Tabela dos libros. Novembro 2018

Co primeiro luns do mes, chega a nova Tabela dos Libros que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

2018_novembro_tabela

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Advertisements

Tabela dos libros. Outubro 2018

Co primeiro luns do mes, chega a nova Tabela dos Libros que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

2018_outubro_tabela

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Parlamento das Letras: Celia Díaz Núñez

distrito xermar (Alberte Sánchez Regueiro)Celia Díaz Núñez garda na súa caste literaria a forza toda do Páramo lugués na que naceu e o lentor antigo da súa Quiroga adoptiva. Nese territorio de ambasmestas, cruzado de voces e lendas doutro tempo e realidades intensas de arestora, vai sulcando o seu balandro os ríos de palabras que lle saen ao camiño, que ora son afluentes infantoxuvenís ora narrativas institucionalizadas, por veces regatos investigadores e fervenzas didácticas.

Tanto e tan celmoso caudal foi dándonos títulos adeliños para a cativada, historias de cataventos, princesas e poetas, relatos de intriga ruganda e imaxinación inzada de papaventos. Tamén, xaora, novelas para os grandeiros de verdades amargas e aínda narracións para toda idade que apousan nas sabas do Imperium e as revoltas castrexas pola Boca do Monte.

As voces da Terra acódena nas palabras que seguen, van trenzadas nela como un herdo da tradición que espella en fulguracións e ilumina o criterio sutil de quen sabe e se sabe, porque escribe e nos escribe.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Os primeiros libros que publiquei foron dous premios literarios que, como adoita acontecer en moitos certames, levaban implícita a edición da obra gañadora. Trátase de Adeliña, que gañou no 2003 o I Premio Pura e Dora Vázquez e de Cataventos e Cía, que acadou no 2004 o Barriga Verde de textos dramáticos para monicreques. Eses dous premios foron para min moi importantes porque supuxeron un estímulo para continuar escribindo. Con anterioridade publicara no 1982 ensaios literarios para a revista Trebo que daquela se editaba en Ourense, e máis tarde o libro Voces da terra, un estudo acerca dos escritores quirogueses.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

verdade amargaUnha verdade amarga, publicada por Galaxia en 2017, está sendo moi ben tratada, tanto pola crítica como polos lectores. É unha novela sobre a identidade e a memoria e sobre o que acontece cando a perdemos. Tamén estou moi satisfeita da boa acollida de A boca do monte, que foi finalista do Premio Frei Martín Sarmiento 2016 e vai xa pola cuarta reimpresión. Esta novela sitúase na Galiza do século II despois de Cristo, un período pouco coñecido e aínda menos literaturizado e recrea un acontecemento real como é a construción do túnel romano de Montefurado. Proximamente engadiremos na páxina de Galaxia un roteiro literario polos principais escenarios nos que transcorre a acción e mais unha breve adaptación teatral dalgúns capítulos significativos.

Seguramente a miña obra máis descoñecida é Velaí vai o papaventos, unha peza de teatro que, logo dunha desagradabilísima experiencia nun certame literario, decidín autoeditar no 2014, nunha coidada edición con magníficas ilustracións de Marina Seoane. Está tamén dispoñíbel en versión dixital en Amazon. A obra tivo boa acollida nos colexios e conta xa con varias representacións, o que supón unha ledicia inmensa, pois ese é o destino principal de calquera obra dramática.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Manías non teño; hábitos, si. Escribo sempre a ordenador e a calquera hora do día, é dicir, cando podo. Antes de comezar doulle moitas voltas na cabeza, tomo notas en cadernos e no móbil, elaboro guións e esquemas, mais todo se desbarata en canto a historia comeza a fluír. Ás veces acompáñome de música de fondo, instrumental principalmente. Cando escribía Unha verdade amarga soaba repetidamente o tango “Naranjo en flor”, na voz do meu parente bonaerense Luís María Bragato. Na novela que estou escribindo actualmente tamén a música ten unha presenza importante e escoito distintas cancións que me axudan a perfilar os personaxes.

