Gran Slam

 

jtallonLer a Juan Tallón complica a vida. Demasiada sinceridade en vea. Quen se abisme nas páxinas da súa última novela, Salvaje Oeste, corre o serio risco de acabar sumido nunha crise de clarividencia. Non vos enganedes, non paga a pena: a ignorancia é a felicidade. A ver se vos vai dar por lelo e despois comprender perfectamente o mundo no que vivimos, decidir que habitamos no desequilibrio, que os ricos e poderosos abusan dos que non o son e que cómpre facer por cambiar as cousas.

Salvaje Oeste é unha traxicomedia, un vaudeville esperpéntico protagonizado por políticos, banqueiros, xornalistas, presidentes de clubs de fútbol e outra xentalla de bo, de moi bo vivir. Os seus temores máis secretos, os seus desexos irrefreables, as súas descomunais ambicións, mesmo as súas sórdidas e asemade elegantes adiccións son os móbiles que explican os atentados éticos nos que se enzoufan con total e delirante compracencia e, xaora, todo regalándose do mellor champagne.

O retrato dunha época e dun país cospe aquí un daguerrotipo velado, unha imaxe negra, negrísima, na que non compensa intentar albiscar claroscuros cando todo é, de tan mouro, luminoso. O poder quere poder, o carto ama o carto. O resto son filosofías moi entretidas para os tertulianos televisivos, os telespectadores crédulos e retwiteadores ociosos. Quen sabe, sabe, e quen non entende o código matrix no que vivimos instalados aforra facer o esforzo de intentar ler a obra e, se aínda así, é teimudo, que apañe paciencia, pois caerá do cabalo e a mancadura halle durar de por vida, tanta verdade transparentada acaba con calquera existencia feliz vendo pasar as sombras da caverna.

Salvaje OestePodería escribir aquí que Tallón é un iconoclasta. Non o é, respecta certas imaxes simbólicas (por un bo perdedor, mata) e cultos (noli me tangere mea thermopolia, podería exclamar). O que lle presta ao de Vilardevós ten outra clave, por iso a anaideia, a adiaforía e a parresía son a súa sacra trindade e Salvaje Oeste a súa mellor diatriba, a sátira inmisericorde que ri a gargalladas do mundo tal como foi e aínda é.

De todo ese teatro de máscaras ocúpase este relato, que é ficción alí onde a realidade non dá para máis e agrada maquillala, pois do resto as correspondencias son tan insinuantes que se os nutridos gabinetes de certos políticos e as carísimas asesorías de determinados empresarios lesen algo (o país de utopía) acabarían por decatarse da magnitude da traxedia, que diría o gran Monzó.

Reitero: facédeme caso, non leades Salvaje Oeste. É máis, propoño que se faga con el o mesmo que co libro de Carretero: hai que prohibir esta Fariña, a ver que vai ser iso de que calquera poida ler literatura de quilates, da mellor da Península, rebordante de humor epifánico e cunha prosa que durante case setecentas páxinas desliza como nun Gran Slam. Nada diso: a terra literaria para quen a traballa. Así que, se acabades de ler isto e saídes a correr ata a vosa librería habitual, non digades que non vos avisei.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 6-5-2018]

 

Advertisements

O francotirador caneco

o francotirador canecoÁnxel Fole, mestre da retranca máis ocorrente, creou varios heterónimos abondo carpetovetónicos. A través dun deles revelou no artigo “Trasnoitadores de altura” a fórmula do humorismo abstracto; velaí: corno de castrón moído, sorpresina, graciosa cáustica, calamburina, galamina contumélica e criptina.

Quen teña lido a Juan Tallón algunha vez entenderá ben por que defendo que este portento de Vilardevós é da estirpe inconfundible dos trasnoitadores literarios de altos voos, prez dos cabaleiros da sacra ruta báquica da Galicia letrega e tabernaria. Podería equivocarme. Pero non.

Mientras haya bares, o seu máis recente gin-tonic articulístico, é un grolo con demasiado corpo como para non deixar unha resaca de ledicia lectora da que dificilmente se recupera un.

Tallón é un francotirador caneco, un loser espídico que manexa as palabras como se fosen tirarrollas peripatéticos. Por iso hai que andar con tento cando un se expón á súa escrita. É perigoso, irremediablemente letal. Diría máis: Círculo de Tiza, a editorial que con tanto meco publica Mientras haya bares, faría ben en engadir ás opinións que reproduce na sobrecuberta unha nova que calcase o slogan das autoridades sanitarias: ler a Tallón prexudica gravemente a saúde. Téñense dado casos de infarto cerebral por abuso da glándula pineal. Xa se sabe: penso, logo Tallón.

