Chafariz de versos

Nordesía (Xoán Neira, 15-4-2018)Con máis de vinte anos de andaina literaria no fardelo, a traxectoria de Xoán Neira confírmase sólida nos eidos da escrita infantoxuvenil galega. Nestas dúas décadas o seu maxín deu á luz libros de mérito que casaron música e verso, imaxes e palabras. E velaí os están os iniciais Recreos (1997), aos que seguiron o aplaudido Xiz de cor (2004), Farrapos de nube (2007), No cubil da Lúa (2009), Un niño no xardín (2012) e, recentemente, Chafarís (2017), libro sobre o que agora direi.

Chafarís é un delicado álbum ilustrado que recolle unha ducia de composicións acompañadas de cadansúa ilustración de Ánxeles Ferrer, artista que xa iluminou noutras ocasións a obra de Neira e que aquí viste os versos do poeta lugués con coloridas imaxes de trazos suaves e formas redondeadas, axudando a imprimir ao libro un agradecido selo vitalista.

Os poemas de Neira fálannos do paraugas, o reloxo, a lámpada, o pan, os fantasmas, o chafariz, a estrela amiga, o espertador, o morcego, as aves migratorias, o peto e o rato de biblioteca. Son, por tanto, palabras dedicadas a compañas cotiás, tamén a seres e animais fantasiados, mais, en todo caso, decote realidades próximas e vivenciadas xa no tempo da nenez.

Hai no escritor un coidado especial pola sonoridade do verso, polo seu labrado formal, que traballa, sobre todo, as fórmulas romanceadas, mais con elasticidade suficiente para non constrinxir a rima a unha mecánica forzada e si para conseguir unha musicalidade que emparenta a súa escrita cos cantares de tradición oral, tan harmónicos eles.

Un acerto da poética de Neira reside na natural ensamblaxe de rexistros cultos (e velaí que a lúa que se pon a rutilar, poño por caso) e coloquiais (por exemplo, o morcego voador definido como todo un espectáculo), o que consegue facer convivir unha acaída selección léxica, ben perfilada, cunha innegable proximidade expresiva que facilita a lectura a aqueles que aínda están formándose no oceánico caudal da lingua.

ChafarísA visión poética en Chafarís incorpora tanto a vertente expositiva de pura recreación de realidades como a didáctica que procura a ensinanza. Así, cabo de poemas definitorios como os dedicados ao paraugas, o reloxo ou a lámpada, comparecen outros nos que importa ensinar aos máis novos como son os morcegos ou cal é o proceder das aves migratorias.

Tanto nun coma noutro caso Neira non deixa de amecer os planos do real e o fantástico, enlevando mistericamente a materia poetizada. Deste xeito, os ratos de biblioteca son pertinaces lectores de mil sapiencias, a lámpada desafía a lúa no seu alumar, as estrelas navegan polos soños e os espertadores compiten, inutilmente, co galo rei dos amenceres.

Poderían facerse múltiples escollas destes versos, dependendo daquilo que en cada caso se procure no temático ou formal. Mais, se tivese agora que decantarme por un feixe pequeno deles, non deixaría de amentar “A estrela amiga”, “Aves migratorias” e “O peto”, composicións nas que o ritmo, as acaídas onomatopeas, os ben trabados encadeamentos de versos e a escolleita ambientación logran transmitir unha especial vibración emotiva, que confirma a habelencia de Neira nesta sorte literaria.

Non quero rematar sen felicitar as ferroláns Edicións Embora pola impecable edición deste álbum, moi coidado nas tipografías e no diálogo textovisual, que integra ilustracións de dobre plana con versos superpostos para crear unha unidade verboicónica de grande forza, que atrapa tanto na súa contemplación coma na intelección da mesma.

