Outro xeito

A escritora nixeriana Chimamanda Ngozi Adichie (1977) é unha narradora de proxección internacional que, de seguro, soará a moitos dos que lean estas liñas. Haberá incluso quen teña lido algunhas das súas estupendas novelas Purple Hibiscus (2003), Half of a Yellow Sun (2006) e Americanah (2013) ou os relatos recollidos en The Thing Around Your Neck (2009) e os máis asiduos talvez se animaran á poesía de Decisions (1997) ou o teatro de For Love of Biafra (1998).

Paralelamente a todo este labor creativo, a autora desenvolveu un vizoso quefacer intelectual de signo marcadamente feminista, que ten no ensaio breve We Should All Be Feminist (2012) o seu ideario de referencia para tan importante cuestión.

Este texto é, en realidade, a transcrición dunha conferencia que impartiu en decembro do 2012 no TEDxEuston, o prestixioso simposio anual centrado en África que ten lugar cada ano en California. Ese seu relatorio foi traducido no 2015 ao portugués para Dom Quixote e ao castelán para Ramdom House, ao catalán no 2016 para Fanbooks e chega agora ás nosas librerías vertido ao galego polo avezado Moisés Barcia para Sushi Books. Ben deitamos deste selo de Rinoceronte Editora, pois sen el aínda continuariamos sen poder ler no noso idioma un ensaio maxistral que debería ser de lectura común nos centros educativos do país.

Todos teriamos que ser feministas, que é o título co que aquí se publican estas páxinas, aborda de xeito intelixente, lúcido, ameno e moi didáctico o complexo tema do feminismo e os problemas de xénero. Nunha sentenza luminosa, Ngozi Adichie recórdanos que: “O problema cos roles de xénero é que prescribe como teriamos que ser, no canto de recoñecer como somos. Imaxinade canto máis felices seriamos, canto máis libres de ser quen somos en realidade, se non soportásemos a carga das expectativas de xénero”.

Noutras palabras: debemos comprender que a cuestión vai moito máis alá das elucubracións teóricas dunha elite intelectual preocupada por definir situacións e dinámicas. O verdadeiramente importante é a vivencia desa realidade e como as desigualdades xenéricas operan desequilibrios que afectan tanto ás macro coma ás microestruturas sociais, por veces de modo aberrantemente obvio, outras de xeito ben sutil, en ocasións mesmo con perniciosas dobres lecturas.

Neste ensaio Ngozi Adichie presenta algunhas desas condutas e apriorismos xenericamente rexeitables, circunstancias que ela mesmo padeceu ou observou como nixeriana residente no seu país e mesmo como emigrante nos Estados Unidos. Poño por caso: tópicos como o de que “as feministas son mulleres infelices porque non dan atopado marido”; que o feminismo é “antiafricano” porque non responde á cultura xenuína deste continente; que ser feminista significa odiar os homes ou outras absurdas connotacións negativas coas que se canga o feminismo: “odias os homes, odias os suxeitadores, odias a cultura africana, coidas que as mulleres deberían estar sempre ó mando, non te maquillas, non te depilas, sempre estás anoxada, non tes sentido do humor, non usas desodorizante”.

Con exemplos claros e contundentes Ngozi Adichie demostra como estes pensamentos retrógrados son automatizados e inculcados de maneira que, “se facemos algo unha e outra vez, acaba facéndose normal”. Contra esta trapela endiañada érguense as axuizadas e perspicaces planas de Todos teriamos que ser feministas, das que pode extraerse unha conclusión de lectura tan transparente como reveladora: “Os roles de xénero importan en todas as partes do mundo. E hoxe gustaríame pedir que empecemos a soñar cun plan para un mundo diferente. Un mundo máis xusto. Un mundo de homes e mulleres máis felices, que son máis honrados consigo mesmos. E velaquí como empezar: temos que criar as nosas fillas doutro xeito; e temos que criar os nosos fillos doutro xeito”. Eu, dende logo, apúntome.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 5-3-2017]

O mundo Mumin

Tove_Jansson_1956Sushi Books non deixa de darnos agradables sorpresas. A última é a incorporación ao seu catálogo das obras de Tove Jansson (Helnsiki, 1914-2001), a célebre escritora infantoxuvenil e pintora finlandesa de expresión sueca que creou os non menos famosos Mumin, seres imaxinarios que se popularizaron en toda Europa e dos que se teñen feito series, películas e numerosas adaptacións a diferentes formatos.

Moisés Barcia, responsable último do selo editorial, é quen nesta ocasión se encarga tamén da tradución de dous dos títulos referenciais da autora: A chegada do cometa e mais O sombreiro do mago, xustamente os volumes cos que en 1946 e 1948 gañou prestixio internacional a autora.

O máxico, emotivo e imaxinativo mundo dos Mumin é un universo consistente que serve como parábola marabillosa para ir deitando toda unha visión da nosa realidade. As aventuras que viven os habitantes de Val Mumin dentro e fóra da súa contorna, mesmo as trepidantes viaxes que levan a cabo, van defrontándoos cos obstáculos da existencia para facerlles ir aprendendo a superalos e medrar en sabedoría e bondade.

Estes seres, mestura de trolls nórdicos e de puerís hipopótamos, fanse querer e, a pouco que se lles conceda o favor dunhas páxinas de lectura, ben pronto un se verá mergullado o sombreiro do magonas angueiras de Mumintroll, Osmón e Sniff e outros personaxes a cal máis fantástico, que igual descobren sombreiros máxicos que defenden o seu territorio da ameaza dun cometa, o mesmo parolan coa formiga-león que pasean pola Illa dos hatifnatas, e todo acompañados do Rubí Rei, do palangre de Snork, maletas misteriosas e bailes inauditos.

