Memoria de Manuel Reimóndez Portela

A primeira vez que oín falar de Manuel Reimóndez Portela foi hai un cuarto de século. Lera na prensa que acababa de se presentar na Galería Sargadelos de Compostela o seu libro Un médico na aldea, volume que prologara Xosé Neira Vilas e que publicara Ediciós do Castro. Achegueime unha tarde ata a Rúa Nova 16 na procura dun outro título que me recomendaran e batín ben pronto coa obra do galeno rural. Collina ás mans e lembro que sorrira con agrado vendo que no medio e medio da cuberta verde pradería estamparan unha ilustración do meu conterráneo Xosé Vizoso. Lin a contracapa, que reproducía unhas suxestivas palabras de Neira Vilas sobre o libro, e logo peguei nel e comecei a follealo. Houben de miralo e remiralo abondo e seguramente botei alí máis tempo do que fun consciente, porque acabou achegándoseme un señor que, parapetado tras dun amable sorriso, deixou caer: “Rapaz, non lle deas máis voltas que o vas marear. Lévao, que che ha gustar”. Era Isaac Díaz Pardo. E fíxenlle caso, xaora.

Fun logo sabendo máis de Reimóndez Portela e, canto máis coñecía, máis medraba a miña admiración pola súa figura. Descubrín que nacera polo 1916 en San Miguel de Castro, na Estrada, que de rapaz fora emigrante á Habana e que logo retornara para acabar o bacharelato e cursar Medicina en Compostela, estudos que tivo que interromper por mor da Guerra Civil e que non puido rematar ata despois desta. Confirmei que xa dende os comezos fora un doutor excepcional, pois un ano antes de se licenciar gañara por oposición a praza de alumno interno de Patoloxía Médica e que, xa co título, exercera un par de anos como profesor axudante de Clases Prácticas de Anatomía.

Secasí, o que máis me fascinou foi comprobar como Reimóndez Portela deixara toda aquela prometedora carreira universitaria para exercer como médico no rural ullán do que procedía, onde comezara a traballar por volta de 1944, dedicación que non abandonou ata a súa xubilación case medio século despois.

Froito da devoción polos seus eidos, pola historia, a paisaxe e a paisanaxe da súa bisbarra natal foron nacendo obras como Cruceiros e cruces do nordeste da Provincia de Pontevedra (1985), A Estrada rural (1990), El Camino de Santiago por el sudeste (1993) e, sobre todo, Un médico na aldea, o libro de relatos que agora cumpre o seu primeiro cuarto de século e que deu ao prelo apenas un par de anos antes do seu pasamento.

Un médico na aldea é un tratado vivenciado e emotivo do rural galego dos anos da Posguerra e primeira Transición retratado a través dos ollos dun dos seus máis característicos personaxes: o médico parroquial ou vilego. Lendo as súas páxinas é doado aprehender toda a filosofía, a idiosincrasia, a etioloxía e mesmo a estética dos nosos campesiños. A cultura material e inmaterial que os define, os seus medos e paixóns, as súas ilusións e esperanzas, os seus reveses e padecementos, tamén as súas renarterías e desconfianzas abrollan nas pequenas historias deste libro, inzado de sucedidos ocorrentes e singulares que lle aconteceron ao autor ao longo de toda unha vida dedicada ao exercicio da Medicina.

Mais a obra é tamén un atlas histórico da ciencia médica do seu tempo, unha sorte de foto de época dun proceder profesional onde a psicoloxía alcanzaba onde non chegaba a farmacopea, o que explica o inequívoco talante humanista e a perspicacia sen límites deste sandador estradense.

Escrito cunha prosa áxil e ben celmosa, enfeitada por un léxico feraz e enxebre, Un médico na aldea zumega por toda parte un humor cómplice e revelador, tamén unha moi sutil capacidade para o exercicio da reflexión sobre o social e o histórico, ao tempo que nos achega a memoria de feitos e condutas que son hoxe un legado inestimable do noso pasado máis recente.