adeliña—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Iso dependería do criterio da persoa que a realizase e da perspectiva que adoptase: cronolóxica, temática, xeográfica… En calquera caso, sentiríame moi honrada con ser incluída e figurar ao carón dos outros autores e autoras.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Teño aínda unha obra breve, demasiado para poder trazar unha traxectoria. Procuro ir amodiño, quero ser esixente comigo mesma. Se me paro a pensar, creo que hai dúas constantes no que ata o momento levo escrito. En primeiro lugar, no que se refire ás novelas, a localización en espazos xeográficos concretos que me son moi queridos e nos que a paisaxe cobra especial importancia. En segundo lugar, e de maneira moi consciente, o interese por recoller o galego vivo: no meu caso, o galego do Páramo e de Quiroga, tamén o de Ourense. Así, eu digo “concheiro” e non nogueira, digo “garaboia” e non caguña, digo “madia leva” e non madía, digo “non ter paradura” e non paraxe ou emprego expresións tan courelás como “Oh vi!”. Esas son as miñas palabras auténticas, coas que me identifico, nas que me recoñezo. Unha das tarefas do escritor é a de incorporar as voces vivas, xenuínas, para que non desaparezan, para conservar a riqueza léxica da nosa lingua. Moitas palabras que agora non están recollidas nos dicionarios incorporaranse na medida en que os escritores e as escritoras as empreguemos.

Tamén procuro revisar, repasar, corrixir, puír. Adoito ler en alto os meus textos para captar o ritmo, a sonoridade das verbas e escoller a que me semella máis apropiada. Concordo con Paul Auster en que a tarefa de escribir consiste tanto en quitar palabras como en engadilas.

rugando—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Moitas, moi diversas e varias á vez. As miñas lecturas son moi eclécticas. Ultimamente acompáñanme Auster, Joyce Carol Oates, Chimamanda Ngozi Adichie, Murakami, Orham Pamuk, Lorrie Moore… Este verán descubrín a Edith Wharton, que me legou unha nova perspectiva de Nova York. As miñas relecturas son tamén moi variadas: Valente, Cunqueiro, Borges, Cortázar, Novoneyra… Recentemente volvín a As mil e unha noites, da que gardaba unha soidosa lembranza adolescente. Hai uns meses nunha libraría de segunda man puiden facerme cun exemplar da mesma edición que eu lera e reencontrarme cos fermosos gravados en branco e negro que tanto lembraba e coas exóticas historias de Sherezade.

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Sobrar nada, posto que todas as achegas son positivas. Fáltalle visibilidade, recepción e proxección. É dicir, máis lectores e lectoras, máis presenza nos xornais, nos escaparates, noutros sistemas literarios… e, evidentemente, falta apoio institucional.

boca do monte—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Non creo que, chegado o caso, me dedicase a escribir, senón a vivir con intensidade os derradeiros momentos coas persoas que quero. De escribir algo, seguramente serían cartas ou textos persoais para eles. Ao mellor, tamén aproveitaba para desfacerme dalgúns textos que teño gardados e non merecen a pena.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Desde o punto de vista da creación: moi boa. Contamos con variedade de xéneros, de estilos, novas propostas temáticas e formais. Hai unha crecente presenza de voces femininas, sobre todo na poesía. En definitiva, unha oferta moi plural e de calidade, apta para todo tipo de público.

Desde o punto de vista da proxección, como xa comentei, segue habendo prexuízos e complexos que impiden que esteamos nun sistema normalizado.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Quero expresar o meu agradecemento a esta oportunidade que me brindas de participar neste Parlamento das Letras. E tamén recoñecer a importancia de proxectos coma este Criticalia, que divulgan a nosa escrita e fan máis visible o noso panorama literario.

Tabela dos libros. Setembro 2018

Un curso máis, comeza a andaina da Tabela dos Libros. Nela figuran seleccionados os volumes que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

tabela setembro 2018

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Parlamento das Letras: Carlos G. Reigosa

cr

Carlos G. Reigosa ten alma de heroe expedicionario do Far West, non en van un seu poemario leva por título Kid Salvaxe. O seu foi ir anovando ermos para a literatura galega dende a primeira hora e non son poucas as incursións pioneiras que debemos ao seu afán por descubrir novos horizontes.

Cando ninguén en Galicia se (pre)ocupara pola necesidade de ter unha novela negra propia e crear un tecido sólido de lectorado deste masivo subxénero el publicou Crime en Compostela, narración fundacional do noir galego coa que naceron dous arquetipos literarios: o do detective Nivardo Castro e o do xornalista Carlos Conde, modelos que crearon escola.

E o mesmo acontece coa novela de campus, outro páramo que axudou a poboar con Oxford, amén. Ou coa escrita sobre o maquis, tanto documental como ficcional, e velaí os están Fuxidos de sona, A agonía do león ou A vitoria do perdedor. E, en fin, para non ser conto de nunca acabar, mesmo coa narcoliteratura tan de actualidade, como demostran A guerra do tabaco ou Narcos.

