Pilar Vázquez Cuesta

Pilar Vázquez Cuesta

Lembro un rapazolo de vinte e poucos anos, ignorante de moito, aprendiz de pouco. Lembro unha profesora sabia e paciente, doce nas formas, encarnación andante do aprender deleitando. E lembro tamén un mundo de preguntas e curiosidades que acoraban ao mozo e que aquela gran voz das letras galegoportuguesas ía saciando con abraiante rigor, con infinita dozura.

Amoréanse na memoria os recordos dos días de hai un cuarto de século, cando dona Pilar Vázquez Cuesta era xa a admirable catedrática de Filoloxía Galega e Portuguesa da USC que a todos asombraba e quen isto escribe un discreto alumno dos cursos de doutoramento que tentaba aproveitar o impagable regalo da súa erudición.

Este mércores pasado, 6 de marzo, fóisenos con noventa e dous anos andados. Un vida extensa, tamén intensa, chea de momentos que ela protagonizou e son xa historia da nosa Filoloxía e da nosa cultura literaria.

Infortunadamente, os últimos anos permaneceu illada da vida social da comunidade intelectual. Esa lacra que esburaca a memoria e vai facendo que esvaezan os recordos castigou a súa mente portentosa e o vento témero do alzheimer foi facendo que ela fose cada vez menos ela.

É inmensa a débeda que os amantes das nosas letras e a da nosa lingua teremos sempre coa profesora. Mercé a ela avanzou con paso firme na súa fundación e inicios o Departamento de Filoloxía Galega da USC, a onde chegou a finais dos oitenta procedente da Universidade de Salamanca, onde tivo cátedra moitos anos, e, antes diso, da Universidade Complutense, onde se licenciou e impartiu aulas.

Aínda hai máis: dona Pilar foi unha institución no estudo e afianzamento das relacións entre a literatura galega e a portuguesa, letras irmás que tiñan nela unha ponte natural, como se lle recoñeceu publicamente facéndoa, ao sur do Miño, doutora honoris causa da Universidade de Lisboa e, ao norte do río, Medalla Castelao da Xunta de Galicia.

Filla dun histórico do republicanismo galego, o deputado pola ORGA Daniel Vázquez Campo, e mais da primeira licenciada en Farmacia da USC, Modesta Cuesta, a súa tía materna Luísa fora tamén a primeira alumna de Dereito desta institución, o que dá idea do culto ambiente no que se formou a futura gran profesora.

Se un repasa os estudos sobre cultura portuguesa, brasileira e doutros espazos da galeguía dos anos setenta, oitenta e noventa decatarase da importancia fulcral da figura de dona Pilar Vázquez Cuesta, autora de gramáticas, monografías poéticas, coordinadora de congresos e simposios, directora de suplementos e especiais, editora de obras clásicas, tradutora de títulos referenciais e mil outras cousas.

Agora ben, lonxe do que puidese pensarse, iso non foi óbice para que dedicase boa parte do seu tempo á análise, sempre lúcida, de figuras fundamentais do parnaso literario galego. Velaí os están para demostralo os seus ensaios sobre Rosalía, Pondal, Curros, Lamas Carvajal, Cabanillas, Castelao, Otero Pedrayo, Blanco-Amor, Seoane ou Cunqueiro.

Secasí, se tivese que salientar apenas un par dos seus moitos e moi valiosos textos, eu ficaría coa súa clásica Gramática portuguesa (escrita en coautoría con Maria Albertina Mendes da Lus en 1949, publicada por Gredos e reeditada en varias ocasións) e, sobre todo, coa imprescindible “Literatura Gallega” que escribiu como substantivo capítulo da xeral Historia de las literaturas hispánicas no castellanas, que coordinou para a madrileña Editorial Taurus José María Díez Borque. Nas páxinas desta última aprendemos moitos valiosísimas intuicións lectoras e non pouca información actualizada cando a nosa historiografía literaria practicamente era un ermo dende a monumental achega de Ricardo Carballo Calero.