Namentres redacto estas liñas teño derriba da mesa dous exemplares do libro: a primeira edición xa amentada e unha outra impresa por Edicións Fervenza co gallo do seu vinte aniversario. Esta última, que conta con sabedeiros textos introdutorios de Marcelino Agís Villaverde, Neira Vilas e Marcial Gondar Portasany, achega aínda tres gratas sorpresas: a transcrición das palabras pronunciadas polo propio Reimóndez Portela na presentación da obra cando esta vira luz por vez primeira, tres relatos ata entón inéditos e unha cuberta nova, deseñada outra volta polo xenial Vizoso, que foi quen ma regalou.

Oxalá o vindeiro cuarto de século nos traia moitos Reimóndez Portela ben identificados coa súa Terra e a súa Cultura, tanto coma el o estivo cando formou parte da histórica Comisión dos 16, encargada de redactar o anteproxecto do Estatuto de Autonomía. Estou certo de que haberá quen saiba honrar a súa memoria, pois o seu labor á fronte do Centro de Iniciativas e Turismo da Estrada, a súa entrega como edil deste concello e os seus esforzos como director do seu Museo Municipal fican xa por sempre na memoria dos que o coñeceron, que non deixarán que esmoreza o seu exemplo, entre eles, nomeadamente, o seu fillo Luís Reimóndez, presidente da Fundación Xosé Neira Vilas.

Abro máis unha vez as páxinas de Un médico na aldea e leo nalgún dos seus estudosos que tratou “os doentes do rural con tan grande amabilidade e humanidade que lle valeu o sobrenome do médico dos pobres”. Un fío invisible guíame polo dédalo da memoria sentimental ata o meu veciño Manuel Leiras Pulpeiro e penso que tamén el estaría orgulloso deste seu irmán do sur, coma el curador dos males do corpo e das feridas da ánima, esas nas que van tecidas os días que nos foxen e os soños que permanecen.

[Faro de Vigo, 6-7-2017]

Advertisements

Efemérides literarias nacionais

Andamos estes días entre festas literarias, aínda co agradable resaibo do Día do Libro e o Sant Jordi e xa ás portas do Día das Letras Galegas. En tal circunstancia, poida que resulte interesante lembrar que estas non son as únicas celebracións que enxalzan o libro e a lectura e talvez moitos non saiban tampouco os detalles da orixe de tales conmemoracións.

O costume de regalar os cabaleiros ás damas unha rosa polo Sant Jordi remóntase ao século XV, pero o vencello desta cortesía á celebración bibliográfica tardou en aparecer e non foi norma ata 1926, cando mercé ao escritor valenciano Vicente Clavel Andrés ―á sazón vicepresidente da Cámara do Libro― o goberno aproba un real decreto que oficializa o Día do Libro, festa que os editores cataláns levaban uns anos promovendo con forza para a súa instalación nas Ramblas barcelonesas.

Non insistirei aquí no que de todos é coñecido: que finalmente se consagrou a data do 23 de abril para a celebración (aínda que entre 1926 e 1930 se fixo o 7 de setembro, por pensarse aínda daquela que era ese o día do natalicio de Cervantes) e que esta data se escolleu porque, alén de morrer nela o santo no ano 303, era o día no que falecera o autor do Quixote (en realidade morrera o 22, aínda que se enterrou ao día seguinte) e tamén o pasamento de Shakespeare (que en verdade fenecera o 3 de maio, pois o noso calendario xuliano non coincidía co gregoriano que empregaban os británicos) e aínda de Garcilaso de la Vega. Esta coincidencia ―nunha xornada na que, por certo, tamén finara Wordsworth― fixo que a UNESCO declarase a data Día Internacional do Libro en 1995 e que, con tal motivo, esta se celebre por todo o mundo.

