Serenidade

Nordesía (Miguel Sande, 12-1-2020)Miguel Sande é un autor ben versátil, ao que non se lle resiste ningún eido ficcional. Ao longo da súa xa dilatada andaina como autor cultivou por igual a narración longa e o relato curto, mais tamén a poesía e o teatro, escrita que compaxina coa súa faceta xornalística. Este seu amplo e variado labor foi recoñecido en múltiples ocasións, a máis recente a concesión do Premio de Poesía Afundación por Os filósofos xa non brindan con cicuta, obra na que quero agora quero determe.

Os versos de Sande neste libro son o resultado da contemplación dos seres e circunstancias dende a madurez vital. A memoria do camiño andado, a consideración serena do presente e a reflexión sobre o oficio da escrita van trenzando unha poética da comprensión profunda da existencia, que acepta o pasar do tempo que vence os días, pero non renuncia á esperanza do que está por vir.

Dividido en tres grande bloques, o poemario intérnase por igual na desmemoria dos anciáns e no necesario pulo mozo vencedor de calquera obstáculo, no recordo da casa patrucial castigada polo abandono e na plenitude dos instantes iluminados no ruar diario. É, pois, unha escrita que procura máis a reconciliación co ser que flúe que un cismar sobre os motivos ou razóns deste. Todo é diáfano e a transparencia do alentar traspasa cada imaxe: a chuvia que cae incesante durante as viaxes nocturnas en automóbil, as novas tristes que asolagan os periódicos, a loucura imparable dos botellóns.

A primeira das seccións, que dá título ao propio libro, reúne poemas en prosa nos que as lideiras da lembranza se fan máis notorias, sobre todo pola constatación da perda presente: “o corpo comezou xa a ser deserto” e a memoria vólvese unha “estación branca como a negación”. O ilusorio rodéao todo, por iso “a felicidade nas redes sociais ten as cores xiratorias”, que son puro espellismo para quen xa se ve nun “pechar as pálpebras de estatua; un ricto frío, imperceptible, de estatua; a pel dura, con fungos, de estatua; como nunha estatua, a mesma confusión entre unha lágrima e as pingaradas da poalla. Vello”.

O segundo dos apartados confórmano os “Poemas para un estudante (de grao) desesperado”. Son, como o título amosa, textos con destinatario, o dicir sabio da madurez que aconsella á mocidade inconstante cominándoa ao carpe diem: “Celébraa, a vida, prégocho (…) Esparexe, coma cinza, ese silencio en po de laboratorio e vívea, celébraa; esquece debaixo desas horas de máis neve os cen mil incendios que creas ver e, prego —que nunca o tempo pase coma por riba dun morto—, berra”.

Finalmente, a sección “Escoita, teño xa unha idade”, a única que non se serve do poema en prosa, regresa á aceptación dos anos transcorridos, da madurez grave que ve con temperanza e alleamento a vertixe da estrada, o balbordo das macrofestas e o imperio dos encontros de fast food, todo vaporizado con reveladoras intertextualidades literarias e enérxicas referencias musicais.

Os filósofos xa non brindan con cicuta anuncia dende o propio título a súa cosmovisión: somos nun tempo no que as heroicidades e o feitos transcendentes constitúen a excepción e o nada anulador mina as horas e os minutos, polo que o cometido do poeta é advertir da monotonía dos días e aprendernos a vivir, con intensidade inusitada, os pequenos vagalumes que os aluman.

Serenidade, beleza e gravidade agardan por nós neste poemario de Miguel Sande, escrita calma que permanece.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 12-1-2020]

Teatro actual

dramaturxiagalegaactualO teatro galego vive entre continuos claroscuros: dunha banda, a súa limitada presenza pública; doutra parte, a innegable excelencia que os profesionais deste eido teñen demostrado máis que sobradamente ao longo destes últimos anos.

