Tabela dos libros. Setembro 2018

Un curso máis, comeza a andaina da Tabela dos Libros. Nela figuran seleccionados os volumes que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

tabela setembro 2018

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Advertisements

Parlamento das Letras: Carlos G. Reigosa

cr

Carlos G. Reigosa ten alma de heroe expedicionario do Far West, non en van un seu poemario leva por título Kid Salvaxe. O seu foi ir anovando ermos para a literatura galega dende a primeira hora e non son poucas as incursións pioneiras que debemos ao seu afán por descubrir novos horizontes.

Cando ninguén en Galicia se (pre)ocupara pola necesidade de ter unha novela negra propia e crear un tecido sólido de lectorado deste masivo subxénero el publicou Crime en Compostela, narración fundacional do noir galego coa que naceron dous arquetipos literarios: o do detective Nivardo Castro e o do xornalista Carlos Conde, modelos que crearon escola.

E o mesmo acontece coa novela de campus, outro páramo que axudou a poboar con Oxford, amén. Ou coa escrita sobre o maquis, tanto documental como ficcional, e velaí os están Fuxidos de sona, A agonía do león ou A vitoria do perdedor. E, en fin, para non ser conto de nunca acabar, mesmo coa narcoliteratura tan de actualidade, como demostran A guerra do tabaco ou Narcos.

Cronista de Pepa A Loba, sabedor de todas as pucharcas da lembranza e segredos de Bretaña, frecuentador de Intramundi e estudoso de García Márquez, Torrente Ballester ou Valle Inclán, Carlos G. Reigosa é un dos escritores e xornalistas galegos máis poliédricos e fecundos dos últimos lustros. De tal cerna están feitos os de Tras da Corda.

¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

A primeira novela que escribín foi Oxford, amén e publicouna Akal en 1982. Foi un intento de contar de primeira man as inquedanzas vitais, políticas e culturais que estabamos a vivir os mozos de vinte anos no mundo cambiante de 1968 e seguintes. Unha etapa de gran creatividade e de mutacións profundas na música, na política e nas vidas en xeral. Era cando Bob Dylan lle empezaba a poñer letra á música de todo un cambio social sacudido polo rock and roll… Eu pasei daquela un mes nunha especie de comuna hippy en Oxford. E de aí partiu todo. En galego, a novela publicouna Edicións Xerais.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

crime en compostelaA mellor tratada foi sen dúbida Crime en Compostela (I Premio Xerais de novela), que esgotou varias edicións de saída e que abriu en galego un ciclo de novela negra que conta hoxe con grandes autores de ben acreditado talento. Coido que a aparición do detective Nivardo Castro (e o seu amigo o xornalista Carlos Conde) respondeu á demanda dunha literatura popular e por iso foi tan ben acollida. Gonzalo Torrente Ballester (co que escribín daquela un libro de conversas) díxome nunha ocasión que Crime en Compostela fora importante para quitarlles aos escritores galegos a teima de que tiñan que ser todos uns James Joyce e el mesmo, que escribira A Saga/Fuga de JB, unha obra insuperable (e comparable ao Quixote, segundo o Nobel portugués José Saramago), publicou despois unhas fermosas novelas de cerna popular. Respecto da segunda parte da pregunta, non sei cal foi a miña obra peor tratada. Todas tiveron —e teñen— o seu público, pero quizais Intramundi coido que é a que máis atención merece aínda hoxe.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Manías, non. Nin sequera necesito saber a historia enteira antes de comezar a escribila. Creo que o proceso creativo require unha actitude aberta ás novas ocorrencias que vaian xurdindo. Pero é certo que non se pode escribir sen ter claro cal é o asunto e o motor da narración. Dalgunha maneira, escribir é construír unha casa soñada, pero, mentres se constrúe, vanse introducindo cambios no proxecto. As novelas, de certo, só están terminadas cando un xa non quere cambiar nada nelas.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Iso correspóndevos decidilo aos críticos. Eu podería querer estar cerca do meu benquerido veciño Álvaro Cunqueiro, pero isto sería unha parvada, porque non xogamos no mesmo campo nin compartimos talentos. Eu coido que cada un ten o seu irman rei arturespazo e que debe tratar de mellorar as súas obras desde a súa experiencia, capacidade e ambición. Nada máis. Eu lin con paixón a autores coma Dostoievski, Kafka, Camus, Steinbeck, Hemingway, García Márquez, o propio Torrente Ballester e outros e sempre cría que estaba aprendendo algo deles, pero logo resulta que non atopo a súa influenza na miña obra. Ou atópoa pouco. Porque resulta que, ao cabo, un fai o que pode, faino con paixón e convencemento e iso é a súa singularidade. De todos modos, coido que debo recoñecer o influxo de Xosé Luís Méndez Ferrín na miña obra Irmán Rei Artur (1987) que el prologou con moito saber e xenerosidade.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Eu diría que todo comezou porque sentín moi cedo a necesidade de expresar literariamente a realidade da miña parroquia natal, A Lagoa da Pastoriza, un espazo sen estradas, nun lugar illado que os demais chamaban Tras da Corda (que non era un topónimo, senón unha descrición física, porque o monte que une Abadín, Mondoñedo e a miña Pastoriza chámase A Corda). Eu sempre tiven moita fascinación polos heroes e heroínas da miña parroquia: zoqueiros de sona, labregos fortes, emigrantes ousados, superviventes da Guerra Civil e, se cadra, tamén algún que outro bandoleiro. Non se me ían da cabeza as súas “fazañas” e, cando descubrín en Lugo o cine do Oeste, comecei a orientar os meus primeiros disparos, que foron os contos de Homes de Tras da Corda e os de As pucharcas da lembranza. Pero, cando escribín isto, eu xa sobrevivía como xornalista na Axencia EFE e xa escribira a novela Oxford, amén, que testemuña unha revolución cultural urbana que vivín e que me fascinou…