Luminosos e sempre amables, os versos deste Chafarís de Xoán Neira resultan lectura máis que cordial, que convida a capear os temporais con heroicos paraugas, saudar o imperturbable reloxo señor do Tempo, admirarse coa maxia da lámpada estrelada do ceo, contemplar o milagre do pan acabado de desenfornar, soñar fantasmagorías nos vellos castelos, mollar o nariz bebendo no chafariz da praza maior, deixarse abraiar polas lumieiras do firmamento, acabar co chío dos espertadores impertinentes, voar veloces cal morcegos, non perder o norte nas bandadas, peteirar coma o peto amigo e mesmo “ser/ un rato de biblioteca/ e vivir mil aventuras/ sen moverse da banqueta”.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 15-4-2018]

Advertisements

Eurovisión literaria

Planeta2018O Premio Planeta é unha Eurovisión literaria, un evento internacional no que participan máis de seiscentos concursantes de toda España e o resto de Europa, ademais de América do Sur, América do Norte e América Central.

Tamén o xurado se conforma entre o máis escolleito da intelectualidade peninsular, conxugando o saber filolóxico do profesor Alberto Blecua co talento narrativo de Fernando Delgado, Carmen Posadas e Rosa Regàs, a creatividade e rigor de Juan Eslava Galán e o saber editorial de Belén López.

Por descontado, o galardón en pugna está á altura deste macroevento: 601.000 euros para a obra gañadora e 150.250 para a finalista. E a tiraxe dos textos e o seu ámbito de distribución abraian: 250.000 exemplares para a obra premiada e 90.000 para a finalista, que estarán nas librerías de toda España a partir dos primeiros de novembro e serán presentadas polos seus autores nunha xira que os levará polas principais cidades do Estado.

Por tradición (leva convocándose dende 1952), dotación (tras o Nobel, o mellor fornecido) e proxección social (é a celebración máis seguida polos mass media do país e a súa entrega é puntualmente cuberta polo grupo Atresmedia) o Premio Planeta é un espectáculo de primeira magnitude, que fai que pola Santa Teresa de cada ano o país viva por un día atento a un evento que promociona a lectura e incentiva a formación e o lecer literario, o que para variar non está mal e supón, de paso, un agradecido descanso de intensidades políticas e futboleiras.

Neste 2018 o premio recaeu en Yo, Julia, unha novela de Santiago Posteguillo, autor de longa e exitosa traxectoria, quen propón aquí un thriller histórico ambientado na Roma do século II a C. que ten como protagonista a Xulia Domna, a máis poderosa das emperatrices do seu tempo.

Posteguillo-BarilliA novela amosa a extraordinaria habelencia desta patricia para, nun portentoso exercicio a medio camiño entre a sutileza diplomática e a resolución sicaria, acabar empregando todas as armas ao seu alcance e lograr que o seu esposo, Lucio Septimio Severo, alcance a gloria do poder omnímodo de Imperator e gobernar así, a canda el, os designios de todo o orbe entón coñecido.

Da súa parte, a obra finalista, Un mar violeta oscuro, vén asinada por Ayanta Barilli, xornalista, actriz e directora teatral, unha historia que reúne no seu relato catro xeracións de mulleres, dende mediados do XIX ata os nosos días, que viven as feles do desamor e a compaña de homes equivocados que as arrastran a unha existencia infeliz complicada pola súa fraca saúde. Tal situación mudará coa máis nova delas, que decide rebelarse e comezar a escribir un destino alternativo ao tempo que recupera a memoria das devanceiras para mellor entenderse e afianzar o seu novo camiñar.

Desafortunadamente para nós, nesta ocasión non viron recoñecida a súa valía as dúas novelas coruñesas, tres pontevedresas e outras tres ourensás que se presentaron a concurso, mais estou seguro de que as propostas de Posteguillo e Barilli satisfarán a quen a elas se achegue. Planeta poñerá todo da súa parte na execución e publicitación editorial, o resto farao o engado da literatura.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 21-10-2018]

Sicarios

Nordesía (Carlos G. Reigosa, 1-4-2018)Ben poucas cousas máis tristes que rematar fagocitado polo propio éxito literario. Hai escritores que, logo dun comezo fulgurante cun título de valor ou tras publicar unha obra que ben pronto alcanza a condición de referencial, acaban por deixarse ir e revalidan, unha e outra vez, a fórmula que os levou ao éxito, reescribindo incesantemente o que, en esencia, é o mesmo libro.