Volvo confirmar esta contraste de realidades coa lectura de Dramaturxia Galega Actual, o volume que publica Edicións Á Feira onde se reúnen catro textos debidos a Inherente Teatro, Miguel Sande, Ernesto Is e Esther F. Carrodeguas.

Todos catro demostran a capacidade de innovación e orixinalidade que atravesa o noso teatro, anovador nos temas e nas formas, nas mensaxes e na estética, creacións do XXI na onda da escrita máis vangardista.

A primeira das pezas do libro titúlase “Dramaturxia das Mulleres”, de Inherente Teatro, unha secuencia de cadros escénicos que teñen un moito de coreográfico e de xogo con outros xéneros como o poético, o ensaístico ou o narrativo. Estas páxinas, que aniñan no paródico e na crítica social punxente, recalan en non poucas ocasións na ironía máis feroz e a sátira, que traen a primeiro plano problemáticas abondo candentes.

Xunto á anterior, esta publicación recolle tamén “Tras Tannhäusser” e “Loló e Mamá”, a primeira debida a Ernesto Is e a última a Esther F. Carrodeguas, ambas voces na liña máis renovadora do noso teatro. No caso de Is, a súa creatura cobra forma no performático, un catálogo de voces e fórmulas nun espazo creativo que hibrida coa danza, o obxectual e o cinematográfico. A proposta de Carrodeguas concrétase nun diálogo nai-filla que é unha revisión do decalage xeracional e as dificultades da convivencia, mesmo, ou sobre todo, entre familiares.

Completando o conxunto comparece “A enterradora (blogue)”, o texto do escritor e xornalista Miguel Sande que foi distinguido no I Certame de Nova Dramaturxia Actual convocado pola Compañía Teatral Feira do Leste co patrocinio da Deputación de Pontevedra.

“A enterradora (blogue)” é, ao meu ver, unha arriscada e atractiva proposta de Sande, que incorpora códigos fílmicos, internetianos e sonoros para redondear unha peza ben orixinal, tanto pola súa mensaxe coma polo escenario e canles comunicativas: unha moza é contratada como enterradora e decide trasladar a súa vivencia profesional relatándoa en streaming a través dunha webcam dun vlog ou videoblog. Este feito acaba comportándolle importantes problemas coas autoridades, o que, lonxe de disuadila do seu proceder, acaba por convencela da necesidade de comunicar o seu sentir aos moitos seguidores destas emisións.

As gravacións da protagonista teñen lugar na noite do cemiterio e, a través delas, imos descubrindo a súa paixón por un Tánatos cosido a Eros, onde a vida, a pulsión sexual e o enlevo extático e paroxístico son posibles baixo modulacións paranecrofílicas.

A reflexión sobre o sentido do existir e unha outra conceptualización da morte presiden esta peza de Sande, que incide nun tema tan galego como o da particular relación idiosincrática que mantemos cos nosos mortos, mais traéndoo á actualidade da man das novas tecnoloxías e as modernas canles de comunicación masivas.

O libro, moi ben editado e coidado no xogo de fotografías que acompañan os textos, engade aínda un breve limiar de Javier Lojo, coordinador da edición, quen explica o sentido e vontade que animou a nacenza do proxecto, subliñando a súa actualidade e orixinalidade, así como a centralidade nel das personaxes femininas.

Para aplaudir, de pé, esta Dramaturxia Galega Actual, unha obra de mérito que oxalá teña continuidade en novas entregas que axuden a visibilizar o noso teatro, sempre tan necesitado de publicacións que o acheguen ao público.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 17-3-2019]

Luces no avesío

Tiven a fortuna de ler A candidata cando aínda era un orixinal que haberiamos de distinguir co último Premio Manuel García Barros de Novela, así que podo dicir con fundamento que sei dende a primeira hora da súa poderosa prosa, inzada de atractivos e valores tanto polo universo que recrea coma pola particular estilística coa que se adorna.