Escribo estas liñas cunha foto diante. A profesora está entre un pequeno grupo de alumnas e alumnos de doutoramento. Foi polos días nos que a visitamos na súa casa, pretiño da Praza de Vigo, en Compostela. Xeiras entrañables na compaña da súa filla Pomba, con quen agora estará a falar no Ceo mentres degustan o especialísimo froito do anacardium occidentale, que ela, mestra na fala galegoportuguesa, chamaba castanha de cajú e que me aprendeu a comer mesturada con uvas pasas, saibo inesquecible.

Dona Pilar, a súa memoria, o seu exemplo e o seu maxisterio ha seguir por sempre en nós, eternamente agradecidos.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 10-3-2019]

Advertisements

Os soños na gaiola 50 anos despois

Os soñosNeste ano no que andamos cúmprese medio século da publicación de Os soños na gaiola, o libro co que Manuel María fundou a nosa tradición poética infantil.

É certo que antes da aparición desta obra referencial houbera algúns antecedentes máis ou menos sinalados. Entre eles non poden deixar de amentarse as Fábulas galaico-castellanas (1897) de Amador Montenegro Saavedra, as Cantigas de nenos (1944) de Emilio Pita Romero ou a Roseira do teu mencer (1950) de Xosé María Álvarez Blázquez. Agora ben, aínda recoñecendo o seu carácter pioneiro, non foi ata a chegada da obra de Manuel María que se combinou nun volume a mestría lírica coa vontade de espallamento entre o lectorado máis novo dunha idea de país, de cultura e de idioma.

Os soños na gaiola foi un pequeno milagre que inflexionou o momento socioliterario galego. Non hai que esquecer que a escrita para a nosa mocidade era, na Galicia da Posguerra, case un ermo, entre outras razóns porque o potencial público receptor era exiguo: as familias galegofalantes, moitas veces economicamente menos avantaxadas, non adoitaban mercar libros na nosa lingua e, doutra parte, as que si podían facelo eran, habitualmente, familias desexosas dunha rápida asimilación co castelán ben visto polas autoridades e, polo mesmo, nada proclives a que os seus fillos andasen entre escritos en galego.

E, secasí, Os soños na gaiola alcanzou unha notoria aceptación.

A primeira edición fora, en realidade, unha publicación non venal, tecnicamente modesta, tirada do prelo dunha imprenta lucense, Cartonaxes Anmi, empresa sensible á causa da literatura galega que chegou a editar outros traballos de mérito no noso idioma.

Non foi ata a segunda edición, publicada catro anos despois, que o libro comezou a popularizarse en centros de ensino e espazos de toda Galicia, pois aquela primeira edición que agora conmemoramos apenas se fora un texto pensado para agasallo das familias amigas da imprenta editora.

A edición de 1972 saíra xa baixo o selo da Celta de Lugo, acompañada de ilustracións a cor que fixeran para o libro o alumnado do Instituto de Ensino Medio e mais o Colexio Rosalía de Castro de Vigo. Nese mesmo ano apareceu unha terceira edición e cinco anos despois a súa tradución ao portugués: Os sonhos na gaiola. Mais a que se considera edición definitiva non chegou ata 1990, publicada desta volta por Xerais, tras da que viñeron moitas outras ata o presente.

Os soños na gaiolaÁ sona definitiva do poemario contribuíu de xeito decisivo a versión musical que do mesmo realizou en 1978 Suso Vaamonde nun álbum dobre de título homónimo, logo revalidada por outras musicacións que viñeron da man de Fuxan os Ventos ou María Manuela.

A pegada que Os soños na gaiola deixou na poesía infantil galega dos anos setenta e posteriores foi enorme, non só polas numerosas promocións que o leron nas aulas, senón tamén pola influencia que exerceu noutros moitos escritores ata os nosos días.

