Letras escolleitas

Mosaico cos libros destacados do 2015Traspasada a soleira do aninovo, acáelle facermos reconto do que o ano vello nos deixou literariamente, separar o gran da palla e gardar no celeiro o mellor e mais madurecido froito.

No eido da narrativa, o 2015 que se nos foi agasallounos con media ducia de títulos sobresalientes. É o caso desa homenaxe ao mundo dos libros, a liberdade e os soños que Manuel Rivas nos lega en O último día de Terranova. Tamén da historia de descubrimentos que mergullan nun pasado ilusionado e afinca nun presente rabudo que Antón Riveiro Coello debuxa en Os elefantes de Sokúrov. Evidentemente, o Eros e a Política que gobernan a revolución bolxevique de Inesa Armand e Lenin na Ostrácia de Teresa Moure, intensa alegoría de nós. De igual maneira, a memoria colectiva do Vigo que foi e que é e mais a peripecia familiar inzada de escuros segredos que Fran P. Lorenzo asina en Cabalos e lobos. Tamén si, a recreación do feraz universo trobadoresco que Manuel Portas deseña en Lourenço, xograr, avolto territorio de pugnas monárquicas, tiranías clasistas e amores non só corteses. Por remate, igual as Interferencias de Manuel Seixas, recuperado para a escrita pública tras un longo período de silencio que ve a luz ao final do túnel con este seu poderoso relato sobre a identidade e o destino.

O verso tamén brillou con forza o pasado ano. Fulgurou na (meta)poética dixital de Fran Alonso no seu vivificante Poetic@. Ardorou nesa cartografía hibridada entre o emotivo e o cognitivo que debroca na intuición pura en Zonas de tránsito de Ramón Neto. Espellou na estética disidente e subversiva de Elías Portela e o seu Bazar de traidores. Irisou en O que precede a caída é branco de Oriana Méndez, himno á esperanza silandeira, ao rumor rebelde do océano que agarda polo tsunami operario. E, xaora, eclosionou na epifanía cosmogónica, a revelación da raíz que tradea a poesía skáldica de Manuel Rivas en A boca da terra.

biblioteca america uscO teatro de noso vive horas difíciles, escasas. Emporiso, a calidade da súa escrita dramática está salva. Confírmao a metafísica sinfónica, o menos é máis contra o capitalismo cínico e hipócrita que berra Santiago Cortegoso en Smoke on the Water. Tamén as imaxes imantadoras, as personaxes agónicas e o fatum irremediable que todo o arrastra en Ela, piedade dos suicidas (Baía), do poliédrico Xavier Lama.

Houbo ceifa abondosa tamén na agra do infantoxuvenil. De entre o moito sementado, préstame espigar o onírico de imaxinación desbordante co que María Solar inzou O meu pesadelo favorito. Tamén o terror albo que arrepía en A neve interminable, de Agustín Fernández Paz, mestría na arquitectura do relato ao servizo de poderosas pulsións. Por descontado, a recuperación do noso acervo lendario na recreación versal e a refacta relatística de Antonio García Teijeiro e Antonio Reigosa en Lendo lendas, digo versos.

Ano de seca, ano de seda. Así foi para deixarnos páxinas farturentas coas que seguírmonos acompañando neste 2016 que agora escomezamos e ao que haberá que lle pedir, ao seu tempo, que renda non menor proveito.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 3-1-2016]

Time Out

CortegosoSigo dende hai tempo a dramaturxia de Santiago Cortegoso, á que teño dedicado xuízos en diferentes ocasións. Interesoume no seu día “Intercom-baby” (2012), a peza que coasinou con Marián Bañobre coa que obtivo o galardón da audencia do VI Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico, unha moi suxestiva microtraxedia na que a tensión dramática e o suspense o gobernaban todo, mesturando sabiamente realismo atroz e fantástico terrorífico para dar como resultado unha historia intensa e insólita. Coa mesma colega escribiu “Despois do sinal” (2013), novamente finalista do VII Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico, da que opinei no seu día que era unha creación arriscada e orixinal tanto pola súa estrutura compositiva coma pola verosemellanza dialéctica que consegue mergullarnos na realidade social máis actual para verter un sutil alegado contra os abusos de poder, a incomunicación e mesmo a tensión relacional que acora os individuos. E hai non tanto ocupeime de Raclette (2105), alto teatro escénico, literatura dramática de quilates que mereceu o Premio Álvaro Cunqueiro de textos teatrais.

Actor e director de escena, Cortegoso é deses escritores aos que lles sobran cinco balas do cargador literario para perforarche o sentido. Con el cúmprese a máxima de menos é máis, pois cos elementos mínimos e imprescindibles consegue comunicar un mundo: tres personaxes, un escenario único e sobrio en decorado, ningún efecto, nada de atrezzos imposibles, ren de rebuscadas caracterizacións. Words, words, words.

Smoke on the WaterSmoke on the Water é unha sinfonía teatral, un percutir triunfal, Wagner rabioso que esmaga os cerebros depauperados polo capitalismo cínico e hipócrita. É certo que o drama persoal dos tres protagonistas persiste —máis ben subsiste, isto é, permanece no sub-stare—, pero o que está sempre latexando con forza tras cada episodio entre eles é a banda sonora da Vida mesma: a soidade, o desvalemento, os amores truncados, as oportunidades perdidas, os camiños errados e sen saída, as ledicias fuxidías, as revelacións tardías, os amores compasivos, o lenocinio monetario, a explotación clasista, time out, no way, homo homini lupus.

Hai moita Filosofía neste Smoke on the Water, pero desa ben traída, que non cita a Platón ou Kant gratuitamente, senón cando procede, coa fondura reflexiva e transcendente que lle acae, o que non priva tampouco de imprimir aos diálogos megatóns de ironía, quilos e máis quilos de ácidos retruques cos que os personaxes desenvolven os que, máis que diálogos, son combates de boxeo dialéctico nos que todos resultan perdedores ante a ingratitude do destino.

Xente do teatro, xente sabida, decidiu distinguir Smoke on the Water co III Premio MOME de Teatro Varela Buxán. Feliz decisión, pois grazas a ela —e aos bos oficios da Fundación Cultural da Estrada— é accesible en libro esta peza tan eléctrica coma o himno de Deep Purple que lle dá nome, unha obra que tivo xa unha lectura dramatizada no pasado decembro baixo a dirección de Fran Paredes e a iniciativa da Asociación de Actores e Actrices de Galicia e que agardamos poder seguir vendo nos escenarios.

[El Ideal Gallego Diario de Ferrol, 16-8-2015]