Loisista, sempre

Nordesía (Lois Pereiro, 1-7-2018)Hai máis de vinte anos, poucos meses despois de el se nos ir, escribín sobre Lois Pereiro que os seus eran “poemas de amor e morte, esperanzados pero feros, arestados embates do corazón que sofre, que ama e loita contra a fatalidade dun destino adverso e destrutivo”, pero que, á fin, “ofrecen un alento solidario que cifra no amor á especie humana, no sacro valor da amizade, a salvación e superación do final biolóxico do individuo creador”.

Sigo pensando, no esencial, o mesmo que hai dúas décadas. Talvez porque a poesía de Pereiro lograra entón conmoverme fondamente, abraiado pola modernidade dunha escrita que xa daquela estaba nunha dimensión outra de todo o que ía publicándose.

En Pereiro aprendín o eclecticismo integrador de obras, nomes e culturas, que igual dialogaban con Carver que con Valèry, Dillinger e Chiapas, Octavio Paz e Rilke, os simbolistas e románticos alemáns e o Baghavad Gita, Sartre e Camões e aínda Joyce e Hölderlin. Todo para crear un mundo de persoal e inconfundible selo, no que tamén tiña cabida o ensaio e un afouto experimentalismo formal e temático.

A súa foi decote unha escrita “sudario de radicalidade e precisión lírica”, unha obra na que, como el deixou dito, “hai desolación, hai soidade, mais tamén hai desexos de vivir, hai amor. Non amor con maiúsculas. O amor que se vive habitualmente. E esa tenrura que sinto polas persoas que amo, que sempre permanece”.

Por iso, cando souben da aparición de Poesia ultima di amore e malattia (1992-1995), a tradución ao italiano do seu derradeiro e máis coñecido poemario, Poesía última de amor e enfermidade (1992-1995), regresou a min a lembranza do sismo interior que provocara a súa primeira lectura. E quixen volver lelo. E prestoume, moito, facelo a través da voz ventrílocua de Marco Paone, quen lle deu vida na lingua do Dante, el, que tamén é poeta ademais de excelente tradutor.

A Poesia ultima di amore e malattia (1992-1995) vén á luz no seo do Centro de Estudos Galegos da Universidade de Perugia, do que é director Paone. Foi alí onde se xestou este volume, que tirou do prelo Aguaplano (www.aguaplano.eu), responsable dunha edición exquisita, magnificamente impresa.

As composicións de Pereiro vertidas ao italiano acompañáronse de dous textos prologais de mérito. Dunha parte, o brillante proemio que baixo o título “Il ragazzo che scriveva dietro agli specchi” (“O rapaz que escribía tras os espellos”) asina Manuel Rivas, autoridade na biobibliografía do poeta, do que foi tamén grande amigo. Doutra banda, o precioso e preciso estudo introdutorio “Oltre la vita, oltre la morte” (“Alén da vida, alén da morte”) que rubrica o propio Paone, valioso guieiro para se aventurar na volcánica escrita do monfortino.

Como grato colofón, esta edición engade un capítulo coas traducións ao italiano das abondosas citas dos poemas de Pereiro, que incorporou ás súas composicións textos en francés, alemán, portugués, castelán e inglés, o que dá idea do cosmopolitismo da súa escrita e tamén do mérito do traballo de Paone, quen non só tivo que esforzarse por acomodar a complexidade semántica e retórica do autor, senón tamén as numerosas alusións e homenaxes, máis ou menos explícitas, que encerran os seus versos.

O resultado de todo este afán é unha óptima Poesia ultima di amore e malattia (1992-1995), que nos dá a alegría de ver trasladada a un novo idioma a escrita dun Lois Pereiro que xa fora antes traducido ao catalán, éuscaro, castelán, inglés e búlgaro.

Estou seguro de que en todas esas linguas os que o xa leron houberon de experimentar unha conmoción semellante á que agora vivirán os que o gocen en italiano, a mesma vibración que eu experimentei hai vinte anos cando visitei estes poemas por vez primeira, un estremecemento que me gañou sen reservas e que levo dende aquela como unha divisa: loisista, sempre.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 1-7-2018]

Advertisements

Tabela dos Libros. Abril 2019

Co primeiro luns do mes, chega a nova Tabela dos Libros que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

2019_abril_tabela

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

 

 

Literatura mulata

Nordesía (Antonio Tizón, 24-6-2018)Antonio Tizón ten afirmado en máis dunha ocasión que o seu non é a novela negra, senón a literatura mulata. E non lle falta razón, pois se un repasa títulos como A antesala luminosa (2015) decátase rapidamente de que, a carón das claves propias do noir, nesta literatura mestiza comparecen outras que vinculan a súa narrativa con escritas de moi diverso xorne. Nesta mesma liña sitúase Un home estraño, a máis recente entrega novelística do escritor de Aranga, quen recupera para este relato o policía Xosé Sánchez Pereiro, protagonista tamén da súa anterior obra.

