Literatura e vida

Nordesía (Marina Mayoral, 25-3-2018)Deixou dito Francis Bacon que hai libros que teñen de ser saboreados, outros que é preciso devorar e só uns poucos que necesitan ser mastigados e dixeridos.

Na escolleita nómina dos que pertencen a este último grupo inclúo eu El amor, la vida y más allá, o máis recente título da narradora e ensaísta Marina Mayoral, publicado por Teófilo Edicións.

As seis seccións nas que se divide a obra recollen outros tantos ámbitos temáticos do interese da autora dende sempre: “El amor”, “Cartas de amor y desamor”, “La vida”, “Hombres”, “Mujeres”, “Y el más allá”, títulos ben reveladores do enfoque e trasfondo destes textos, que abalan entre o ensaio breve, o minirrelato e a memoria autobiográfica.

O primeiro destes bloques é o máis extenso e nel Mayoral convídanos a reflexionar sobre o complexo mundo das relacións amorosas, mesmo cuestionando a paixón como unha posible enfermidade para a que algúns procuraron remedios, mais tamén tentando pescudar nas causas de Eros, na súa química, nos seus territorios e ata nos seus modelos: o amor posesivo, o amor fatal, o narcisismo amoroso, as infidelidades, os lazos irrompibles, os amores imposibles e os que non foron, a dor pola perda do amor e a súa nostalxia e inclusive o amor alén do terreal.

Complementariamente, en “Cartas de amor y desamor” Mayoral revisita catro epistolarios célebres vinculados con escritores, aos que engade a lembranza dunha carta a ela enviada que xa esquecera. As epístolas pertencen a unha enfermeira da que parece namorara Hemingway mentres estivo convalecente nun hospital de campaña durante a I Guerra Mundial e que motivou a creación do seu relato “Un conto brevísimo”; a misiva que Wilde dirixiu cando estaba en presidio ao seu amante lord Alfred Douglas e que foi logo publicada co ben coñecido título De profundis; as cartas que Pedro Salinas escribiu a Katherine Whitmore, unha súa alumna dilecta coa que tivo unha relación El amor, la vida y más allánecesariamente coutada, pois o poeta estaba xa casado, e a desesperada e lacerante carta que Gertrudis Gómez de Avellaneda escribiu ao poeta García Tassara, con quen concibira unha rapaciña que enfermou moi nova e que foi criada só pola nai, que escribe ao pai para que, agoniante a pequena e ás portas da morte, veña vela antes de esta desaparecer.

Máis heteroxéneo é o conxunto de textos agrupados baixo o rótulo “La vida”, onde tanto poden lerse estampas de orfandade coma reflexións verbo da influencias xenéticas e educacionais, o mesmo críticas a propósito da carnavalesca coma recordos da Semana Santa doutro tempo, mais tamén episodios milagreiros, eloxios á fidelidade canina, econarracións, lembranzas estivais, disquisicións sobre a preferencia do talento fronte á beleza, devocións polos pequenos praceres e mesmo anécdotas sobre rexoubas cervantinas.

“Homes” e “Mulleres” son dúas seccións complementarias, nas que a autora ofrece unha visión dialéctica de cuestións variadas do vivir cotián e das diferenciadas reaccións e posicionamentos que unhas e outros amosan ante elas; poño por caso, o maior ou menor interese polo ardor erótico ou o papel da muller respecto do home e viceversa.

Por remate, os sete textos que integran o bloque “Y más allá” abordan casos paranormais e vivencias de ultramorte para reflexionar sobre a súa posible verdade, describindo soños, sinais e outras circunstancias de difícil explicación das que pode, para non poucos, inferirse a existencia dunha vida alén do físico.