Mais o orbe é complexo e diverso e os pobos gustan de ir por libre nisto de escoller as súas festas. Iso explica que no Reino Unido e Irlanda o World Book Day veña celebrándose dende hai case vinte anos o primeiro xoves de marzo e que ese día os escolares, grazas á xenerosidade do National Book Tokens Ltd., reciban un vale por 1 libra/ 1’5 euros para que poidan empregalos en descontos na compra de libros e que en moitos centros se leven a cabo maratóns de lectura, mostras e mercados de libros e un sen fin de actividades.

E o mesmo que acontece nas illas podería dicirse de Chile (que celebra o seu propio Día do Libro o 29 de novembro en memoria do filólogo Andrés Bello), Uruguai (o 26 de maio, por ser a data na que en 1816 se creou a súa Biblioteca Nacional) ou Paraguai (25 de xuño, data na que Ruy Díaz de Guzmán rematou La Argentina, primeiro libro destas terras).

Idéntica adhesión nacionalitaria teñen celebracións como a irlandesa do Bloomsday, que fai que todos os 16 de xuño Dublín se converta nunha festa conmemorando a xornada na que transcorre a acción protagonizada por Leopold Bloom no famoso Ulises de Joyce. Dende 1954, as rúas da capital de Eire énchense ese día de miles de cidadáns disfrazados á moda dos anos vinte do pasado século e realizan o periplo e as aventuras levadas a cabo por Bloom na novela, demostrando así que a literatura tamén fai pobo.

De igual modo, os seus irmáns escoceses celebran cada 25 de xaneiro a Burns Night ou Burns Supper, na que lembran a vida e a obra do seu gran poeta nacional, Robert Burns, cadrando co seu natalicio. Durante esa noite e dende o século XVIII, as familias escocesas comparten unha cea na que comen o tradicional haggis (un embutido a base de carne de cordeiro) e beben whisky namentres len poemas de Burns.

En fin, alén da épica nacional ―mais tamén masivas, ben populares e lúdicas― ficarían outras festas literarias que piden artigo propio e que aquí me conformarei con anotar, como o curioso The Papa Look-Alike Contest, o divertido Towel Day, o galante The Jane Austen Festival, a propiamente esperpéntica Noche de Max Estrella ou a pintoresca International Quidditch Association World Cup.

O Día das Letras Galegas

A celebración cada 17 de maio do Día das Letras singularízanos culturalmente como galegos. Mais, como vimos, non somos os únicos en conmemorar a través dunha festa literaria a estirpe nacional.

Secasí, a fortuna deste día redefiniu ata tal punto a nosa vida que a xornada é hoxe un día festivo oficial e arredor dela nucléase unha parte non pequena do circuíto bibliográfico e editorial e tamén do campo literario galego.

O día, sabido é, naceu por iniciativa de tres persoeiros xa históricos (Francisco Fernández del Riego, Xesús Ferro Couselo e Manuel Gómez Román) que presentaron a proposta á Real Academia Galega, quen a consagrou celebrándoa por vez primeira en 1963. Daquela, tan só un grupo reducido de galeguistas participaron desta, pronunciando en Fonseca unhas palabras que recordaron a Rosalía, a quen entón se dedicou o día. Máis de medio século despois, a conmemoración é celebrada por toda Galicia, continuando, así, o espírito daquela primeira efeméride na que se escolleu precisamente un 17 de maio por ser o día no que a matriarca asinou a dedicatoria de Cantares gallegos á súa colega Cecilia Böhl de Faber. O resto é Historia. E que siga por moitos anos.

[Faro de Vigo, 27-4-2017]

Memoria de Fernando Pérez-Barreiro Nolla

amada-liberdade-requeixoCoido que aínda non se ten recoñecido como merece a figura do intelectual e escritor Fernando Pérez-Barreiro Nolla. Esta desatención talvez naza do descoñecemento da súa figura, así que agora que chegamos ao seu natalicio (naceu o 22 de setembro de 1931 no Ferrol), quero dar noticia del e da súa admirable traxectoria, á que moito deben a cultura e a literatura galegas.