Mientras haya bares é tamén un ambigú de disparos e carpantas. Por veces as bebedelas perpetráronse en diarios (El País, El Progreso), outras en revistas (Jot Down) e aínda algunhas rodaron dixitalmente por descartemoselrevolver.com, a páxina dende a que o de Vilardevós evanxeliza os infieis adoradores da literatura infre tratando de que saian da caverna ao cosmos noetós da Escrita con caixa alta.

Mientras haya baresQuen se atreva co pulso baterá nestas páxinas cun cóctel poderoso que non desapide dun Hegel de furancho ou un Faulkner lacazán estomballado en Rowan Oak. Saberá por que convén non se fiar das Academias, nin dos individuos de puntualidade recalcitrante, nin daqueles que levan vitorianamente bordadas nas camisas as iniciais. E o que é máis importante: entenderá a trampa mortal que supón un post-it da parella se non se lle atende a tempo.

Porque Tallón é un hapax. Non escribe como pensa porque non pensa como escribir. E tampouco pensa como escribe porque escribe sen saber que pensar. As aporías, para el, son como os bos penaltis: cómpre rematalos con convicción, pero aparentando que se pasaba por alí, non vaia ser o demo que a un o tomen por un filósofo transcedentalista e lle neguen a entrada nos máis gloriosos e inmundos tugurios, templos da materia da que están feitos os soños literarios.

Eu, de ti, nin o pensaba: como recorda o propio Tallón, Lenny Bruce, o pai da Stand-up comedy neoiorquina, xa avisaba ao comezo das actuacións de que “¡Imos morrer todos!”. Visto que a Apocalipse está cerca, antes de morrer en mans de calquera matarratos bestsellerizado dos que tanto inzan, paga a pena imbar dunha tacada o chope agre e vivificante deste Mientras haya bares e logo, xa con tranquilidade, se iso ir colgando o cartel de pechado por defunción lectora.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 10-7-2016]

Hat trick

Xabier López López, Juan Tallón e Xosé Ramón PenaTeño dito ben veces, e non me cansarei de repetilo, que todo o que se faga para a proxección da nosa literatura alén das súas fronteiras idiomáticas é sempre unha achega positiva.

Neste sentido, a tradución de textos galegos a outras linguas é, ao meu ver, o mellor dos vehículos posibles para que o lectorado doutros lugares sexa quen de apreciar o celmoso cardume literario que flúe polas nosas augas culturais.

En consecuencia, entendo como un feito ben positivo a recente aparición de tres novelas galegas vertidas ao castelán: Fin de poema, de Juan Tallón; 1989, de Xabier López López e mais Como en Argelia, de Xosé Ramón Pena.

Fiin de poemaFin de poema publicouse por vez primeira en 2013 en Sotelo Blanco Edicións, quen deu á luz esta narración no seu día merecente do Premio Manuel Lueiro Rey de Novela Curta. Sae agora do prelo traducida ao castelán polo propio autor para o selo castelán Alrevés.

O libro de Tallón é un mecano narrativo, un teselado de estrutura contrapuntística en catro estacións de cinco entregas cada unha na que van presentándose os últimos días da vida de catro escritores suicidas; a saber: Cesare Pavese, Alejandra Pizarnik, Anne Sexton e mais Gabriel Ferrater. Malia o que poida parecer, esta non é unha novela sobre o suicidio, senón unha poderosa narración verbo da intensión lúcida que revela o camiño certo cara a esa fin. Aquí non importa tanto o relato concreto dese tránsito (que mesmo figura elidido na obra) como a recreación da agonía reveladora na que os poetas deambulan cara ao incendio da derrota, ese ‘porvir baleiro’ que se abre ante eles cando chegou ‘a fin do poema’, cando xa non fica lírica ningunha á que asirse e a vertixe do nada o inunda todo.

1989 de Xabier López López apareceu publicada inicialmente por Biblos Clube de Lectura no 2013, edición na que figuraba co revelador subtítulo de “Alegoría”. Agora volve ser imprentada polo selo madrileño Adeshoras, quen engadiu á edición as coidadas ilustracións de José Ángel F. Colón coas que se adorna esta novela breve.