Cronista de Pepa A Loba, sabedor de todas as pucharcas da lembranza e segredos de Bretaña, frecuentador de Intramundi e estudoso de García Márquez, Torrente Ballester ou Valle Inclán, Carlos G. Reigosa é un dos escritores e xornalistas galegos máis poliédricos e fecundos dos últimos lustros. De tal cerna están feitos os de Tras da Corda.

¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

A primeira novela que escribín foi Oxford, amén e publicouna Akal en 1982. Foi un intento de contar de primeira man as inquedanzas vitais, políticas e culturais que estabamos a vivir os mozos de vinte anos no mundo cambiante de 1968 e seguintes. Unha etapa de gran creatividade e de mutacións profundas na música, na política e nas vidas en xeral. Era cando Bob Dylan lle empezaba a poñer letra á música de todo un cambio social sacudido polo rock and roll… Eu pasei daquela un mes nunha especie de comuna hippy en Oxford. E de aí partiu todo. En galego, a novela publicouna Edicións Xerais.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

crime en compostelaA mellor tratada foi sen dúbida Crime en Compostela (I Premio Xerais de novela), que esgotou varias edicións de saída e que abriu en galego un ciclo de novela negra que conta hoxe con grandes autores de ben acreditado talento. Coido que a aparición do detective Nivardo Castro (e o seu amigo o xornalista Carlos Conde) respondeu á demanda dunha literatura popular e por iso foi tan ben acollida. Gonzalo Torrente Ballester (co que escribín daquela un libro de conversas) díxome nunha ocasión que Crime en Compostela fora importante para quitarlles aos escritores galegos a teima de que tiñan que ser todos uns James Joyce e el mesmo, que escribira A Saga/Fuga de JB, unha obra insuperable (e comparable ao Quixote, segundo o Nobel portugués José Saramago), publicou despois unhas fermosas novelas de cerna popular. Respecto da segunda parte da pregunta, non sei cal foi a miña obra peor tratada. Todas tiveron —e teñen— o seu público, pero quizais Intramundi coido que é a que máis atención merece aínda hoxe.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Manías, non. Nin sequera necesito saber a historia enteira antes de comezar a escribila. Creo que o proceso creativo require unha actitude aberta ás novas ocorrencias que vaian xurdindo. Pero é certo que non se pode escribir sen ter claro cal é o asunto e o motor da narración. Dalgunha maneira, escribir é construír unha casa soñada, pero, mentres se constrúe, vanse introducindo cambios no proxecto. As novelas, de certo, só están terminadas cando un xa non quere cambiar nada nelas.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Iso correspóndevos decidilo aos críticos. Eu podería querer estar cerca do meu benquerido veciño Álvaro Cunqueiro, pero isto sería unha parvada, porque non xogamos no mesmo campo nin compartimos talentos. Eu coido que cada un ten o seu irman rei arturespazo e que debe tratar de mellorar as súas obras desde a súa experiencia, capacidade e ambición. Nada máis. Eu lin con paixón a autores coma Dostoievski, Kafka, Camus, Steinbeck, Hemingway, García Márquez, o propio Torrente Ballester e outros e sempre cría que estaba aprendendo algo deles, pero logo resulta que non atopo a súa influenza na miña obra. Ou atópoa pouco. Porque resulta que, ao cabo, un fai o que pode, faino con paixón e convencemento e iso é a súa singularidade. De todos modos, coido que debo recoñecer o influxo de Xosé Luís Méndez Ferrín na miña obra Irmán Rei Artur (1987) que el prologou con moito saber e xenerosidade.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Eu diría que todo comezou porque sentín moi cedo a necesidade de expresar literariamente a realidade da miña parroquia natal, A Lagoa da Pastoriza, un espazo sen estradas, nun lugar illado que os demais chamaban Tras da Corda (que non era un topónimo, senón unha descrición física, porque o monte que une Abadín, Mondoñedo e a miña Pastoriza chámase A Corda). Eu sempre tiven moita fascinación polos heroes e heroínas da miña parroquia: zoqueiros de sona, labregos fortes, emigrantes ousados, superviventes da Guerra Civil e, se cadra, tamén algún que outro bandoleiro. Non se me ían da cabeza as súas “fazañas” e, cando descubrín en Lugo o cine do Oeste, comecei a orientar os meus primeiros disparos, que foron os contos de Homes de Tras da Corda e os de As pucharcas da lembranza. Pero, cando escribín isto, eu xa sobrevivía como xornalista na Axencia EFE e xa escribira a novela Oxford, amén, que testemuña unha revolución cultural urbana que vivín e que me fascinou…