Neste 2018, co gallo do cincuentenario, a Fundación Manuel María deu á luz un facsímile da primeira edición. O volume pode ser unha ocasión inmellorable para que, aqueles que aínda non o coñezan, descubran a modernidade atemporal deste clásico, maxistral na incorporación dos sinais da nosa mellor literatura de tradición oral, mais tamén exemplar no xogo métrico-rítimico, na finísima sonoridade léxica e na versatilidade no emprego de figuras ou tropos por repetición e especial ordenamento. Técnicas depuradas que, en todo caso, fican sempre ao servizo da mensaxe e que nos legaron versos tan rotundos como eses que nos recordan que: “Galicia somos nós:/ a xente e mais a fala./ ¡Si buscas a Galicia,/ en ti tes que atopala!”

Toda a nosa fauna, mais tamén os fenómenos celestes e atmosféricos, os elementos da paisaxe, os oficios e mesmo as festas e divertimentos máis xenuínos teñen cabida neste libro. E velaí como aquí son a “vella muiñeira,/ alma de Galicia”; o sol Lourenzo “un señor moi finchado”; “o vento e o seu alento” que son “cousa que non se ve”; “o tractor tractoreiro” con “forza de xigante” ao que “¡nin cen parellas de bois/ lle poñerán o pé diante!”; o lume novo da festa de San Xoán, cando “¡As ledas fogueiras/ acesas están…!”; e ata “a señora Vaca” que “traballa sen tasa,/ mantén a súa cría,/ dá leite pra casa”.

Ben está recordar e celebrar o medio século de Os soños na gaiola, para o que Manuel María escribiu unhas palabras liminares nas que, de paso que daba razón do seu existir, expresaba un desexo que abofé se cumpriu, verbas coas que me presta rematar: “Un servidor, que xa ten canas e un gran bigote que lle comeza a pesar, vai para vello. Nas súas horas de soidade lembra a súa lonxana infancia campesiña. Desas lembranzas foron nacendo os versos que seguen. Os versos que este humilde autor botou de menos cando el era neno. Versos que, por outra banda, non había na literatura galega e que tan precisos son. Eu quixera encher, en parte, ese oco. Perdoádeme se non acertei”.

[Faro de Vigo, 14-6-2018]

Verne e Vigo: no 150 aniversario da arribada do Nautilus

CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v80), quality = 100

E ben, señor Aronnax, estamos na baía de Vigo e só de vostede depende que poida chegar a coñecer os seus segredos.

Con estas palabras anunciaba o capitán Nemo, protagonista da moi célebre Vinte mil leguas baixo dos mares, a chegada ás augas olívicas do non menos famoso Nautilus, xustamente hai estes días cento cincuenta anos: o 18 de febreiro de 1868.

Con tal motivo, tiveron lugar na cidade as xornadas ‘De Verne a Vigo’ coordinadas polo xornalista Eduardo Rolland. Nelas, expertos na vida e obra do escritor francés analizaron diversos ángulos da súa suxestiva biobibliografía e reviviron as visitas que Verne fixo á cidade en 1878 e 1884, onde fixo escala co seu iate Saint Michel III durante varios días, tempo abondo para vivir intensamente a procesión do Cristo da Vitoria e a festa da Reconquista, visitar a fortaleza do Castro, frecuentar o Café Suízo na rúa do Príncipe, bailar no Campo de Granada e cartearse con medio mundo dende o Hotel Continental.

Con certeza, Jules Verne inmortalizou literariamente a cidade e a ría de Vigo, pois a súa obra está traducida a ducias de idiomas, ten numerosas adaptacións cinematográficas e o seu relato é coñecido por millóns de lectores dende que se publicara en 1870.

Mais, ¿quen foi Verne e como se interesou por Vigo e polo tesouro de Rande que financiaría as expedicións do afouto Nemo?