Pérez-Barreiro Nolla era fillo do tamén escritor Fernando Pérez Barreiro. Por tanto, medrou nun ambiente propicio á cultura no que non tardou en destacar, pois na Academia Rapariz de Ferrol tivo como profesor nada menos que a Ricardo Carballo Calero, que incentivou a súa natural propensión á lectura e a escrita, poñéndoo en contacto con Ramón Otero Pedrayo e outros persoeiros.

En 1949 chegou a Compostela, onde permaneceu ata 1956 en que rematou Dereito. Nese tempo consolidouse o seu galeguismo no trato con figuras como Ramón Piñeiro e outros rapaces que ben pronto comezaron a brillar no panorama literario de Galicia, como Xosé Luís Méndez Ferrín, Gonzalo Rodríguez Mourullo, Bernardino Graña e, sobre todo, o seu grande amigo Xosé Luís Franco Grande, poetas cos que compartiu loureiros nas famosas Festas Minervais. Alén deles, neste tempo estreitou lazos co seu vello compañeiro de instituto Xosé Manuel López Nogueira e coñeceu a Xosé Manuel Beiras e Ramón Lugrís, frecuentou as sobremesas da Rosaleda na casa de Domingo García-Sabell e fíxose seareiro dos faladoiros do Café Español, onde departiu con Otero Pedrayo ou Fermín Bouza-Brey.

Neses anos santiagueses comezou tamén a súa andaina como escritor, pois principiou a colaborar cos seus versos na revista Aturuxo e escribiu artigos para Viveiro. Fiestas patronales.

Veu logo o tempo de Madrid, onde estivo ao longo de 1957 e, tras un breve regreso a Ferrol, novamente o outono de 1958 e aínda o ano seguinte. Alí coñeceu a Pilar Vázquez Cuesta e Gonzalo Torrente Ballester, sen abandonar nunca o vencello coa escrita na nosa lingua. De feito, ese o momento no que se produce a súa participación nun dos volumes emblemáticos da editorial Galaxia, a célebre Homaxe a Ramón Otero Pedrayo, que se lle tributou ao sabio polígrafo por mor do seu setenta aniversario.

fernando-perez-barreiro-nolla-na-bbc-en-1964Entre 1960 e 1963 estableceuse na Coruña, onde traballou como avogado. Foi entón cando casou coa súa noiva dende os tempos composteláns, a tamén escritora e hoxe viúva súa Teresa Barro, a quen coñeceu en 1955 dirixindo a adaptación da peza teatral Casa de bonecas de Henrik Ibsen, que esta protagonizou no papel de Nora Helmer.

En 1963 a vida do escritor deu unha viraxe e marchou residir a Londres para traballar primeiro como locutor radiofónico na BBC (ata 1969) e logo na Organización Internacional do Café como tradutor (1969-1993). Foron, estes, anos nos que mantivo, máis que nunca, o vincallo coa terra e a lingua, publicando artigos en Grial, traducindo A traxedia de Macbeth ―primeira versión de Shakespeare imprentada en galego―, creando nos setenta o Grupo de Traballo en Londres e vertendo ao noso idioma, tamén por vez primeira, relatos chineses en Flores e leña (1982).

Nos oitenta e noventa a súa sinatura fíxose habitual en medios como A Nosa Terra ou La Voz de Galicia e, sobre todo, foi aplaudida a modélica tradución que con Teresa Barro fixo en 1985 da Alicia no país das marabillas de Lewis Carroll, pola que obtiveron o Premio Nacional de Tradución de Libros Infantís e Xuvenís, a primeira vez que un volume na nosa lingua o conseguía.