Escrito cunha prosa estilizada, de impecable feitío, coa proporción xusta de ornato erudito e a fluencia amena que nace de quen tan ben coñece o complexo tempero do aceiro narrativo, este El amor, la vida y más allá é un volume de quilates, nacido da aliaxe definitiva do talento e a experiencia, unha obra que só é posible dar a luz tras atesourar toda unha vida saber, sensibilidade, vivencias e intuición, delicada xoia que teremos que agradecer por sempre a Marina Mayoral, unha clásica do noso tempo.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 25-3-2018]

Advertisements

Marina Mayoral en Brétema

marina mondoNon é tan habitual como sería de desexar que a un grande escritor os recoñecementos o acompañen ao longo dos seus días. Certa inclinación necro afea a conduta dos que non sempre saben valorar a tempo, dos que non son quen de congratularse polo privilexio de compartir xeiras e andaina con esas voces literarias que fan historia, que son clásicos en vida.

E se o recoñecemento en vida é inusual, que este se produza nos eidos dun é case que un milagre. A sentenza sabia de que ninguén é profeta na súa terra é norma de excepcións contadas, que fai aínda máis admirable a súa singularidade.

Marina Mayoral, a escritora e profesora mindoniense, é un deses merlos brancos que moito presta salientar. Onte, na súa cidade natal, o concello vallibriense honrouse honrando e recibiuna gasalleiramente organizando un acto de homenaxe por mor da dedicatoria da rúa que leva o seu nome na localidade.

Nada máis xusto, nada máis acaído que este recoñecemento. A obra de Mayoral orbita de seu arredor dun vórtice xeoliterario que ela denominou Brétema, un cronotopo no que se agocha un Mondoñedo ficcional ao que regresa adoito e que ten tamén pinceladas do Foz no que veraneou cando pícara, do Lugo tan visitado na nenez e mesmo da Compostela estudantil da mocidade.

Brétema é un paradiso, o espazo no que Mayoral fai habitar aqueles personaxes que máis ama, unha sorte de retiro dourado alleo a todo mal, idílica arcadia na que as bondades non teñen fin.

placaEse Mondoñedo-Brétema é o recanto do mundo orbe no que está situada a casa das avoas de Etel en La única libertad (1982); o territorio que percorre Esmeralda Novoa en Contra muerte y amor (1985); o microcosmos onde todo acontece en Unha árbore, un adeus (1988); a terra benquerida, próxima ao mar, que abrolla en La sombra del ángel (2000); a cidade á que Ana, a nai de Case perfecto (2007), regresa nas súas lembranzas; o escenario de infancia da Blanca de Recóndita armonía (2007); o taboleiro de xadrez no que cobra sentido a intriga de ¿Quen matou a Inmaculada de Silva? (2009); un dos polos, xunto a Madrid, entre os que abalan os personaxes de Deseos (2011); por suposto, tamén as orixes dos Castell e os seus devanceiros, os Pardo de Cela, na súa máis recente novela, El abrazo (2015).

Ben está, pois, que quen tanto fixo durante décadas porque Mondoñedo continúase sendo un enclave literario esencial, quen ten laborado arreo porque a terra dos Leiras Pulpeiro, Noriega Varela, Lence-Santar, Díaz Jácome e Cunqueiro siga brillando nas súas letras, vexa agora recoñecido ese denodado esforzo coa emblemática dedicatoria dunha rúa que inmortaliza toda unha vida de palabras, de sentimentos telúricos, de emocións que galopan pola derme e fan das campás da Paula, do cantón grande, as ruelas en sombra e as hortas de luz florida, os largacíos prados mariñaos e as veigas valecas unha nación literaria inmorrente que cristaliza nunha rúa que procura testemuña e loor.

Sexan beizóns para Marina Mayoral. Como mindoniense non podo senón sentir un fondo e agradecido orgullo á nosa cidade, máis nobre, leal e fiel cando sabe recoñecer tan preclara filla, xa para sempre envolveita na súa benamada Brétema.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 13-12-2015]

Ver e reparar

el abrazoUn podería tratar inutilmente de resumir nunhas poucas liñas a brillante traxectoria profesoral, investigadora e creadora de Marina Mayoral, mais coido que o exiguo abeiro que proporciona esta páxina non lle había facer xustiza e, ao final, todo había resultar escaso. Abonde dicir, por tanto, que sen ela Rosalía sería menos Rosalía, que Emilia Pardo Bazán non se entendería cabalmente e que moitas promocións de alumnos da Complutense e de lectores de todo o Estado terían perdido momentos inesquecibles de felicidade na compaña de palabras memorables, como algunhas das que agora quero falar.