En esencia, un intelectual davinciano, de curiosidade insaciable, que concibiu un proxecto absolutamente fascinante: unir Ciencia e Literatura a través da narración de extraordinarias viaxes e aventuras.

nautilusVerne foi, dende ben noviño, un ser de excepcionais dotes de observación, devecente do seu pequeno telescopio co que contemplaba o ceo estrelado de Nantes des que o sol se poñía e xa non podía ollar os navíos cruzar o Loira.

Xa adolescente, sendo estudante en París, privábase do imprescindible e pasaba semanas alimentándose apenas de leite e pan para, cos cartos aforrados, mercar libros e libros, ir ao teatro e participar da vida cultural parisiense. Foi entón cando, por medio dun tío seu, coñeceu a Alexandre Dumas pai e se fixo grande amigo do seu fillo, tamén afamado escritor.

Aínda que se formou como avogado, pronto empezou a gañar a vida como secretario do Teatro Lírico e comezou a escribir moita literatura dramática, unha afección que lle durou sempre, malia que despois acabou por deixar estas ocupacións e pasou vivir primeiro coa axuda da súa esposa (unha acomodada viúva coa que casou novo) e logo como axente de bolsa.

Na súa andaina como autor foi decisivo o encontro en 1862 co editor Pierre-Jules Hetzel, quen o fichou para que comezase a escribir unha serie de novelas por entregas de ‘Viaxes extraordinarias’ das que naceron títulos inesquecibles como Cinco semanas en globo (1863), Viaxe ao centro da Terra (1864), Da Terra á Lúa (1865), Os fillos do capitán Grant (1867) ou A volta ao mundo en oitenta días (1872).

Viaxeiro por medio mundo, estudoso insaciable de disciplinas tan dispares como a Química, Botánica, Xeoloxía, Mineraloxía, Oceanografía, Astronomía, Matemática, Física, Mecánica ou a Balística, membro da Sociedade de Xeografía de Francia, analista da obra de Poe, sobre a que escribiu unha serie de coñecidos ensaios, as súas inconmensurables ganas de vivir fixeron que sobrevivise á Guerra Franco-Prusiana na que foi alistado e mesmo a dous balazos que un seu sobriño toleirán lle propinou diante a porta da casa e que, de resultas, o deixaron cunha coxeira para os restos, mais aínda rufo para viaxar e implicarse intensamente na vida de Amiens como concelleiro, organizando eventos literarios ou aconsellando a construción de edificios culturais, o que fixo que lle concedesen a Lexión de Honra uns anos antes de que presaxiase o seu pasamento e escribise a premonitoria O testamento dun excéntrico (1899), logo de destruír gran número de documentos e notas e ir deixándose vencer polas doenzas gástricas, os desmaios, as parálises faciais e a diabetes, que o foron cegando e deixando xordo ata acabar con el en 1905.

Verne, visionario

terra lua verneA imaxinación portentosa de Verne e as súas infindas pescudas na literatura científica da época fixeron que trufase os escritos de innovacións tecnolóxicas e progresos humanos que non foron unha realidade ata ben anos despois de que el os concibise. Poño por caso, a rede internacional de comunicacións telegráficas que idea en París no século XX (1863), avanzando Internet; a chegada tanto ao Polo Norte (As aventuras do capitán Hatteras, 1866) coma ao Polo Sur (A esfinxe dos xeos, 1897) ou os paseos lunares que fantasiou en Da Terra á Lúa (1865) e Arredor da Lúa (1870) cuns personaxes que, ¡casualidades!, partían na viaxe de Cabo Cañaveral e regresaban aterrando no Pacífico.

Porén, na memoria colectiva dos galegos ha ficar para sempre a maxia toda do Nautilus, un enxeño descoñecido capaz de navegar baixo os mares, que logo de abandonar a enseada de San Simón e deixar atrás as Cíes aproou cara á Atlántida, hai agora século e medio.