As ilustracións destes libros, obra tamén da propia Jansson, son outro atractivo que engaiola. Presta recomendar libros así, felices volcáns de ilusión que enfeitizan e dan calor aos espíritos aterecidos.

O poder de Érica Esmorís

Incansable na súa angueira de ofrecer ao lectorado galego novos e mellores produtos, Rinoceronte Editora decidiuse por abrir un novo selo ao que chamou sonora e evocadoramente Sushi Books. E botou a andar publicando dous ben interesantes títulos ideados para o público infantil: Xildas, de Antonio M. Fraga, e mais O poder de Amabel, de Érica Esmorís. Deste último quero agora dicir unha miga.

Primeiramente, porque é esta obra dunha autora novel, por máis sinais coruñesa do 77, dedicada á veterinaria e adoratriz de Pippi Langstrumpf, que ofrece aquí un ben interesante relato. En segundo lugar, porque moito presta saber que se é quen de crear suxestivas tramas pensadas para @s máis nov@s sen necesidade de bascular sempre dende o real ata o marabilloso, que a maxia pode habitar tamén na nosa contorna máis inmediata e lograr así facer ver a ese lectorado noviño con renovada ollada o mundo, sen precisar acudir a alambicadas parábolas decote imaxinarias.

O que Esmorís propón en O poder de Amabel é xustamente iso: acompañar a vida dunha nena ‘normal’ que cre descubrir nos membros da súa familia admirables superpoderes que os adultos sabemos que non son tal (a ‘superforza’ do pai, a ‘supervelocidade’ da nai para facer mil cousas en nada de tempo, a ‘invisibilidade’ da avoa que é quen de sabelo todo porque parece que está sen que a vexamos ou a ‘superintelixencia’ do irmán maior e ‘sabio’ adolescente), pero o que ela percibe como proezas indubidables que a levan a formularse unha interrogante e un reto: ¿cal é o seu superpoder como membro da familia? e ¿por que non probar ata encontralo?

Deste xeito, Amabel tenta descubrir cal é ese seu superpoder forzando unha serie de situacións absurdas nas que mira a ver se é capaz de voar, andar polo teito, falar cos animais, ver na escuridade, teletransportarse, ler o pensamento… Ao final acaba por descubrir cal é o seu aparentemente ‘normal’ superpoder, un talento que, tal como lle ensina súa experimentada avoa, é o máis humano e asemade extraordinario, unha habelencia que @s na que agardo que saiban recoñecerse @s que lean o libro.

Mais O poder de Amabel é tamén unha intelixente narración onde, de modo ben sutil, se vai debuxando toda unha arañeira de conflitos actuais que contemplados dende a singular percepción dunha nena: o desemprego, as discusións de parella, as enfermidades da vellez, a dificultade da conciliación familiar etc. Por suposto, tamén ao tempo prodúcese unha reafirmación de valores positivos como a unión familiar, a importancia da amizade, a liberdade e a capacidade de soñar e, sobre todo, transmítese unha mensaxe optimista e esperanzada mercé a unha inxel pero efectiva visión do cotián.

De moi agradable lectura, anegada de pasaxes que facilitan o sorriso e nada desapegada do fraseo comprensible para o público cativo que pode gozala intensamente, esta historia de Érica Esmorís é un feliz comezo narrativo que ogallá teña pronta continuidade. Non podía principiar con mellor pé Sushi Books, un bocado literario tan orixinal e saboroso como o nome do propio selo anuncia.

[Publicado no Galicia Confidencial, 26-10-2013]

Un outro Venres

Entre as miñas lecturas destes días conseguiu reconciliarme coa esperanza no xénero humano Venres, o álbum infantoxuvenil escrito por Santiago Freire e debuxado por Dani Padrón que constitúe a primeira aposta editorial deste tipo proposta por Sushi Books.

Aínda que en ningún lugar do libro se advirte, este Venres de Freire e Padrón é, en realidade, unha libre adaptación dun argumento ben coñecido para o lectorado francés e non só, pois asinouno xa en 1967 Michel Tournier co título Vendredi ou les Limbes du Pacifique, obra da que catro anos máis tarde o propio autor fixo unha adaptación para o público xuvenil que gozou de grande éxito.

Venres reescribe a historia do Robinson Crusoe (1719) de Daniel Defoe cambiando a focalización do discurso, posto que nesta versión é Venres e non Crusoe quen nos relata o seu encontro co náufrago e como vai, aos poucos, axudándoo a sobrevivir na illa, pois decátase de que, sen a súa axuda e desadaptado ao medio como está, non habería de durar moito.

Mais o que verdadeiramente atrapa deste Venres de Freire é a capacidade para conmover facendo supurar polos poros da narración emocións tan poderosas como as da amizade, a xenerosidade, a comprensión ou a lealdade, cun final que xa estaba en Tournier, xaora, pero que non deixa de agradecerse contado tan aqueladamente polo escritor de Moaña.

Non fican atrás as hipnóticas ilustracións de Padrón, que conseguen envolver a lectura dunha atmosfera feérica que moito presta a esta sorte de fábula moderna que respira polos ollos das súas imaxes.

Visto que o Nadal xa non vai quedando tan lonxe, ha ser boa cousa ir anotando posibles galanos para @s noviñ@s. No fardelo dos vosos Reis, eu consideraría axeitar este Venres de Santiago Freire e Dani Padrón, tan ben editado por Sushi Books.