”) a modo de continuum narrativo, ciclo ou espiral de eterno retorno diexético; a crueza do azar tráxico no que se ven inmersos non poucos dos personaxes destas historias; e, sobre todo o extremo neboento, o territorio inexplorado do Alén que agarda por nós en cada relanzo destas páxinas, por veces de gore insinuado e flashes tremendistas e sempre espello dun fluír vital que non se explica sen a morte, fronteira derradeira que pode chegar a nós en circunstancias perfectamente absurdas, absolutamente truculentas e rematadamente imprevisibles.

00106523321286____1__640x640

Recunco hoxe, dúas décadas despois, nesa favorable consideración de Saturno tamén é deus como obra de intrigas ben labradas e relatos que incorporan e reversionan moito da mellor tradición contística de supense galega e internacional, dende Dieste a Poe, de Fole a Lovecraft, con acenos tamén ben visibles ao cinema deste xénero (velaí un relato tan hitchcokiano como “Gaivotas no interior”).

O terror psicolóxico e o pavor monstruoso e letal que nimba as historias deste libro comparece igualmente en “O pequeno Mario”, o conto que engade como novidade esta nova edición do libro de Casal, no seu día editado por Galaxia e agora impreso baixo o selo da división Alcaián de Urco Editora.

Formulei hai dúas décadas un desexo para este Saturno tamén é deus: que os ventos do cosmos literario lle fosen favorables como manual de apocalipses e desconcertos varios, viaxeiro cometa ao que cumpriría vixiar en futuras rotacións. Idéntico favorable augurio quero expresar nesta ocasión, convencido de que a escrita de Uxía Casal resiste e mesmo mellora co pasar dos anos e que hai nela unha voz de interese merecente de coñecerse e recoñecerse. Oxalá os auspicios nos traian esa alegría, pois o ‘touch’ da demiurga Casal tamén ten o seu aquel divino.

[‘El Ideal Gallego’ e ‘Diario de Ferrol’, 11-2-2018]