Nas fírgoas do poema

ÓstrakaLuís Valle é unha das voces imprescindibles do noso momento poético. Os seus libros son xa obras de referencia da última década e cada novo texto que dá á luz evidencia a consolidación da súa madurez creadora. Confirman este xuízo títulos como A caída (2009), Fedor (2011), Caderno do mendigo (2011), As cicatrices do sol (2015), Trona, o merlo (2015) ou Para que eu beba (2017).

Teño dito nalgunha outra ocasión, e reafirmome aquí, que en realidade Valle escribe e reescribe constamente un libro único que fractaliza, reperfila e deriva, implementa e complementa volume tras volume e que é ese fondo común e esencial da súa poética o que comparece, con irisación diversa, en cada entrega.

Así acontece tamén co recente Óstraka, poemario órfico, viaxe ad inferos e autoexploración radical. Unha alfaia versal que prestixia a colección Dombate da Editorial Galaxia.

Óstraka é un mansío de lembranzas. O imán da memoria que recolle os fragmentos da disolución dun mundo persoal e colectivo que foi ficando esfarelado, retallos de recordos á deriva que precisan ser rescatados, salvados da desaparición definitiva por obra e graza do verso, da palabra, da linguaxe que crea e se recrea para conxurar o horror vacui, o silencio e a desmemoria, a morte do que non somos quen de facer vivir no corazón dos relembros.

Nesa odisea do ser e da memoria a voz lírica bate co lugar da orixe, coas compañas do camiño, cos instantes epifánicos que todo o determinaron, pero, sobre todo, dá co amor. E aí Eurídice pódeo todo e é espectro fuxidío e amada distante e evocación palpitante e ardorosa compañeira. Eros contra Lete.

No andar propio do que Óstraka se alimenta vai o tempo da memoria e vai tamén o espazo do recordo, por veces urbano, despersonalizado, cicatriz de todos os holocaustos; noutras ocasións, amable regreso aos eidos matriciais, á Ítaca íntima que para Valle é Lugo e a Chaira.

O río do canto que Valle rende leva as augas dun visionarismo oracular ben xenuíno, de selo propio e inconfundible, afirmado nunha densidade conceptual extrema e unha vizosísima simboloxía que implica o herdo e intertextualidade de numerosísimas lecturas, arrequecido coa colleita persoal. O deserto da revelación, o merlo da prognose, o sol da epifanía, a árbore de entre mundos, o bosque no que a vida se calcina, as fiestras que unen e arredan, o espello do Aquén e do Alén, todo e máis comparece nesta arca ontolóxica e antolóxica na que tamén caben as lumieiras de poetas esencialistas e metafísicos como Edmond Jabès ou Alejandra Pizarnik, as alusións á Antigüidade clásica (velaí Alceo ou Aristeo) e á tradición galega (Ramiro Fonte, Uxío Novoneyra, Xosé María Díaz Castro ou Lupe Gómez) e as referencias cultas (centro)europeas dun Angelus Silesius ou un Kafka, entre moitas outras.

Ler Óstraka é deixarse atrapar pola paixón da escarpa, a vertixe dos versos coma crebas, con particións silábicas que figuran simas e claudátores con elisións insondables. E é tamén alentar polas fírgoas do poema e ler en cada ostracum o sentido da vida que foi, que permanece e nos guía.

[Tempos Novos, ‘Protexta’, 270, novembro 2019]

A escrita órfica de Luís Valle

ostrakaO itinerario poético de Luís Valle foi describindo unha curva ascensional que o levou a situarse entre os creadores mellor considerados dos últimos anos. Libros como A caída (2009), Fedor (2011), Caderno do mendigo (2011), As cicatrices do sol (2015), Trona, o merlo (2015) ou Para que eu beba (2017) confirman a solidez e fondura dunha estética literaria que se conta entre as máis orixinais desta hora.

En realidade Valle é autor dun Libro Único que reescribe e fractaliza, reperfila e deriva, implementa e complementa volume tras volume e que, nesta altura, cobra forma baixo o título de Óstraka, o poemario que agora aparece integrado na referencial colección Dombate da decana Editorial Galaxia.

Óstraka é un poemario órfico, un canto á disolución da memoria, á perda da conciencia tanto individual coma colectiva, un ichó de baleiros infindos e silencios devastadores nos que o papel da linguaxe, da escrita, das palabras é xustamente facer do poema un territorio para a restauración dos “fragmentos da memoria”.

Tal un novo Orfeo, Valle desprega unha certeira artillería versal que dispara un visionarismo oracular de novo selo, afirmado no profundar do espírito e na procura do almar e o plexo de ánimas coa correspondente Eurídice amada, ora ausente ou distante ora en gozosa fusión de corpos, en todo caso un Eros sempre antídoto da témera soidade.

Os poemas de Óstraka abalan no Tempo da memoria, no fatigar dos recordos que cómpre recompor e institúen un Espazo dúplice, que por voltas é dun urbanita despersonalizado ou dos ecos dunha lacra de holocaustos, mais noutras ocasións é un regreso aos eidos propios de Lugo e a Terra Chá, á orixe das orixes, á familia e a matria da estirpe, á raiceira telúrica: “[…] Metín a man na terra/ e chorei por riba do teu tempo/ reloxos de area/ para sempre/ e finísimas/ agullas de neve […]”.

Admira a densidade conceptual de Óstraka, a súa alta simboloxía que estratifica o poema en capas superpostas de herdos textuais e civilizacionais que cómpre decodificar para unha correcta comprensión das mensaxes. Convén unha buxola amiga para navegar neste embravecido océano de símbolos que Valle informa, onde comparecen o deserto da revelación, o merlo da prognose, o sol da epifanía, a árbore de entre mundos, o bosque no que a vida se calcina, as fiestras que unen e arredan, o espello do Aquén e do Alén. Tamén os versículos da herdanza xudeo-cristiá nos que ancoran os xardíns todos, os paraísos e edéns, o Creador, a Luz suprema e o Ceo do seu rostro cos seus correspondentes reversos: o Mal co seu exército de sombras e todos os descensos ad inferos, mesmo os seres da mediación anxelical.

Este macrotexto que Valle leva anos escribindo osmotiza as tradicións máis variadas, o que dá razón nos seus versos da presenza dos poetas esencialistas e metafísicos (poño por caso, Edmond Jabès ou Alejandra Pizarnik) ata as alusións á Antigüidade clásica (velaí Alceo ou Aristeo), pasando polas nosas voces (Ramiro Fonte, Uxío Novoneyra, Xosé María Díaz Castro ou Lupe Gómez) e as referencias cultas (centro)europeas dun Angelus Silesius ou un Kafka, entre moitas outras.

Percorrer os versos de Óstraka é deixarse abraiar por unha dicción fragmentaria de versos cortados a cantil, con particións silábicas imposibles e claudátores con elisións abismais. É, en fin, respirar polos intersticios do silencio, recuperar a memoria a través dos anacos que a linguaxe pontea para nós, interpretar cada ostracum que nos é dado e volver facer nosas as pezas dun puzzle de vida, de vidas que temos que reconstruír dende un presente ardido onde “[…] apouviga o cerebro tremelante/ unha miserenta luz sen plan/ coa mágoa/ afanada da claridade […] Seca/ como o sangue seco/ sobre a sombra das grandes preguntas/ a este lado/ do esquecemento […]”.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 26-5-2019]