homes de tras da cordaAsí que, se eu tivese que historiografar a miña traxectoria literaria debería comezar por recoñecer todo o que lle debo á miña orixe rural en obras como Homes de Tras da Corda (1982), As pucharcas da lembranza (1984) e, sobre todo, na novela Intramundi (2002). Porque estas obras, que eu escribín cando máis admiraba a Álvaro Cunqueiro e a Juan Rulfo, son os meus espellos ao longo do camiño literario das orixes. Despois viñeron as novelas que podemos chamar da serie negra, co detective Nivardo Castro e o xornalista Carlos Conde. Nelas tratei de amosar realidades galegas daquela mal coñecidas: un certo submundo compostelán (en Crime en Compostela), o tráfico de armas (O misterio do barco perdido), o contrabando de tabaco (A guerra do tabaco) ou o narcotráfico (Narcos). Logo, nas seguintes xa fun abrindo espazos de realidade cara a asuntos máis internacionais, como a fuxida a América dos nazis por Vigo (A vinganza do defunto). Por outra parte, e desde unha perspectiva histórica, interesoume sempre a peripecia dos fuxidos tras a Guerra Civil. Coido que o libro A agonía do león (1995), que recibiu o Premio Internacional Rodolfo Walsh de Literatura Testemuñal en 1996, está nesa liña, sobre a que aínda penso volver. Polo demais, a novela Pepa A Loba (2006) permitiume descubrir a realidade e a ficción da última bandoleira europea, unha galega de armas tomar. E supoño que tamén debería falar de A vida do outro (XX Premio Torrente Ballester de Novela, 2008), que foi un intento de fabular a transición política en España… E de Segredos de Bretaña (2016), unha mestura de memorias históricas… En fin, coido que xa fun demasiado lonxe nesta resposta. Deixémolo aquí, pois.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Segredos de BretañaDurante moitos anos fun e volvín cos escritores latinoamericanos que, por outra parte, tiven a sorte de coñecer persoalmente, desde Juan Carlos Onetti a Alfredo Bryce Echenique (amigo persoal), pasando por Jorge Luis Borges, Bioy Casares, Gabriel García Márquez (que se dicía neto de galega e sobre o que escribín un libriño explicando a súa relación con Galicia), Julio Cortázar, Mario Vargas Llosa, Augusto Roa Bastos etcétera. Foi un tempo no que era moi difícil non recaer neles, porque as súas obras eran —son— simplemente portentosas. Cen anos de soidade, de Gabriel García Márquez, está sendo agora un grande éxito en China, por exemplo. Foi unha xeración extraordinaria que nos arrastrou a moitos, afastándonos dalgúns autores que non eran latinoamericanos, pero que deberiamos ter lido polos seus propios méritos. Mais…

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Ás nosas letras non lles sobra nada. Nin sequera o ruralismo, que eu antes desprezaba e agora valoro moito, porque aí está a nosa orixe. Hai que ler a poesía de Antonio Noriega Varela e de Aquilino Iglesia Alvariño para saber de onde estamos vindo. E hai que ler a Cunqueiro para intuír a onde podemos chegar. Polo demais, é certo que sobran algunhas cousas, pero esas xa irán quedando polo camiño co paso do tempo.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Esta é unha pregunta que me tortura e que prefiro deixar de lado. Porque un non controla o seu destino. A vida é esa fraxilidade na que vivimos. Non hai máis información.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

A soidade do asasinoBoa. Hai diversidade e hai ganas de abrir camiños. Non todo son acertos, pero, é sabido, os acertos chegan despois de moitos intentos. Temos unha poesía diversa, que é íntima e social á vez. E temos moitas mostras novidosas que están a gañar espazos. Xa non necesitamos un James Joyce, como pedían os galeguistas de antano. Foi unha mágoa que Torrente Ballester, que empezou A Saga/Fuga de JB en galego, non dispuxese dun idioma abondo fornecido filoloxicamente para poder escribila enteira na nosa lingua. Hoxe podería facelo, pero daquela non puido. Así é a historia das cousas deste mundo.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Quero felicitarte por esta boa idea que tiveches, que nos obriga a pensar no que case nunca pensamos, é dicir, pensar no feito literario e na nosa relación con el. Moitas grazas e noraboa.