[Faro de Vigo, 1-3-2018]

Memoria de Manuel Reimóndez Portela

A primeira vez que oín falar de Manuel Reimóndez Portela foi hai un cuarto de século. Lera na prensa que acababa de se presentar na Galería Sargadelos de Compostela o seu libro Un médico na aldea, volume que prologara Xosé Neira Vilas e que publicara Ediciós do Castro. Achegueime unha tarde ata a Rúa Nova 16 na procura dun outro título que me recomendaran e batín ben pronto coa obra do galeno rural. Collina ás mans e lembro que sorrira con agrado vendo que no medio e medio da cuberta verde pradería estamparan unha ilustración do meu conterráneo Xosé Vizoso. Lin a contracapa, que reproducía unhas suxestivas palabras de Neira Vilas sobre o libro, e logo peguei nel e comecei a follealo. Houben de miralo e remiralo abondo e seguramente botei alí máis tempo do que fun consciente, porque acabou achegándoseme un señor que, parapetado tras dun amable sorriso, deixou caer: “Rapaz, non lle deas máis voltas que o vas marear. Lévao, que che ha gustar”. Era Isaac Díaz Pardo. E fíxenlle caso, xaora.

Fun logo sabendo máis de Reimóndez Portela e, canto máis coñecía, máis medraba a miña admiración pola súa figura. Descubrín que nacera polo 1916 en San Miguel de Castro, na Estrada, que de rapaz fora emigrante á Habana e que logo retornara para acabar o bacharelato e cursar Medicina en Compostela, estudos que tivo que interromper por mor da Guerra Civil e que non puido rematar ata despois desta. Confirmei que xa dende os comezos fora un doutor excepcional, pois un ano antes de se licenciar gañara por oposición a praza de alumno interno de Patoloxía Médica e que, xa co título, exercera un par de anos como profesor axudante de Clases Prácticas de Anatomía.

Secasí, o que máis me fascinou foi comprobar como Reimóndez Portela deixara toda aquela prometedora carreira universitaria para exercer como médico no rural ullán do que procedía, onde comezara a traballar por volta de 1944, dedicación que non abandonou ata a súa xubilación case medio século despois.

Froito da devoción polos seus eidos, pola historia, a paisaxe e a paisanaxe da súa bisbarra natal foron nacendo obras como Cruceiros e cruces do nordeste da Provincia de Pontevedra (1985), A Estrada rural (1990), El Camino de Santiago por el sudeste (1993) e, sobre todo, Un médico na aldea, o libro de relatos que agora cumpre o seu primeiro cuarto de século e que deu ao prelo apenas un par de anos antes do seu pasamento.

Un médico na aldea é un tratado vivenciado e emotivo do rural galego dos anos da Posguerra e primeira Transición retratado a través dos ollos dun dos seus máis característicos personaxes: o médico parroquial ou vilego. Lendo as súas páxinas é doado aprehender toda a filosofía, a idiosincrasia, a etioloxía e mesmo a estética dos nosos campesiños. A cultura material e inmaterial que os define, os seus medos e paixóns, as súas ilusións e esperanzas, os seus reveses e padecementos, tamén as súas renarterías e desconfianzas abrollan nas pequenas historias deste libro, inzado de sucedidos ocorrentes e singulares que lle aconteceron ao autor ao longo de toda unha vida dedicada ao exercicio da Medicina.

Mais a obra é tamén un atlas histórico da ciencia médica do seu tempo, unha sorte de foto de época dun proceder profesional onde a psicoloxía alcanzaba onde non chegaba a farmacopea, o que explica o inequívoco talante humanista e a perspicacia sen límites deste sandador estradense.

Escrito cunha prosa áxil e ben celmosa, enfeitada por un léxico feraz e enxebre, Un médico na aldea zumega por toda parte un humor cómplice e revelador, tamén unha moi sutil capacidade para o exercicio da reflexión sobre o social e o histórico, ao tempo que nos achega a memoria de feitos e condutas que son hoxe un legado inestimable do noso pasado máis recente.