A última década do pasado século e os anos primeiros anos deste milenio Pérez-Barreiro Nolla redobrou o compromiso coas súas raíces e colaborou intensamente na andaina do Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional (IGADI), onde trabou fonda amizade con Xulio Ríos e onde publicou As autonomías de Escocia e do País de Gales (1999), amén de moitos ensaios en Tempo Exterior. Tamén agora publicou en A Trabe de Ouro, Babel, O Ensino, Serta, Tempos Novos, Viceversa, Vieiros ou Xornal de Galicia e noutras cabeceiras internacionais como Babel ou Portuguese Studies. Mais destacaron os seus contributos a un xornal deste grupo, o Diario de Ferrol, no que se fixo asiduo entre 2005-2008 e onde gañou a amizade e admiración do periodista Nicolás Vidal, quen o entrevistou para este medio.

Os derradeiros anos viñeron cheos de alegrías: nomeamento como correspondente da Real Academia Galega (2002), Pedrón de Honra (2005), Premio Plácido Castro de Tradución (2006), Premio de Cultura do xornal Diario de Ferrol (2005) e Medalla Castelao da Xunta de Galicia (2009). Mais a Parca foi cruel e levouno o 4 de xaneiro do 2010, cando máis e mellores froitos estaba a ofrecer á súa benamada terra.

amada-liberdadeDende aquela ata hoxe Xerais publicou as súas memorias en Amada liberdade (2013) e viron luz un par de volumes colectivos arredor da súa figura (Homenaxe a Fernando Pérez-Barreiro Nolla, 2011, e O perdurable legado de Fernando Pérez-Barreiro Nolla, 2015), mais moito é o que cómpre seguir profundando sobre del, pois restan aínda facetas súas por descubrir; poño por caso, o seu singular labor como poeta ou a edición de todos os seus ensaios, que tamén haberá que recuperar. No entanto, sirvan estas mínimas liñas como modesto lembradoiro e homenaxe a quen foi voz principal do noso discurso cultural e literario contemporáneo.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 18-9-2016]

Centenario Cela

cela_celso emilio_emilio alvarezHoxe é o aniversario de Camilo José Cela, o escritor de Iria Flavia que nos deixou vai para tres lustros. Por nacenza e por crianza Cela tivo un contacto directo non só coa cultura, a lingua e a literatura de Galicia, senón mesmo con algúns dos seus máis firmes defensores, pois seu pai cultivou a amizade de persoeiros como Antón Vilar Ponte e Antonio Noriega Varela e durante a súa infancia as visitas ao seu avó paterno en Tui déronlle a oportunidade de xogar a argallar con Emilio e Xosé María Álvarez Blázquez, tal como o confesou o propio autor en La Rosa (1959), o primeiro volume das súas memorias.

Esta familiaridade coas nosas letras non desapareceu cando, sendo aínda neno, a súa familia marchou vivir a Madrid, pois as súas viaxes a Galicia foron frecuentes durante a adolescencia e mocidade, chegando a residir na Coruña durante algúns meses ao acabar a Guerra Civil.

casa celaA fins dos corenta e ao longo dos cincuenta Cela continuou visitando terras galegas invitado como conferenciante aquí e acolá, estancias breves que lle facilitaron tanto o reencontro con coñecidos de vello coma o xurdimento de novas amizades. Por ese tempo comezaron a agromar as colaboracións xornalísticas nas que o futuro Nobel se ocupou das paisaxes e paisanaxes galegas en cabeceiras como Arriba, El Español, Información Comercial Española, Finisterre, Solidaridad Nacional, Informaciones, La Tarde, La Vanguardia ou a arxentina La Nación. Mesmo colaborou no número especial do centenario de Faro de Vigo en 1953 co artigo “Padrón, Padrón, Santa María, Lestrove…”, no que lembrou a súa Iria Flavia natal e tamén os próceres do lugar: Macías O Namorado, Juan Rodríguez del Padrón e a moi admirada Rosalía de Castro.