El abrazo, a máis recente novela da mindoniense, chega ás librerías da man dun selo barcelonés de proxección contrastada: Stella Maris, quen o lanza ao mercado nunha edición de tapa ríxida e sobrecuberta de indubidable gancho comercial dende a mesma ilustración, un labirinto sobre o que se proxectan os escorzos dunha aparella en aperta cómplice, cabeza contra cabeza.

Paratextualmente, por tanto, El abrazo xa nos sitúa nunha trama vertixinosa de sentimentos confusos e volcánicos que ha entrar en erupción mercé a un motivo argumental que atrapa o lector de inmediato: Federico Castell, un arquitecto de éxito, ingresa grave no hospital e acaba por sufrir unha morte clínica. Agora ben, lonxe de calquera doada explicación, permanece cun electrocardiograma plano durante case vinte minutos para logo, insospeitadamente, ‘revivir’. Nese tempo de aparente morte, Federico ―Fede― experimenta unha sorte de ‘viaxe astral’ que lle permite non só ver e escoitar o que acontece no cuarto no que convalece, senón tamén o que sucede na sala contigua onde o doutor lle comunica á súa muller Jimena e ao seu irmán Fran a triste nova. Nese estado de elevación extracorpórea é quen de contemplar o efusivo, cómplice e amantísimo abrazo no que se funden seu ‘orfo’ irmán e a súa recentísima ‘viúva’.

m_mayoralRecuperado o alento e o vaivén de sístoles e diástoles, esa visión da aperta amante perseguirao a todas horas e comezará unha intensa pescuda nas lembranzas do pasado propio e nas circunstancias familiares para tentar descubrir segredos que, ata entón, lle pasaran inadvertidos.

Neste profundar cruza con outros personaxes que complexizarán todo; poño por caso, unha enfermeira de mans prodixiosas, Mica, que é quen de masaxear ata levar aos extremos do pracenteiro, pero que, asemade, resulta ser unha compañeira extraordinariamente comprensiva e bondadosa. E aínda desfilan pola novela outros caracteres de interese certo que sería longo enumerar, como a anciá nai do protagonista, outra compañeira de Mica tamén enfermeira e así.

El abrazo consegue algo verdadeiramente difícil: xunguir nunha mesma historia unha trama de desacougante intriga e un relato de fonda prospección psicolóxica e que ambas dúas liñas de forza non só non se anulen, senón, todo o contrario, se retroalimenten para crear unha atmosfera mesta na que aboian as ocultacións e, ao tempo, as transparentes paixóns, o egoísmo e a ingratitude e, tamén si, o desprendemento e a xenerosidade. Todo, cómpre non esquecelo, nun marco estrutural que ten moito de parateatral (o comezo e remate de cada capítulo van balizados por didascalias perfectas) e no que o diálogo é, con diferenza, o estrato predominante do subsolo literario.

A vida e a morte, o amor e o desamor, o aparencial e o substancial, a amizade e fraternidade, os días que atravesamos gozosos e as xornadas que pasan por riba nosa, todo e máis revisa este El abrazo de Marina Mayoral, proba definitiva de que unha cousa é vere e outra reparare.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 7-6-2015]

Presentación de ‘Rosalía na cobiza do lonxe’

Na mañá de onte, ás doce do mediodía, presentouse na Biblioteca Ánxel Casal de Compostela o volume colectivo Rosalía na cobiza do lonxe, monográfico arredor da vida e obra da nosa poeta fundacional que veu luz nos Cadernos Ramón Piñeiro do centro homónimo.