O primeiro que atrapa cando un se debruza na lectura da novela é a valente aposta por se mergullar nun mundo tan actual coma lacerante: o das tráxicas consecuencias ás que a tantos arrastrou a crise económica que se desatou vai para dez anos. Neste sentido, admira a sensibilidade e a lucidez coa que se plasma o mundo de miseria e desvalemento que os despedimentos masivos, o paro galopante e o esfarelamento da clase media ben acomodada golpeou a nosa sociedade. Esta é, por tanto, a historia dunha nai, unha filla e un pai desafiuzados e obrigados a sobrevivir penosamente, roubando no súper, comendo as sobras doutros no restaurante do Ikea e pasando fame as máis das veces.

Alén da dureza do universo descrito, A candidata convence pola súa sólida arquitectura: tres bloques, un triángulo de vértices ben basculados para os que se procuraron voces e subxéneros idóneos e complementarios. Deste xeito, na obra desembarcan, dándose o relevo uns a outros, os treitos diarísticos, videográficos, testemuñais, de entrevista xornalística, poéticos e mesmo parateatrais, o que fala ás claras da complexidade na transmisión da historia que, xustamente pola súa delicada fondura, precisa tamén de fórmulas comunicativas que consigan reflectir ese magma imparable que é a vida no límite.

Doutra banda, a novela achega unha interesante reflexión sobre a metarrealidade (unha das protagonistas precisa gravarse en vídeo para poder comprobar que o que lle acontece non é un pesadelo senón a vida mesma e reflexionar así sobre a súa particular catástrofe) e, antes nada, un convite a repensar a violencia, as violencias que nos asedian: a violencia económica, a estrutural, a xenérica e mesmo a da linguaxe.

Todo este doloroso e orfo mundo precisa ser contado cunha estilística acorde, polo que unha das sensacións máis punxentes da lectura da obra provén da súa estrutura verbal e retórica: períodos curtos, cortados a cantil, fraseo lostregante, sincopado, con predominio de substantivos e verbos e dicción moitas veces apositiva, paratáctica e directa, recursos todos que percuten no lector creando unha sensación de provisionalidade, de desamparo e vulnerabilidade que canxan, perfectamente, coa implacabilidade da feroz crise que asola os personaxes que, malia todo, procuran vías de luz e esperanza a través das cales sobrevivir ao tsunami da desesperación.

Esta radiografía en extremo escura da desfeita persoal e colectiva ofrece outras escollas que merecen comentario; poño por caso, a centralidade da muller no relato, o papel do sexo, a presenza dos movementos de política alternativa xurdidos nos últimos anos ou, en fin, as túrbidas relacións familiares, as dificultades para estudar dos máis novos ou mesmo a soidade e illamento carcerarios.

Quen lea A candidata comprenderá pronto que a importancia dada á muller e aos mundos de soidade e abandono que xa aparecían noutras obras teatrais, ensaísticas e mesmo poéticas de Miguel Sande (velaí Elas que, din; Se algún día esta muller morta; Cuba, doce e soturna ou A vida fóra) se leva aquí ata o abismo do desposuimento máximo, ofrecendo un retrato fosco e mancador dun capitalismo cruel que golpea os máis febles inclementemente. Unha novela a flor de pel, na que, malia o negror da crise, a vida se abre paso e nos lembra que o amor, a capacidade de superación e a os lazos solidarios son as luces no avesío, o mellor antídoto fronte á ruína.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol,  12-2-2017]

Parlamento das Letras: Miguel Sande

msandeMiguel Sande é da terra do sabio Murguía, mais leva tantos anos por Viveiro que ben pode considerarse mariñao adoptivo.

Dedicado profesionalmente ao xornalismo, é un deses escasos exemplos nos que o buraco negro da responsabilidade periodística non acabou co escritor de ficción e ao longo das tres últimas décadas ten sido quen de cultivar os máis diversos xéneros e estilos: dende o teatro ata a narrativa pasando pola poesía, igual a escrita de viaxes que a lírica amorosa ou o relato de introspección psicolóxica.