Un home estraño é a historia da pescuda dun crime, mais tamén a crónica dunha relación amorosa que acaba por confluír coa trama investigadora principal. O inspector Sánchez Pereiro é o encargado de desentrañar as razóns e os culpables do asasinato do arquitecto do Concello da Coruña Manuel Ferro Figueira. No curso das súas procuras terá que se enfrontar ás presións mafiosas de altos empresarios e padecer as corrupcións máis salvaxes, das que tentará evadirse regándose de whisky ás mancheas e sexo prostibulario, como cómpre en todo canalla que queira responder verosimilmente ao arquetipo de tipo duro deste tipo de textos.

A acción transcorre, amais, nun tempo decisivo para a sociedade española: o ano 1980, en plena Transición, coa ETA causando máis mortos que nunca, os militares ameazando cun inminente golpe de Estado e os prolegómenos do noso Estatuto de Autonomía a cociñarse. É nese escenario no que se desenvolve a novela, que é a un tempo a aventura da resolución dunha intriga e un retrato epocal dun momento transcendente da Historia de España.

A estas fías argumentais améceselles a historia de amor entre a xornalista Ledicia Muruzábal e unha sorte de vagabundo bohemio que exerce sobre dela un poder hipnótico, como se se tratase dunha sorte de novo mesías.

Entre os dous polos —o da investigación policial e o da trama amorosa— bascula Un home estraño, que ten nos seus diálogos e nas páxinas dedicadas á descrición dos ambientes amorais dunha España corrupta algúns dos seus mellores treitos.

antoniotizonPorque Tizón manexa os tempos narrativos con solvencia, sérvese dos anos de oficio na escrita para caracterizar personaxes e situacións e resulta de lectura amena na intriga que é quen de tecer arredor do desvelamento dos resortes ocultos do Poder. Isto, claro está, na primeira parte da obra, a que constitúe a novela propiamente, porque o libro engade un segundo bloque, moi amplo, que se presenta como un “Apéndice” e que recolle o labor poético dese enigmático personaxe bohemio e vagabundo.

Se a historia principal resulta plausible e atractiva, a cauda lírica é máis opinable, pois ao retrato deste músico de rúa abóndalle co que del se sabe na primeira parte e a compilación das letras das súas cancións e os seus textos poéticos pouco achegan á súa caracterización, alén da discutible calidade estética de tales letras.

Un home estraño confirma a Tizón como un asiduo cultivador da narrativa do social a través dos ollos dos sucesos criminais que sangran internamente as nosas cidades, as nosas comunidades, o noso día a día. Por iso, ler estas páxinas é tamén un convite para reflexionar sobre a sociedade que entre todos construímos, coas súas grandezas, si, mais tamén coas súas infindas miserias que fariamos ben en tentar corrixir.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 24-6-2018]

Da brava costa

Nordesía (Miro Villar, 17-6-2018)A figura do laxense Antón Zapata García (1886-1953) segue a ser hoxe relativamente descoñecida alén do círculo máis ou menos restrinxido dos estudosos e frecuentadores da literatura histórica galega. E isto malia a calidade indiscutible de moitos dos seus versos e as palabras que lle dedicaron voces clásicas, como as de Ramón Otero Pedrayo, Ricardo Carballo Calero ou Alberto Vilanova, e modernas, tal Manuel Amor Couto, Francisco Fernández Rei e, sobre todo, Miro Villar.

É precisamente este último crítico e poeta o que con maior determinación e entusiasmo se ten debrocado no estudo e exhumación da poesía do de Laxe, ao que dedicou unha moi extensa e rigorosa tese doutoral no 2007.

Froito dese intenso traballo ve agora a luz Dorna saudal, que dende o seu subtítulo anuncia a súa razón de ser: Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García.

Por tanto, nos tres centos e medio de páxinas que abrangue este estudo e antoloxía quen a eles se achegue atopará, dunha parte, unha nota biográfica breve mais moi documentada do autor, unha descrición exhaustiva dos seus textos dedicados ao mundo do mar e o léxico mareiro que estes ofrecen e, doutra banda, un compendio de practicamente todos os poemas por el escritos con esta temática.

Dorna saudal é o título que Zapata García deu á segunda parte do volume A Roseira da Soidade (1954), poemario no que se recollen os versos do autor aparecido poucos meses despois do seu falecemento. Nesta edición de Miro Villar recupéranse aqueles trinta e catro textos da sección homónima, engadíndoselles case outra vintena da súa obra poética dispersa que tamén teñen o mar como eixe central e aínda unha escolma de varios fragmentos doutras catro poesías longas nas que esta presenza é significativa.

O libro péchase cunha completa bibliografía arredor de Zapata García e un xenerosísimo capítulo de notas que supera o milleiro de entradas.