Nestes e noutros artigos escritos ao longo da segunda metade do pasado século Cela rememorou Compostela, Vilagarcía de Arousa, a Costa da Morte, A Coruña ou Sanxenxo. E a Cunqueiro e os Seis poemas galegos de Lorca, Pastor Díaz e Añón, García Ferreiro, Rosalía, Valle-Inclán, Núñez González, Lamas Carvajal, Cabanillas, Noriega, Otero Pedrayo, Álvaro de las Casas e mais Zapata García. Tamén si, a Romasanta, o teatro galego, Benito Soto ou o barallete.

a familia de pascual duarteAgora ben, o episodio fundamental deste vínculo tivo lugar nos anos 50-60, cando Cela intensificou os contactos cos primeiros espadas das letras galegas movido polo desexo de ver traducida La familia de Pascual Duarte. Con tal intención estableceu unha relación epistolar con Ramón Otero Pedrayo (finalmente prologuista da obra) e Vicente Risco (tradutor da mesma) e aínda con Francisco Fernández del Riego e Celso Emilio Ferreiro como mediadores neste e noutros asuntos.

Esporeado polas ansias de ver vertida á lingua de Rosalía esta súa novela, Cela fixo por agradar os amigos e propiciou tres logros para a cultura galega: a visita de Américo Castro a Galicia a primeiros de setembro de 1957, a introdución de certos cambios na redacción da voz “gallego” no dicionario da Real Academia Española para evitar interpretacións onerosas e a decisión de crear unha colección poética galega baixo o selo da revista Papeles de Son Armadans que non chegou a callar, aínda que, en xusta compensación, non foron poucos os escritores de noso que viron publicados textos na revista: Iglesia Alvariño, Cunqueiro, Álvarez Blázquez, González-Alegre, Díaz Jácome e bastantes outros, entre os que salienta Celso Emilio, con quen o uniu un trato moi amigable, como evidencia o cruzamento de escritos laudatorios.

Destas querenzas persoais e pegadas literarias ficou testemuño epistolar, pois consérvanse as misivas que mantivo cos amentados Risco, Otero Pedrayo, Celso Emilio ou Fernández del Riego, a quen en 1962 lle escribiu agradecido pola tradución galega de La familia de Pascual Duarte confesando: “Cada día que pasa me siento más deudor con Galicia y con todo lo que Galicia vale y representa y sueño con acertar a corresponder algún día”.

Versos en galego e novelas sobre Galicia

camaleon solteiroA finais dos anos corenta, nunha entrevista concedida a Borobó que publicou o xornal La Noche, Cela declarou: “Pienso escribir una trilogía de novelas gallegas: la heroica novela del mar, la epicúrea novela del valle y la dura novela de la montaña”. Levoulle o seu tempo, pero cumpriu os plans; velaí o están, para confirmalo, o referido capítulo biográfico de La Rosa (1959) e aínda a prosa de viaxes Del Miño al Bidasoa (1952) —poética da infancia nas terras de Iria e outros vales fluviais andados—, Mazurca para dos muertos (1983) —a memoria do ancestral rural galego do interior— e La Cruz de San Andrés (1994) —a Galicia urbana do litoral coruñés— e mais Madera de boj (1999) —relato fisterrán de náufragos do mar e da terra.

De por parte, Cela publicou tamén algúns textos directamente en galego, como os artigos visados de O camaleón solteiro (1991) e tres poemas de título revelador que apareceron na revista Papeles de Son Armadans en 1957: “Romaxe da Historia natural”, “Canzón pra unha muller aldraxada polo tempo” e “A unha rapariga garatuxeira, chamada Catuxa de Fiz”.

[Faro de Vigo, “Faro de Cultura”, 5-5-2016]

Taibo cincuenta anos despois

Praza PortugalEste domingo pasado, trece de marzo, alcanzouse o cincuentenario do pasamento de Victoriano Taibo. Compostelán de nacenza, ao longo da súa longa vida —finou con oitenta anos— viviu en diferentes lugares, mais foi nas terras de Morgadáns, en Gondomar, e nas rúas de Vigo onde pasou o derradeiro treito dos seus días, ata que deixou Palencia 37, en Lavadores, para ir repousar a Pereiró.