A Sande interésanlle os abismos, os personaxes que se enfrontan cun destino adverso que teñen de superar, as treboadas que inundan o camiño e mergullan a un na cegueira dos mares interiores. Por veces ese limes, esa fronteira esvaradía, vén da propia man, outras é un castigo do Destino, mais en todos os casos comparece a anguria por atopar o compás co que zafar, a compaña axeitada, a voz amiga, o amor redentor.

Reflexiva, vagarosa e sutil, a escrita de Miguel Sande loita por ser unha embaixada de esperanza, anhela volverse un imán de luz, por iso non agocha as escuridades procelosas, porque desexa crer que tras da tempestade sempre agardan portos de segura recalada. Ogallá.

—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Foi en Edicións do Castro, da man do finado Isaac Díaz Pardo, iso si que o lembro; moi atento comigo, eu era moi novo. Publicoume o poemario Palabras para despois da tose e aínda despois unha segunda edición revisada co título Como a nudez escura da auga. Diso van máis de 30 ou 35 anos; non podo precisar a data porque non conservo ningún libro dos que levo publicados. (Había que ler co libro en horizontal coma os versos de “Eva, Évame”, de Carlos Oroza). Antes publicara xa un par de libros, pero é mellor esquecelos; equivoqueime moitas veces, aínda agora me sucede, pero tamén sei que son capaz do mellor; algún día, algunha vez ha ser. Asumir riscos ten iso, o máis probable é que fracases. Pero para que escribir sobre o xa escrito? Que se gaña, un libro máis? E que? Confío no meu mirar; a mirada é fundamental, a mirada e os silencios (cada mirar ten, amais, a súa propia idade).

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

palabras para despois da toseÁ alba pide comigo vivir foi moi ben tratada, tivo no seu momento —van 30 anos xa— moito eco na prensa para ser un texto teatral e artigos entusiastas de Anxo Abuín e de Manuel Vieites. Fora distinguida no premio Calderón de la Barca, que convoca o Ministerio de Cultura, para escritores mozos entre máis de 300 textos de todo o Estado. O monólogo dunha moza universitaria que queda embarazada cursando a carreira en Compostela e debe decidir que facer. Eu tiña 19 ou 20 anos cando a escribín. Agora acaba de ser reeditada en Toxosoutos (nunha edición revisada) ao cumprírense os 30 anos daquela primeira edición. Foi traducida ao castelán e formou parte do volume, Elas, que din (Biblos), e chegara á votación final do Premio Nacional de Teatro.

A novela Se algún día esta muller morta, premio Repsol, tamén tivo moi boa acollida: pola súa concepción e estrutura poderíase falar dunha novela “deconstruída”; a 1ª parte con personaxes, a 2ª parte sen eles, só con escenarios para que o personaxe principal (a muller maltratada), ausente, gañase máis forza; as súas palabras gañaran máis forza. E sempre o meu propio mirar detrás. Sempre o mirar coma un obxectivo dunha cámara, dunha gravación. Esa novela xerouse despois de escoitar practicamente decote durante cinco ou seis anos unha muller maltratada, todo o seu proceso; comezou cunha reportaxe para o xornal no que traballo e despois cos anos acabou converténdose nesa novela. Tratei de ser fiel á voz auténtica desa muller; é a súa voz, senón sería hipócrita. Só tiña esa opción (son un home). O meu único mérito só podía estar na concepción e na estrutura. E na fidelidade a esa voz da muller.