Con tal motivo, tomaron a palabra dous dos coordinadores do libro (os ensaístas e profesores Luís Cochón Touriño e mais Luís Alonso Girgado, quen xunto con Lorena Domínguez Mallo foron os responsables da súa edición), Manuel González González, director do Centro Ramón Piñeiro que acolle a publicación, e mais o Secretario Xeral de Política Lingüística Valentín García Gómez, que presidiu a mesa.

Tiven a fortuna de acompañar estes vellos amigos en calidade de colaborador deste estupendo libro colectivo, no que, como explicaron con ben tanto Alonso Girgado coma Cochón Touriño, se reúnen unha ducia de traballos inéditos sobre Rosalía e o seu mundo, social e literario, o mesmo que evocou emotivamente González González e lembrou co gallo do seu sesquicentenario García Gómez.

Os que se animen co libro, atoparán nel, precedidos dun fermosísimo texto cunqueiriano sobre Rosalía, traballos de Ana Acuña poñendo en relación os versos da cantora cos de Pintos a propósito do tema da orfandade; unha visión de confluencias e lecturas paralelas entre José Ángel Valente, Edmond Jabès e mais a escritora da man de Carmen Blanco; a procura das pegadas rosalianas en Novoneyra analizada por Luís Cochón; as influencias de Rosalía detectables en Emilio Pita presentadas por José Ángel García López; unha revisión da “Negra sombra” e as súas implicacións realizada por Pilar García Negro e outra visión complementaria do mesmo tema asinada por Anxo González Fernández; un estudo verbo da pragmática do poema e o seu simbolismo aplicado a En las orillas del Sar por Arcadio López Casanova; unha completa panorámica do tempo vigués dos Murguía Castro servida por Xurxo Martínez González; un repaso á cuestión da imaxe física do home nos textos de Rosalía que achega Marina Mayoral; unha detallada análise dos paratextos dos Cantares gallegos, contribución de Manuel Rodríguez Alonso; unha nota sobre a consideración de Rosalía en Borges de Claudio Rodríguez Fer e dous apuntamentos sobre a universalidade e a categoría de clásica no tratamento da saudade encarnada obra de Andrés Torres Queiruga.

Da miña parte, convidóuseme a sumarme a este magnífico elenco de profesores, investigadores, poetas, narradores, filósofos e teólogos e quixen facelo vencellando as figuras de Rosalía e Díaz Castro nun traballo titulado, xustamente, “Presenza de Rosalía na obra de Xosé María Díaz Castro”, encargado, por certo, antes de que ninguén soubese que a RAG ía distinguilo no 2014, por máis que o volume vexa luz agora, meses máis tarde da redacción e entrega desta colaboración.

Neste ano —e nesta semana— tan simbolicamente marcados no recordo da figura da escritora, coido que merece salientarse este Rosalía na cobiza do lonxe e parabenizar tanto os coordinadores coma todos os participantes e  aqueles que, institucionalmente ou doutra maneira, fixeron posible que honrásemos a poeta.

Amencida estival

Co remate do curso académico saíu do prelo un novo número da revista mindoniense Amencer —visible aquí— que chega con este aos 218 publicados dende que comezara a súa andaina hai xa máis de vinte anos.

Como en tantas outras entregas, a publicación do alumnado de Santa Catarina deu cabida neste número a textos diversos sobre informacións locais, recolleitas de literatura de tradición oral da zona e outras de carácter máis propiamente escolar, pero enriqueceu complementariamente as súas páxinas con outro tipo de escritos solicitados ou obtidos grazas ao concurso de colaboradores externos. É o caso da escolma de textos poéticos en galego do sacerdote Benjamín González Quelle, actual cronista da vila de Burela, ou do texto “Un milagre” asinado pola escritora Marina Mayoral, prosa breve coa que a coñecida profesora mindoniense residente en Madrid quixo felicitar a recente conmemoración do vixésimo aniversario da revista.

Vaian dende aquí os nosos parabéns a todo o alumnado e profesorado responsable de Amencer, que número tras número arrequecen a tradición literaria da vella cidade episcopal e ofrecen ao lectorado valiosas achegas sobre o pasado e o presente da escrita de noso.