homes de tras da cordaAsí que, se eu tivese que historiografar a miña traxectoria literaria debería comezar por recoñecer todo o que lle debo á miña orixe rural en obras como Homes de Tras da Corda (1982), As pucharcas da lembranza (1984) e, sobre todo, na novela Intramundi (2002). Porque estas obras, que eu escribín cando máis admiraba a Álvaro Cunqueiro e a Juan Rulfo, son os meus espellos ao longo do camiño literario das orixes. Despois viñeron as novelas que podemos chamar da serie negra, co detective Nivardo Castro e o xornalista Carlos Conde. Nelas tratei de amosar realidades galegas daquela mal coñecidas: un certo submundo compostelán (en Crime en Compostela), o tráfico de armas (O misterio do barco perdido), o contrabando de tabaco (A guerra do tabaco) ou o narcotráfico (Narcos). Logo, nas seguintes xa fun abrindo espazos de realidade cara a asuntos máis internacionais, como a fuxida a América dos nazis por Vigo (A vinganza do defunto). Por outra parte, e desde unha perspectiva histórica, interesoume sempre a peripecia dos fuxidos tras a Guerra Civil. Coido que o libro A agonía do león (1995), que recibiu o Premio Internacional Rodolfo Walsh de Literatura Testemuñal en 1996, está nesa liña, sobre a que aínda penso volver. Polo demais, a novela Pepa A Loba (2006) permitiume descubrir a realidade e a ficción da última bandoleira europea, unha galega de armas tomar. E supoño que tamén debería falar de A vida do outro (XX Premio Torrente Ballester de Novela, 2008), que foi un intento de fabular a transición política en España… E de Segredos de Bretaña (2016), unha mestura de memorias históricas… En fin, coido que xa fun demasiado lonxe nesta resposta. Deixémolo aquí, pois.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Segredos de BretañaDurante moitos anos fun e volvín cos escritores latinoamericanos que, por outra parte, tiven a sorte de coñecer persoalmente, desde Juan Carlos Onetti a Alfredo Bryce Echenique (amigo persoal), pasando por Jorge Luis Borges, Bioy Casares, Gabriel García Márquez (que se dicía neto de galega e sobre o que escribín un libriño explicando a súa relación con Galicia), Julio Cortázar, Mario Vargas Llosa, Augusto Roa Bastos etcétera. Foi un tempo no que era moi difícil non recaer neles, porque as súas obras eran —son— simplemente portentosas. Cen anos de soidade, de Gabriel García Márquez, está sendo agora un grande éxito en China, por exemplo. Foi unha xeración extraordinaria que nos arrastrou a moitos, afastándonos dalgúns autores que non eran latinoamericanos, pero que deberiamos ter lido polos seus propios méritos. Mais…

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Ás nosas letras non lles sobra nada. Nin sequera o ruralismo, que eu antes desprezaba e agora valoro moito, porque aí está a nosa orixe. Hai que ler a poesía de Antonio Noriega Varela e de Aquilino Iglesia Alvariño para saber de onde estamos vindo. E hai que ler a Cunqueiro para intuír a onde podemos chegar. Polo demais, é certo que sobran algunhas cousas, pero esas xa irán quedando polo camiño co paso do tempo.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Esta é unha pregunta que me tortura e que prefiro deixar de lado. Porque un non controla o seu destino. A vida é esa fraxilidade na que vivimos. Non hai máis información.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