O caso da última novela publicada tamén por Galaxia, A vida fóra, foi curioso; tivo moi boas críticas, algunha extraordinaria, en especial lembro a de Xosé Manuel Eyré, que a situaba á vangarda, poñíaa case que no ceo, (o que agradezo e a quen non coñezo) e, pola contra unha —túa, por certo, Armando— poñéndoa polo chan e eu pregunteime como podía ser iso posible tratándose da mesma novela. Pois é o que ten o risco, sabes. Un debe estar preparado. Estou, creo, afeito. A vella María, a protagonista, é unha anciá con pensamento de nena: era a miña propia avoa e pretendín —con pinceladas “etnográficas”— que puidera representar as avoas de Galicia. Estiven ao seu carón —ela en cadeira de rodas onda a ventá, sempre—, escoitándoa durante 16 anos. Aprendín a súa linguaxe, a súa expresión, máis danada polo Alzhéimer segundo ía pasando o tempo. Ela comezou a morrer polas palabras; ían morréndolle de cada vez máis palabras e debía construír a novela con esas poucas palabras que lle ían quedando: unha expresión, a dela, por veces infantil, unha visión naïf, e unha mirada e un pensamento —como digo— de nena: repetitivo. Era obrigado acudir á poesía, debía aproveitar a miña condición —grande ou pequecha— de poeta. Só así podería ter autenticidade. Traballei esa novela ata en 9 revisións. Tivo unha boa acollida nos clubs de lectura aos que puiden asistir e menos nos institutos, en dous foi a traxectoria caótica do péndulolibro de lectura (un deles curiosamente na túa cidade de Mondoñedo). Lograr a autenticidade é sempre unha obsesión. Non entendo esas novelas nas que o protagonista, ao mellor, é un neno, unha nena, e falan como se fosen académicos. Se non saben escribir e menos hoxe en día! Se chegan aquí ao xornal estudantes de Periodismo en prácticas con faltas de ortografía! Autenticidade, mirada propia, o mirar como arma fundamental, e labor de arqueólogo nos silencios. Perdón se me estendo demasiado. En xeral non me queixo, en absoluto, da acollida das novelas; para os que vimos dos arrabaldes do teatro e da poesía, o da novela é outro mundo: un barrio rico, luminoso, coidado, con amplas avenidas, parques e xardíns; burgués.

Os poemarios recibiron menos atención pero, en xeral, a poesía pasa máis desapercibida, como sabemos. É coma un can, unha cadela esfameada nun poboado marxinal das letras, pero —ollo— nada como unha desas lambedelas, nin comparanza fronte á frialdade da narrativa. Estou moi orgulloso dos Poemas do deserto, que editou no 84 Espiral Maior. Poemas escritos no deserto entre Tunicia e Alxeria que falan do baleiro, tamén interior. Creo que ao final quedarei con tres, catro libros meus, e este poemario será un deles.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Manías non. Escribo a impulsos, mesmo as novelas. Nada de guión, nada. A impulsos e case sempre nos cafés, mesmo no Coffestore da autoestrada, onde me atope. Sempre a bolígrafo e nos libros novos doutros, polas marxes ou nos espazos en branco dos xornais. Iso si, os libros nos que escribo han gustarme, do contrario quedan intactos. Teño a meirande parte dos libros novos que merco completamente estragados, pero para min iso significa darlles vida, máis vida, outra vida. Despois vou tratando de enfiar esas liñas soltas ao transcribilas no ordenador. Cando escribo unha novela nin eu mesmo sei o que vai suceder na páxina seguinte, no apuntamento novo, no segundo ou terceiro café; nin sequera se van aparecer máis personaxes: ese non saber ata un próximo impulso é o meu veleno para continuar e non aburrirme. Teño a poesía apozada no mirar, que lle hei facer. Agora comprenderás por que non paso das cento e poucas páxinas. Tamén é certo que nunca me enfrontei a unha novela histórica, así non podería, supoño. Os meus personaxes ata o momento son do cotián porque creo que non hai aventura máis grande que a aventura persoal. Hei confesar que tampouco non son un lector normal de novela; case nunca finalizo a lectura dunha novela, tampouco non a leo de maneira continuada; son quen de estar semanas analizando unha páxina, unhas páxinas, destripando parágrafo a parágrafo, gozándoos así. Son un enfermo.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Dos/as que o autor ou a autora considerase. O que dubido é que pensara incluírme a min, adoito ser un escritor invisible e, ademais, estou cómodo nesa invisibilidade e non é hipocrisía, para nada. Adoitan dicirme, de feito, que son antisocial.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