Namentres redacto estas liñas teño derriba da mesa dous exemplares do libro: a primeira edición xa amentada e unha outra impresa por Edicións Fervenza co gallo do seu vinte aniversario. Esta última, que conta con sabedeiros textos introdutorios de Marcelino Agís Villaverde, Neira Vilas e Marcial Gondar Portasany, achega aínda tres gratas sorpresas: a transcrición das palabras pronunciadas polo propio Reimóndez Portela na presentación da obra cando esta vira luz por vez primeira, tres relatos ata entón inéditos e unha cuberta nova, deseñada outra volta polo xenial Vizoso, que foi quen ma regalou.

Oxalá o vindeiro cuarto de século nos traia moitos Reimóndez Portela ben identificados coa súa Terra e a súa Cultura, tanto coma el o estivo cando formou parte da histórica Comisión dos 16, encargada de redactar o anteproxecto do Estatuto de Autonomía. Estou certo de que haberá quen saiba honrar a súa memoria, pois o seu labor á fronte do Centro de Iniciativas e Turismo da Estrada, a súa entrega como edil deste concello e os seus esforzos como director do seu Museo Municipal fican xa por sempre na memoria dos que o coñeceron, que non deixarán que esmoreza o seu exemplo, entre eles, nomeadamente, o seu fillo Luís Reimóndez, presidente da Fundación Xosé Neira Vilas.

Abro máis unha vez as páxinas de Un médico na aldea e leo nalgún dos seus estudosos que tratou “os doentes do rural con tan grande amabilidade e humanidade que lle valeu o sobrenome do médico dos pobres”. Un fío invisible guíame polo dédalo da memoria sentimental ata o meu veciño Manuel Leiras Pulpeiro e penso que tamén el estaría orgulloso deste seu irmán do sur, coma el curador dos males do corpo e das feridas da ánima, esas nas que van tecidas os días que nos foxen e os soños que permanecen.

[Faro de Vigo, 6-7-2017]

Memoria de Fernando Pérez-Barreiro Nolla

amada-liberdade-requeixoCoido que aínda non se ten recoñecido como merece a figura do intelectual e escritor Fernando Pérez-Barreiro Nolla. Esta desatención talvez naza do descoñecemento da súa figura, así que agora que chegamos ao seu natalicio (naceu o 22 de setembro de 1931 no Ferrol), quero dar noticia del e da súa admirable traxectoria, á que moito deben a cultura e a literatura galegas.

Pérez-Barreiro Nolla era fillo do tamén escritor Fernando Pérez Barreiro. Por tanto, medrou nun ambiente propicio á cultura no que non tardou en destacar, pois na Academia Rapariz de Ferrol tivo como profesor nada menos que a Ricardo Carballo Calero, que incentivou a súa natural propensión á lectura e a escrita, poñéndoo en contacto con Ramón Otero Pedrayo e outros persoeiros.

En 1949 chegou a Compostela, onde permaneceu ata 1956 en que rematou Dereito. Nese tempo consolidouse o seu galeguismo no trato con figuras como Ramón Piñeiro e outros rapaces que ben pronto comezaron a brillar no panorama literario de Galicia, como Xosé Luís Méndez Ferrín, Gonzalo Rodríguez Mourullo, Bernardino Graña e, sobre todo, o seu grande amigo Xosé Luís Franco Grande, poetas cos que compartiu loureiros nas famosas Festas Minervais. Alén deles, neste tempo estreitou lazos co seu vello compañeiro de instituto Xosé Manuel López Nogueira e coñeceu a Xosé Manuel Beiras e Ramón Lugrís, frecuentou as sobremesas da Rosaleda na casa de Domingo García-Sabell e fíxose seareiro dos faladoiros do Café Español, onde departiu con Otero Pedrayo ou Fermín Bouza-Brey.

Neses anos santiagueses comezou tamén a súa andaina como escritor, pois principiou a colaborar cos seus versos na revista Aturuxo e escribiu artigos para Viveiro. Fiestas patronales.