A soidade do asasinoBoa. Hai diversidade e hai ganas de abrir camiños. Non todo son acertos, pero, é sabido, os acertos chegan despois de moitos intentos. Temos unha poesía diversa, que é íntima e social á vez. E temos moitas mostras novidosas que están a gañar espazos. Xa non necesitamos un James Joyce, como pedían os galeguistas de antano. Foi unha mágoa que Torrente Ballester, que empezou A Saga/Fuga de JB en galego, non dispuxese dun idioma abondo fornecido filoloxicamente para poder escribila enteira na nosa lingua. Hoxe podería facelo, pero daquela non puido. Así é a historia das cousas deste mundo.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Quero felicitarte por esta boa idea que tiveches, que nos obriga a pensar no que case nunca pensamos, é dicir, pensar no feito literario e na nosa relación con el. Moitas grazas e noraboa.

 

 

Parlamento das Letras: Teresa Moure

Teresa MoureTeresa Moure é un volcán literario. Magmática, impredicible e desmedida deixa escapar linguas de lava que erupcionan en prosas, poemas, pezas teatrais e ensaios sen solución de continuidade.

Selvática e irreductible, a súa escrita é unha aldea gala resistente contra o romano homoxeneizador: non se abaixa á burguesía bempensante, é politicamente incorrecta, disidente per se e provocadora á mantenta.

Todo nela é torrencial e vai pechando e abrindo diáclases nas que ecoan xenuínos desprazamentos de placas tectónicas: dunha escrita inicial punxente e reflexiva, de complexo balizado, ata outra incisiva, intervencionista e autenticamente pornográfica; dunha creatura en opción normativa institucionalizada ata a actual fervenza en galeguía.

Muller árbore, velenaria consciente, herdeira da palabra de Eva, natura política queer-endo sempre un mundo outro, nación ostracia e violadora de lobos feroces, o seu é acabar cos elefantes dos armarios, aprehender da enerxía que flúe entre Poder e Eros e percutir, estralar, rebentar, arrasar con calquera devasa mental e creativa: No limits, sempre e máis despois irreverente, provocadora, diversa como nestas súas palabras.

xeira das árbores¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Na adolescência ganhei alguns prémios de poesia e relato que foram editados em publicações excecionais e de pouca importância (algum, lembro, no programa dumas festas patronais). Depois, durante o período universitário decidi que não devia publicar nada até estar certa de que era isso exatamente que queria escrever. Uma ideia (que eu achava foucaultiana na altura) que teve grande influência em mim ligava o ato de publicar com falta de autenticidade da escrita: adorava na altura a escrita privada, que achava singularmente subversiva.

Depois, um ano de sacudidas vitais fez com que decidisse participar em concursos; achava que o critério dum júri legitimaria o que escrevia. Aí chegou A xeira das árbores (2004), com o Lueiro Rei. Na realidade os 4 primeiros livros que publiquei foram ganhadores dos correspondentes certames.

¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

herba mouraA minha obra melhor tratada, sem dúvida, foi Herba Moura. Chegava num momento em que a literatura galega estava muito recetiva a vozes femininas e contava uma história coral, de mulheres  e histórica, o que permitia interpretações acordes com gostos diversos. Quanto a mais desconhecida, talvez seja A intervención, apesar de contar com tradução para o espanhol (Artes subversivas para cultivar jardines). Há um par de dias assisti ao lançamento dum livro doutra autora e no debate posterior várias pessoas participantes no evento comentaram isso. Penso que tinham razão. Talvez a causa seja que o tema ecológico é um dos que mais custa digerir socialmente.

¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Sou um animal de escrita; não preciso de nada para escrever. Mais bem, ao contrário, tenho a mania de escrever.

Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

unha primavera para aldaraAs antologias são assunto de quem antologizar, não? Seguramente, se aparecesse, seria no capítulo dedicado a “Elas”. E, ainda que estaria bem à vontade com as minhas companheiras, onde tenho grandes amizades e com quem partilho muitas energias e posicionamentos, eu própria e elas criticaríamos essa decisão de nos relegar ao esperável capítulo do feminino.

Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Infelizmente, o meu percurso está marcado por uma decisão alheia ao facto literário. Em março de 2013 decidi escrever no galego internacional que estou a usar. Isso marcou um antes e um depois porque agora habito as margens. Espero que algum dia essa fronteira se apague e nesse momento poder responder a tua pergunta com motivos puramente literários. Por exemplo, eu observo que cada vez sou menos riquinha… É surpreendente isso, como acabamos por responder na nossa própria obra contra etiquetas que nos colocaram antes. E não falo só da crítica. Por exemplo, as diferentes edições em diversas línguas de A xeira das árbores, de Herba Moura ou de A palabra das fillas de Eva criavam uma imagem burguesa da voz autorial (gostava de flores e outras plantas, ia para a história passada como se tivesse medo a falar do atual, evitava os temas obscenos; era reivindicativa mas dentro duma medida). Nesse momento vi que devia controlar mais o processo de edição, que também somos lidas através da capa, do texto que a acompanha, do tipo de promoção em que participamos. E, claro é, aparecem as publicações mais comprometidas politicamente (O natural e político, Politicamente incorreta), mais dissidentes (Queer-emos um mundo novo, Ostrácia) ou mesmo com evocações pornográficas (Eu violei o lobo feroz), mas eu estaria contestando a uma simplificação prévia, porque eu sempre fui politicamente dissidente; não era uma novidade na minha biografia. Este último poemário, Eu violei o lobo feroz, marca para mim um ponto de inflexão independente do problema ortográfico: comecei a exteriorizar aí o relacionamento entre erótica e poder, que me vem ocupando estes anos. Para mim, Ostrácia e Um elefante no armário fazem parte do projeto literário que iniciei com Eu violei o lobo feroz.

eu violei o lobo feroz¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Estou muito interessada em autoras contemporâneas como Audur Ava Olafsdóttir, Lena Andersson, Alexandra Lucas Coelho ou Verónica Gerber. Retratam tão bem o que eu sou que regresso com frequência às suas páginas, duma maneira quase obsessiva. Mas também há outro estilo de autoras e autores que me marcaram e que releio muito: Torrente Ballester, García Márquez, Margueritte Duras, Coetzee, Amin Maalouf…

¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Com as nossas circunstâncias sociolinguísticas, inevitavelmente falta normalidade. Com frequência, publicam-se textos para termos um exemplo de tal o qual género ou material para o ensino e isso implica obedecer o mercado e, aliás, um mercado minoritário e sujeito a uma competência feroz. Se a literatura for também arte, como eu penso, devemos aceitar que o ato artístico é irreverente, provocador e diverso. Eu diria que o importante não é que tenhamos obras de que gostemos; o ideal seria que tivéssemos muitas obras de que não gostássemos, mas não por serem pobres em qualidade, mas por não coincidirem com os nossos gostos. Isso seria um indicador de normalidade.

ostraciaSe soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Não me perdoaria sentar-me a escrever. O urgente seria despedir-me.

¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Sempre é difícil valorar o momento histórico em que estamos envolvidas. Demasiado. A literatura galega tem sido, e ainda é, um território de resistência, com muitas vozes interessantes e grande dificuldade para chegarem, para se fazerem eco. Acho que corresponde à crítica literária responder essas perguntas; as/os autoras/es temos a obriga ética e estética de contornarmos o imediato, de não opinarmos assim muito para simplesmente escrever, escrever, escrever. Daí, da conviccão nas próprias forças, do impulso criativo é que pode sair algo. Ou talvez não. Mas vale a pena tentar.

Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

un elefante no armarioQuando leio uma entrevista que me fizeram sempre me encontro desagradável, defensiva.  O género é difícil: nem imagino que alguém se interesse pelas minhas opiniões. Ou prefiro reservá-las para o universo do relacionamento privado, das pessoas íntimas que sabem que falo com a mão no coração e quase sempre com um excesso de intensidade. Não domino bem o registo público, nem gosto de dizer as frases esperáveis. Peço desculpa, portanto, por não saber responder melhor a esta tua gentileza de me perguntar publicamente. Mas agradeço.

O legado Docampo

DocampoFóisenos Xabier P. Docampo o martes da semana pasada. As sombras cruzaron de madrugada A Coruña e apagaron a luz do diamante chairego. Doe saber que xa está abrazando como hedra os noventa carballos da outra beira que cantaba o mestre Cunqueiro. Doe pensar que non escoitaremos máis da súa voz os sucedidos de mil e unha maxinacións. Doe mesmo escribir as verbas que o lembran, porque, como el dicía sempre, somos memoria, só iso somos e iso contamos. Mais, engado eu agora, dicir as perdas é tamén facer reconto das feridas que estiñan mal, desatar o laio polo amigo ausente.

Recórdoo conversador infatigable, sorriso maino e burlateiro a partes alícuotas, dependendo dos aires e das airas, e sempre agrimensor de soños e pensares e lembrares. Nada lle prestaba máis que un bo faladoiro.