Taibo dedicouse en vida á docencia, formándose na Escola Normal de Santiago, e ben pronto comezou a participar do espírito rexionalista primeiro e nacionalista despois. De feito, el foi un dos membros fundadores das Irmandades da Fala en Compostela o 28 de maio de 1916, onde desempeñou o cargo de secretario. Foi por tanto, un membro significado do movemento do que este ano conmemoramos o centenario.

Grande amigo de Cabanillas e moi cordial compañeiro de López Abente, Taibo constitúe xunto a estes un dos vértices do brillante tríade poético das Irmandades. Ao seu estro debemos libros como Abrente (1922) e Da vella roseira (1925), aos que é preciso engadir os recuperados postumamente Abicedo. Cabrinfollas (2008).

Recoñecido como unha das figuras intelectuais máis importantes da Galicia do primeiro terzo do pasado século, en 1926 foi convidado a ingresar no Seminario de Estudos Galegos e en 1930 fíxoo membro o Instituto Histórico do Minho en Portugal.

Mais chegaron os días nos que a estrela de Taibo sufriu a sombra da Guerra Civil. A súa entrega á causa nacionalista fixo que as autoridades o desterrasen a Villalar de los Comuneros e naquelas terras valisoletanas pasou como mestre de 1938 a 1942. Á súa volta a Galicia, reintegrouse ao esforzado labor de soerguemento da nosa cultura e as nosas letras e a súa entrega e valía poética fóronlle recoñecidas co nomeamento como numerario da Real Academia Galega o 3 de febreiro de 1946, institución na que ingresou co discurso Rosalía de Castro, precursora da fala o 15 de outubro de 1948, sendo saudado como recipendiario por Ramón Otero Pedrayo. Aquela lección maxistral acabou publicándose case un cuarto de século despois, en 1972, e hoxe pode consultarse no web da corporación.

acto padronNarrador no libro de relatos Da agra aberta (1956), unha parte importante da poesía de Taibo fica aínda espallada por revistas e xornais nos que colaborou dende 1913 ata primeiros dos 60. De igual modo, tampouco se recolleron en libro as súas colaboracións ensaísticas, nas que as dedicadas a temas lingüísticos ocupan un posto non menor, e fican aínda por editar un feixe de textos aos que puxo o título de Contos pequenos e algunhas outras narracións que parece que van ver luz en breve.

O fondo saber de Taibo levouno a redactar páxinas e páxinas sobre Literatura, Historia, Política ou Etnografía e foi unha presenza habitual en relevantes eventos culturais do seu tempo, prodigando o trato amigable cos máis importantes persoeiros da pasada centuria, como Castelao, co que mesmo chegou a conferenciar; Vicente Risco, co que se carteou abundantemente; Villar Ponte, con quen compartiu angueiras de irmán; ou Otero Pedrayo, a quen o uniu unha afectuosa mutua admiración. Tamén nos seus anos vigueses cultivou o faladoiro e no taller de ourivería de Ángel Mareque Cajaraville, na Rúa Carral, ou na Taberna de Elixio, na Canella da Aurora, compartiu animada parola con colegas escritores como Cunqueiro, Castroviejo e Sigüenza, pintores como Laxeiro, Lugrís e Granell ou fotógrafos desta casa, como Bene.

O Instituto de Estudos Miñoranos ha honrar a memoria de Taibo no seu cincuentenario cun acto no que está previsto que, ao chamado de Miguel Anxo Mouriño, participemos estudosos e autores vencellados á súa figura. A xornada servirá tamén para convocar o IX Premio de Poesía que leva o nome do escritor e para lembrar ás autoridades pertinentes que este bo e xeneroso leva medio século agardando que lle dediquemos unha gran festa das letras.

[Faro de Vigo, 17-3-2016]