se algun dia esta muller mortaUn por riba dos demais, principal, na miña condición de xornalista: a relación entre xornalismo e literatura. Aproveito a literatura para o xornalismo e o xornalismo para a miña literatura. O xornalismo condiciona a miña maneira de ver e concibir a escrita. Estou tratando de explicalo nun libro de experiencias despois de 28 anos como xornalista e máis, algúns máis como escritor: “Xornalismo, literatura e vida”. Podería estenderme páxinas e máis páxinas. É que ata o xornal chegan a diario ducias de informacións, moitas incribles, que nunca sospeitarías, xamais. E claro, iso condiciónate (iso e non ter nunca asegurado nunha empresa privada o teu futuro laboral; ás veces, moitas veces, escribes con esa inseguridade e ese medo e iso para a escrita é bo, para un —no persoal— unha putada).

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Na mesa de noite non podo ter xa máis libros, ocultan a lámpada (porque adoito ler, sobre todo, na cama), pero máis preto de min teño ao vello mestre, Eugénio de Andrade, e a Joyce. Pero a miña referencia é a lúa; a lúa, si. Está aí desde o principio dos tempos, decátaste, desde os máis primitivos, o home, a muller, ollárona e escribiron ata hoxe sobre a lúa. Cantas miradas! Como mirala aínda doutra maneira? Como escribir algo novo sobre a lúa? Semella imposible. Todo o meu proceso na escrita baséase en tratar de dar con esa descuberta.

Eugénio de Andrade ábreme os ollos; sempre está aí, aínda despois de morto. A Joyce trato de destripalo parágrafo a parágrafo, case que frase a frase, moitas noites desde van xa moitos anos, ata a obsesión. Fascinante. Pero vai por fases. Se acho un escritor que me descobre un mundo novo, dedícome a el por enteiro. Botei anos estudando a escrita dun narrador vasco mozo que me entusiasmou, o Unai Elorriaga de Un tranvía cara SP. Os narradores vascos foron durante anos á vangarda, o propio K. Uribe e antes xa Atxaga. En poesía trato de ler todo o que se edita e nin así é doado atopar algúns poemarios. Yolanda Castaño, María do Cebreiro, Berta Dávila, Gonzalo Hermo agora; gusto moito de J. L. Peixoto, moito. Non quixera esquecer a narradores de aquí, en especial Xurxo Borrazás e Xesús Constela, e cousas de Diego Ameixeiras (arriscan). Todas, todos, me axudan a tentar escribir algo novo aínda sobre a lúa cunha mirada propia: todos/as estamos no intento. Ler é fundamental. Ler é o primeiro. O maior pracer. Maior que o de escribir, sen dúbida.

a vida fora—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Fáltalles apoio, está claro, un apoio decidido e eficaz do noso Goberno. Fáltalles visibilidade. E é obvio, fáltanlles lectores; tamén lectoras, aínda que menos. Por parte dos/as autores/as e críticos/as fáltalles máis risco quizais, vontade anovadora. Sóbranos, acaso, comodidade (iso tamén se nota na escrita).

*Anovar non é incluír nunha novela cartas, poemas, debuxos; iso é doado, coño, iso é ata unha simpleza (que adoitan valorar moito os xuris). O difícil é mesturar iso nun texto narrativo sen que se note a derruba dos marcos que sinalan os xéneros. O futuro, se o hai, que o dubido, vai por aí: por tirar os marcos, pero con máis intelixencia. Outravolta a mirada nova sobre a lúa para a descuberta. Pero non lemos; creo que nin quen escribimos lemos abondo, porque do contrario venderiamos máis libros, mesmo de poesía. Somos case máis os que escribimos que os que len. E non digo que sobren escritores, en absoluto; ao contrario, iso nunca é problema, a escolla nunca foi un problema; se acaso, unha vantaxe ou privilexio; digo que faltan lectores.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Que me enterrasen na terra e que saltaran riba de min con enerxía, pregaría, con toda a enerxía, con esa ansiedade para me contaxiar e nunca, nunca descanse en paz. En cada cabodano, por exemplo, que saltasen por ver se así, retumbando a terra son quen de espertar e levantarme.