Cando contaba e escribía levaba cosido ás costelas o neno que medrara en Castro oíndo as historias de seu pai, muiñeiro de pucha enfariñada, e súa nai, pespuntadora das máis cumpridas palabras de agarimo. El, que crecera na ágora parroquiana das noites de brisca entre gotos para matar a sede, que a piques estivera de afogar nunha amentencia do Lea sendo troiteiro novel e alimentou a súa imaxinación cos antigos baúis dos devanceiros emigrantes ás Américas que procuraba nos vellos faios, gardou sempre na arca do peito a ledicia radiante dunha infancia chairega chea de xogos, feirantes e rechouchíos.

Esa súa condición de soñador impenitente acabou por atopar natural vieiro na escrita. Tenme contado que comezara a ser escritor profesional aos once ou doce anos, pois, mentres estaba no internado, creaba cada día un conto do que facía dúas copias que, na seguinte xornada, entregaba a dous dos seus mellores amigos, que eran, polo mesmo, o seu público lector, expectante ante as tales novidades literarias.

Cando rematou os estudos e se fixo mestre comprendeu pronto que a nosa literatura precisaba textos para a mocidade e comezou a publicar libros que son hoxe fitos na historia da literatura galega do noso tempo: O misterio das badaladas ou A chave das noces e, xa logo, Cando petan á porta pola noite, O pazo baleiro, Catro cartas, Un conto de tres noites, Bolboretas e O libro das viaxes imaxinarias ou a máis recente A nena do abrigo de astracán.

Escribía indistintamente a man ou ordenador, igual en cadernos que en follas soltas e servíanlle o mesmo estilográficas que rotuladores de punta fina ou lapis (o que non lle prestaban eran os bolígrafos). Gustáballe facelo nos cuartos que tiña para traballar tanto na Coruña coma na casa da Capela, pero era capaz de facelo noutros lugares se o precisaba. Iso si, nada o estimulaba máis para o exercicio da escrita que escoitar dalgún amigo ou paisano un bo sucedido e, xaora, tamén si, a relectura dos seus autores de cabeceira: Cunqueiro, Fole e Dieste por diante, evidentemente Homero, Melville, Conrad, García Márquez, Rulfo, Rodari, Calvino, Tolkien ou As mil e unha noites, calquera portentosa imaxinación que estimulase a súa admirable capacidade para xunguir o mellor da literatura de tradición oral co oficio e artificio da narrativa de autor.

Eduardo Castro BalMais, por se o anterior non abondase, espremía o tempo vital sendo tamén docente, didacta significado nos movementos de renovación pedagóxica do país, estudoso e conferenciante, actor e director de teatro, autor de materiais para o ensino, guionista e director de programas radiofónicos, narrador oral, fundador e membro ben activo de varias entidades, columnista e colaborador de prensa e outros desempeños que falan ás claras da súa abraiante capacidade e do amor incondicional e a entrega absoluta á causa da lingua, a literatura e a cultura galegas.

Docampo quería un país con ambición de selo. Xente que abrise os ollos ao que somos e ao que temos e se recoñecese. Lectores e lectoras, persoas que andasen á procura do nome dos seus sentimentos e soubesen que a lectura está precisamente para iso, para nos axudar a poñer nome aos nosos sentimentos e, así, facelos vida. Porque, dicía, a literatura, coma toda a arte, está aí para nos axudar a sermos o que somos e non outra cousa.

Con esa ilusión se foi. Debemos ler as súas palabras como unha manda testamentaria. Non podemos defraudalo. Só así florecerá con forza a cerdeira que plantou no seu Castro Ribeiras de Lea matricial cando hai uns anos se lle rendeu alí unha grande homenaxe. Naquela ocasión, ao pé da cerdeira, confesou que amaba aquela árbore na que cristalizaba a memoria de toda a súa infancia, a raiceira dun sentir que gobernaba o fondo dos ollos da súa alma e que lle traía á acordanza os célebres versos de Avilés de Taramancos nos que este demandaba: “Imos plantar unha cerdeira nova./ Temos que darlle esa alegría ao vento”.

Tamén eu agora quero rematar co mesmo rogo: deámoslle esa alegría ao vento e á memoria de Xabier P. Docampo. Sexamos máis nós, máis palabra nosa, máis escrita de nosoutros. Debémosllo, porque, como estes días me escribía outro amigo común, o referencial escritor portugués José António Gomes, a partir de agora ao Xabier teremos de o soñar. Mais cómpre soñalo en plenitude, facendo bo o seu mandado, honrando a súa memoria, o seu legado.

[Faro de Vigo, 4-7-2018]

Tabela dos libros. Xuño 2018

Velaquí a Tabela dos Libros de xuño. A seguir ofrécese a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

2018_xuño_tabela

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.