Considerado no seu conxunto, Dorna saudal constitúe un inmellorable guieiro para se internar na cerna da poética do laxense e tamén un manual revelador dos valores lexicográficos da súa escrita. Así, quen se achegue a estas planas saberá todo do vocabulario que en Zapata García hai referido ao mar en xeral, á súa xeomorfoloxía, meteoroloxía, aos astros e fenómenos con el relacionados, á navegación e manobras no mar e na terra, as embarcacións, o comercio, natación, pesca, fauna, flora e mesmo fraseoloxía e onomástica mariñeiras.

Agora ben, esta é, antes nada, unha selecta poética, pensada para saber e apreciar mellor a escrita mareira de Zapata García, abraiarse co seu incondicional amor pola brava costa fisterrá, a súa mar natal de Laxe e de toda aquela bisbarra e admirarse do labor heroico dos seus mariñeiros, da beleza incomparable da súa ribeira, da historia que atesouran as súas furnas, as súas mareas, os seus ventos.

De indubidable interese, esta Dorna saudal que estuda, edita e anota o tamén fisterrán Miro Villar é unha escolma de valor tirada do prelo de Edicións Fervenza, responsable da publicación doutros títulos de importancia nos últimos tempos. Deixémonos, pois, arrolar por ela, subamos á súa dorna e proclamemos, como o poeta, “Non che importe se chove ou se lostrega,/ que a destra no timón, en tí confiada,/ agarímate, morna,/ ¡e lévate a Galiza de arribada!”.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 17-6-2018]

Poesía canalla

Nordesía (Fran Alonso, 10-6-2018)Os últimos poemarios infantís dados a coñecer por Fran Alonso confírmano como unha das voces máis modernas e renovadoras neste ámbito. Libros como O meu gato é un poeta (2011) ou Poemas birollos para ler cos ollos (2016) avanzan nunha liña converxente, que ten como norte a mestizaxe da retórica tradicional coas novas fórmulas líricas, proveñan estas do ludismo literario e os xogos verbais ou da poesía visual combinada coa oralidade, un vieiro de experimentación ao que tamén se suman recentes títulos seus de literatura institucionalizada como Poétic@ (2015), libro dixital pioneiro entre nós no eido de poesía electrónica e transmedia.

Nunha dirección parella discorren os Street Poems que agora vén luz, visopoética que ancora por igual na arte da palabra e o poder da imaxe, conxugando nas súas planas o lirismo verbal e o fondo fotográfico para facer camiñar da man versos e iconas da street art.

Deste xeito, polas páxinas do libro circulan composicións poéticas que basculan entre o reflexivo e o evocador, o ético-filosófico e o alegórico, mais sempre co trasfondo da crítica e o compromiso social como ingrediente básico, revestindo toda a escrita dun minio inconformista e contestatario, rebelde e combativo, que non oculta a súa aposta a prol do ecolóxico, o solidario, a equidade de xénero, a igualación social, a defensa dos migrantes e a non discriminación de tipo ningún.

Tan vasto territorio poético concrétase en moldura diversa, que logo adquire a forma de poema flyer como se volve poema parateatral, o mesmo camaleoniza en versos graffiti que metamorfosea en poema slogan, decote, iso si, punxente no ferrete, aceirado na mensaxe denunciatoria ata o punto de rozar, en ocasións, o puro ludibrio da poesía máis canalla.

Polo demais, nestes textos hai tamén espazo para as homenaxes aos grandes do graffiti e toda street art, pero tamén para os nosos Pero Meogo ou Rosalía de Castro, facendo confluír tradicións e ecos que se amalgaman e espellan a orixe diversa das imaxes ás que acompañan, pois cada composición se configura como unha sorte de glosa a partir da fotografía coa que dialoga, sexa esta un simple tag, unha peza ou un mural nunha parede solitaria, no lateral de todo un edificio, nun vagón de tren ou no tronco dunha árbore.

As modulacións verbais destes Street Poems acusan todo tipo de xogos de palabras, dende os anagramas ata os poemas múltiples, e espremen os recursos gráficos para crear caligramas de novo selo, poemas bd ou versos pintada, abundando tamén os poemas propiamente visuais.

Undergrounds, insubmisos e desafiantes, estes Street Poems son textos de intervención que nos lembran que “a poesía é a tensión clandestina/ dun graffiti que irradia verdades”. Porque o escritor sabe que “as palabras poden disparar flores/ para rebentar o corazón das inxustizas” e por iso proclama “son libre porque leo, porque sei, porque coñezo./ Porque penso./ A palabra é a chave da liberdade”.

Lectura que non deixará indiferente, que moito ben ha facer ás mozas e mozos ―tamén aos adultos― que a ela se acheguen e se deixen abanar pola forza gamberra da súas palabras, pola amplitude da súa ollada creativa e a íntima conexión que nela se dá entre imaxe e verba. Street poems de Fran Alonso ou como “a poesía é unha avelaíña/ á procura da luz da vida”.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 10-6-2018]