Nos antípodas sitúanse aqueloutros autores que procuran con cada novo título abrir espazos ignotos para a súa escrita, ensaiando modos e estilos, temáticas e arquitecturas que ata entón non incorporaran ao seu macrotexto.

Este último é o proceder de Carlos G. Reigosa, quen, con case corenta anos de ciclo literario, non deixou de tentar novos xeitos de expresión, apostando pola novela e o relato, o ensaio documental e a crónica xornalística, o libro de conversas e ata a poesía.

Mais ficaba aínda algún xénero no que o lugués non se prodigara, por iso a sorpresa foi máis agradable, se cabe, ao coñecer a aparición de A soidade do asasino, unha peza de teatro que se engade á súa dilatada andaina nos eidos do xornalismo e a escrita de ficción.

E escribo ‘peza de teatro’ e talvez tería que rotular mellor ‘diálogo escénico’, pois aínda que A soidade do asasino presenta externamente a aparencia de texto dramático, as marcas internas do discurso abéirano á fronteira co narrativo. Neste sentido, fóra da didascalia de introito que describe o marco espacial no que se desenvolve a acción e algunhas outras indicacións mínimas ao longo do texto, case non hai referencias escenográficas e todo se concentran nun único e delongado diálogo entre os dous personaxes protagonistas, que permanecen nun espazo estático e non ven pautada a súa conversa en escenas nin actos, o que fai que a obra se imite moito aos diálogos extensos que con frecuencia poden lerse en non poucas novelas.

A soidade do asasinoDoutra parte, a inclusión de A soidade do asasino nunha colección dirixida ao público xuvenil como é Fóra de Xogo de Xerais é, cando menos, discutible, pois se ben soporta unha lectura por parte do público desa franxa etaria, non é menos certo que tanto polo seu contido coma pola súa forma se abre nidiamente a lectorado de máis idade, así que a incorporación da obra nese lugar do catálogo da editora hai que entendela máis a partir de criterios comerciais que propiamente literarios.

A soidade do asasino convídanos a unha situación límite: un sicario profesional, Víctor, encerra no seu domicilio a Claudio, ao que ten a encarga de eliminar. Mais, antes de facelo, principia unha conversación con el que se vai estender ata levalos a ambos a descubrir ángulos das súas personalidades que permanecían ocultos.

É neste inesperado cambio de rumbo dos acontecementos onde reside o desafío da obra, que se configura como un auténtico cantil ético, empurrando ao lector a que tome partido e se posicione respecto a cuestións transcendentes: a mutabilidade ou inmanencia do ser individual e social; os códigos de conduta dos asasinos; o papel do azar e a incerta mecánica da vinganza; en fin, o valor dos sentimentos, a (in)consistencia da vida e a necesidade imperiosa de salvar o inferno da incomunicación.

Escrito cunha linguaxe vertixinosamente plástica, que ten a virtude de espellar con verosimilitude os rexistros esperables para o perfil dos protagonistas, onde os coloquialismos e as expresións grosas alternan con habelencia coas ocasionais pingas de referencia culta, mais, sobre todo, onde a forza da palabra arrastra o pensamento como un tren imparable cara a un precipicio, A soidade do asasino é un texto de tensión máxima, que consegue manter alerta o lector dende a primeira ata a derradeira páxina, intrigado por saber cal será o desenlace a tan inquietante situación.

Agradecido regreso, pois, este de Carlos G. Reigosa á escena literaria con A soidade do asasino, unha obra que confirma a solidez do autor na dialéctica que anoa pensamento, verba e acción.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 1-4-2018]

Literatura e vida

Nordesía (Marina Mayoral, 25-3-2018)Deixou dito Francis Bacon que hai libros que teñen de ser saboreados, outros que é preciso devorar e só uns poucos que necesitan ser mastigados e dixeridos.