Veu logo o tempo de Madrid, onde estivo ao longo de 1957 e, tras un breve regreso a Ferrol, novamente o outono de 1958 e aínda o ano seguinte. Alí coñeceu a Pilar Vázquez Cuesta e Gonzalo Torrente Ballester, sen abandonar nunca o vencello coa escrita na nosa lingua. De feito, ese o momento no que se produce a súa participación nun dos volumes emblemáticos da editorial Galaxia, a célebre Homaxe a Ramón Otero Pedrayo, que se lle tributou ao sabio polígrafo por mor do seu setenta aniversario.

fernando-perez-barreiro-nolla-na-bbc-en-1964Entre 1960 e 1963 estableceuse na Coruña, onde traballou como avogado. Foi entón cando casou coa súa noiva dende os tempos composteláns, a tamén escritora e hoxe viúva súa Teresa Barro, a quen coñeceu en 1955 dirixindo a adaptación da peza teatral Casa de bonecas de Henrik Ibsen, que esta protagonizou no papel de Nora Helmer.

En 1963 a vida do escritor deu unha viraxe e marchou residir a Londres para traballar primeiro como locutor radiofónico na BBC (ata 1969) e logo na Organización Internacional do Café como tradutor (1969-1993). Foron, estes, anos nos que mantivo, máis que nunca, o vincallo coa terra e a lingua, publicando artigos en Grial, traducindo A traxedia de Macbeth ―primeira versión de Shakespeare imprentada en galego―, creando nos setenta o Grupo de Traballo en Londres e vertendo ao noso idioma, tamén por vez primeira, relatos chineses en Flores e leña (1982).

Nos oitenta e noventa a súa sinatura fíxose habitual en medios como A Nosa Terra ou La Voz de Galicia e, sobre todo, foi aplaudida a modélica tradución que con Teresa Barro fixo en 1985 da Alicia no país das marabillas de Lewis Carroll, pola que obtiveron o Premio Nacional de Tradución de Libros Infantís e Xuvenís, a primeira vez que un volume na nosa lingua o conseguía.

A última década do pasado século e os anos primeiros anos deste milenio Pérez-Barreiro Nolla redobrou o compromiso coas súas raíces e colaborou intensamente na andaina do Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional (IGADI), onde trabou fonda amizade con Xulio Ríos e onde publicou As autonomías de Escocia e do País de Gales (1999), amén de moitos ensaios en Tempo Exterior. Tamén agora publicou en A Trabe de Ouro, Babel, O Ensino, Serta, Tempos Novos, Viceversa, Vieiros ou Xornal de Galicia e noutras cabeceiras internacionais como Babel ou Portuguese Studies. Mais destacaron os seus contributos a un xornal deste grupo, o Diario de Ferrol, no que se fixo asiduo entre 2005-2008 e onde gañou a amizade e admiración do periodista Nicolás Vidal, quen o entrevistou para este medio.

Os derradeiros anos viñeron cheos de alegrías: nomeamento como correspondente da Real Academia Galega (2002), Pedrón de Honra (2005), Premio Plácido Castro de Tradución (2006), Premio de Cultura do xornal Diario de Ferrol (2005) e Medalla Castelao da Xunta de Galicia (2009). Mais a Parca foi cruel e levouno o 4 de xaneiro do 2010, cando máis e mellores froitos estaba a ofrecer á súa benamada terra.

amada-liberdadeDende aquela ata hoxe Xerais publicou as súas memorias en Amada liberdade (2013) e viron luz un par de volumes colectivos arredor da súa figura (Homenaxe a Fernando Pérez-Barreiro Nolla, 2011, e O perdurable legado de Fernando Pérez-Barreiro Nolla, 2015), mais moito é o que cómpre seguir profundando sobre del, pois restan aínda facetas súas por descubrir; poño por caso, o seu singular labor como poeta ou a edición de todos os seus ensaios, que tamén haberá que recuperar. No entanto, sirvan estas mínimas liñas como modesto lembradoiro e homenaxe a quen foi voz principal do noso discurso cultural e literario contemporáneo.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 18-9-2016]