Polo demais, no referido á escrita, tanto me había ter. Esta pregunta case que a vou responder cunha novela que teño practicamente rematada (curiosamente garda unha certa relación). Permíteme o xogo.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Tanto ten a valoración que eu faga, non lle vexo demasiado futuro, nin ao noso nin a calquera outro. E non porque sexa pesimista. Creo que o libro como obxecto físico parécese cada día máis a un cadaleito. Os libros electrónicos tampouco non se len. A vida dun libro hoxe é, nada, un suspiro. E nos textos das redes sociais un día é a eternidade. O termo “clásico” morreu. A xente nova, en xeral, non le máis ca por obriga; escribe cada vez peor (o meu propio fillo é universitario e ten faltas de ortografía, incrible; todos, practicamente, así, vexo os exames). As novas tecnoloxías son demasiado aditivas. Nos centros de ensino acabarán por desaparecer os libros a non tardar. Estamos nunha revolución tecnolóxica, dixital, que non fixo máis que comezar e vai todo a demasiada velocidade. É a transformación.

sabes que mama queria ser bailarinaMira, eu pensaba van moitos anos xa que deberían desaparecer os premios literarios, pero xustamente agora non; neste momento de desespero e agonía, non; ao contrario, creo que son máis necesarios ca nunca, pero, ollo, tamén creo que vós, os membros dos xuris, debedes apostar máis polo risco: a todo ou nada. Por pura necesidade. Fóra convencionalismo xa. Diante dunha situación límite non se pode seguir igual porque acabas por te afundir. Ou descubrimos unhas miradas novas sobre a lúa ou non hai sorpresa, pero máis do mesmo non, xa non vale. E aínda así, cun apoio decidido e eficaz dos responsables da nosa Cultura. En todo caso, isto é, ha ser, unha transformación: non quero dicir en ningún caso que a literatura vaia desaparecer. Transformarase e irá buscando novas vías para se manifestar, seguro.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Nada, ningunha, abondou.

Fóra da vida

Miguel Sande, infatigable ideador de textos teatrais, poéticos e narrativos, decidiuse a engrosar a listaxe de títulos de seu neste último xénero coa publicación do longo relato A vida fóra, que xenerosamente recibiu acollida na colección Illa Nova da Editorial Galaxia.

O que neste texto se nos ofrece é a reprodución do monólogo interior que a anciá María, impedida nunha cadeira de rodas, vai enfiando namentres contempla como diante da fiestra na que pasa o día atusmando uns obreiros constrúen un novo bloque de vivendas que a privará da visión do mar.

Entre pensamentos e desvaríos —pois a cabeciña da anciá xa non rexe como debe— imos sabendo dos fitos básicos da súa vida dende a nenez, pasando pola fugaz felicidade do seu casamento e a complexa e traumática experiencia da Guerra Civil, ata a morte do seu home xa no mesmo presente dende o que esta rememora.

A vida fóra fai por defender en intención o que perde en reiteración, avanza no perfilado do personaxe central o que retrocede no insoportable dos excesos explicativos do narrador e insiste na suxestión simbólica para equilibrar a gratuidade dos aditamentos innecesarios (“Comezo e final”, nomeadamente).

Se é difícil situar o acerto deste libro entre a nómina dos asinados polo autor, ben máis complexa é a determinación da súa valía alén dese marco. Haberá que conformarse con sinalar a súa existencia e seguir observando a oscilación pendular de serie Illa Nova por ver se a próxima abaneada vai da banda de Laíño ou vén do lado de Lestrove.