Na escolleita nómina dos que pertencen a este último grupo inclúo eu El amor, la vida y más allá, o máis recente título da narradora e ensaísta Marina Mayoral, publicado por Teófilo Edicións.

As seis seccións nas que se divide a obra recollen outros tantos ámbitos temáticos do interese da autora dende sempre: “El amor”, “Cartas de amor y desamor”, “La vida”, “Hombres”, “Mujeres”, “Y el más allá”, títulos ben reveladores do enfoque e trasfondo destes textos, que abalan entre o ensaio breve, o minirrelato e a memoria autobiográfica.

O primeiro destes bloques é o máis extenso e nel Mayoral convídanos a reflexionar sobre o complexo mundo das relacións amorosas, mesmo cuestionando a paixón como unha posible enfermidade para a que algúns procuraron remedios, mais tamén tentando pescudar nas causas de Eros, na súa química, nos seus territorios e ata nos seus modelos: o amor posesivo, o amor fatal, o narcisismo amoroso, as infidelidades, os lazos irrompibles, os amores imposibles e os que non foron, a dor pola perda do amor e a súa nostalxia e inclusive o amor alén do terreal.

Complementariamente, en “Cartas de amor y desamor” Mayoral revisita catro epistolarios célebres vinculados con escritores, aos que engade a lembranza dunha carta a ela enviada que xa esquecera. As epístolas pertencen a unha enfermeira da que parece namorara Hemingway mentres estivo convalecente nun hospital de campaña durante a I Guerra Mundial e que motivou a creación do seu relato “Un conto brevísimo”; a misiva que Wilde dirixiu cando estaba en presidio ao seu amante lord Alfred Douglas e que foi logo publicada co ben coñecido título De profundis; as cartas que Pedro Salinas escribiu a Katherine Whitmore, unha súa alumna dilecta coa que tivo unha relación El amor, la vida y más allánecesariamente coutada, pois o poeta estaba xa casado, e a desesperada e lacerante carta que Gertrudis Gómez de Avellaneda escribiu ao poeta García Tassara, con quen concibira unha rapaciña que enfermou moi nova e que foi criada só pola nai, que escribe ao pai para que, agoniante a pequena e ás portas da morte, veña vela antes de esta desaparecer.

Máis heteroxéneo é o conxunto de textos agrupados baixo o rótulo “La vida”, onde tanto poden lerse estampas de orfandade coma reflexións verbo da influencias xenéticas e educacionais, o mesmo críticas a propósito da carnavalesca coma recordos da Semana Santa doutro tempo, mais tamén episodios milagreiros, eloxios á fidelidade canina, econarracións, lembranzas estivais, disquisicións sobre a preferencia do talento fronte á beleza, devocións polos pequenos praceres e mesmo anécdotas sobre rexoubas cervantinas.

“Homes” e “Mulleres” son dúas seccións complementarias, nas que a autora ofrece unha visión dialéctica de cuestións variadas do vivir cotián e das diferenciadas reaccións e posicionamentos que unhas e outros amosan ante elas; poño por caso, o maior ou menor interese polo ardor erótico ou o papel da muller respecto do home e viceversa.

Por remate, os sete textos que integran o bloque “Y más allá” abordan casos paranormais e vivencias de ultramorte para reflexionar sobre a súa posible verdade, describindo soños, sinais e outras circunstancias de difícil explicación das que pode, para non poucos, inferirse a existencia dunha vida alén do físico.

Escrito cunha prosa estilizada, de impecable feitío, coa proporción xusta de ornato erudito e a fluencia amena que nace de quen tan ben coñece o complexo tempero do aceiro narrativo, este El amor, la vida y más allá é un volume de quilates, nacido da aliaxe definitiva do talento e a experiencia, unha obra que só é posible dar a luz tras atesourar toda unha vida saber, sensibilidade, vivencias e intuición, delicada xoia que teremos que agradecer por sempre a Marina Mayoral, unha clásica do noso tempo.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 25-3-2018]

Tabela dos libros. Outubro 2018

Co primeiro luns do mes, chega a nova Tabela dos Libros que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

2018_outubro_tabela

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.