1989A narración de López é, en non poucos sentidos, un canto xeracional, memoria máis ou menos autobiográfica dun tempo e dun alentar vital ficcionalizado na imaxinaria localidade de Vilar, nas Mariñas coruñesas, á que chega un xaponés para mudar o tempo lento no que ata entón vivían sumidos os seus habitantes. Tamén aquí a visión contrapuntística dos aconteceres que fornecen cinco personaxes (un mozo, un bibliotecario, a dona dun hostal, un sindicalista e un vello do lugar) facilita a visión poliédrica dunha realidade complexa, ateigada de incertezas e súbitas mudanzas que nos é narrada a doses iguais de señardade e sutil ironía.

Por remate, o orixinal galego de Como en Argelia de Xosé Ramón Pena tirouse do prelo de Xerais no 2012 e agora cobra nova vida nunha autotradución ao castelán inserida na canguesa Pulp Books.

como_en_argeliaAmbientada na Galicia dos primeiros sesenta, coa revolución castrista e as loitas pola independencia de Alxeria como pano de fondo, esta novela é antes nada, a escenificación dun impase, dunha fractura, dunha falla na placa tectónica da historia de noso que pechou en falso. Xustamente na encrucillada histórica da pugna entre os partidarios do intervencionismo político fronte aos defensores da resistencia culturalista é onde se sitúa esta trama que ten como protagonista o mozo activista Xosé Ánxel Viana e, tamén si, a rebelde actriz mexicana Paloma, personaxes ambos que axudarán a soster as fías amorosas que entrelazan nestas páxinas tan intensas como subxugantes.

Ben boa nova, pois, a da tradución deste hat trick novelístico, que ha de facer as marabillas das lectoras e lectores casteláns que se animen a visitar os valiosos mundos narrativos de Juan Tallón, Xabier López López e Xosé Ramón Pena, tres narradores de luxo.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 1-11-2015]

Os perigos da metamorfose

libros peligrososLer a Juan Tallón é como escorregar por un tobogán cego sabedor de que, ao final do final, agarda o abismo, a caída libre nun novo big bang que deixa baixo o padal o saibo inconfundible do inesperado.

Esa sensación de delicioso desacougo é a que me acompañou, páxina tras páxina, ao cruzar cos seus Libros peligrosos, volume publicado por Larousse que constitúe todo un acerto na aposta por parte de Jordi Induráin Pons, Carlos Dotres Pelaz e seu equipo.

Libros peligrosos é un vademécum literario, un mapamundi de lecturas e devocións que reúne cen títulos da literatura universal que, para Tallón, son altares nos que orar con fervor. Un cento de prosas (o teatro e a poesía aquí ficaron fóra) que son tamén unha biografía lectora dun dos nosos narradores máis ousados, unha das voces máis orixinais do momento que demostra neste novo libro por que a revista Jot Down, Buensalvaje, Luzes ou La lamentable o teñen como sinatura imprescindible, cal é a razón de que El Progreso o mime como columnista e que selos como Edhasa ou medios radiofónicos ben coñecidos insistan en non renunciar ao súa verbo sempre sorprendente.

Rulfo, Faulkner, Pizarnik, Cortázar, Aira, Fitzgerald, Dos Passos, Flaubert, Camus, Monzó, Vila-Matas, Hemingway, Borges, Dostoievski, Woolf, Lawrence, Sexton, Carver, Balzac, Pavese, Salinger, Vargas Llosa, Onetti, Kafka, Proust, Amis, Marsé, Monterroso, Vallejo, Valéry, Musil, Queneau, Cioran, Zweig, García Márquez, Auster, Coetzee son algúns dos escritores visitados por Tallón, quen escolle un dos seus títulos para profundar nos misterios da súa singularidade autorial ao tempo que trufa as súas semblanzas de anecdotario vario e reflexións sobre do divino e humano que fan destes textos oráculos da realidade.

Juan TallonO autor xoga ao caneo en curto e deixa que o seu fraseo serpee lixeiro, engastando os períodos con sentenzas lapidarias e aforismos deses que xustifican todo un libro. O que menos lle interesa é dar leccións literarias, o seu non son os manuais de análise literaria. Do que se trata é de transmitir o tremor, o abraio que un título suscitou e tentar pór en común como eses descubrimentos do animal lector o cambiaron como autor e como individuo. Son convites, farangullas que Tallón deixa para que, quen queira, siga o camiño, persiga o centro do seu propio labirinto e se reconcilie co Minotauro co que cangamos.

Non quero rematar estas liñas sen pór de relevo un feito que entendo transcendente: entre ese cento de voces coas que Tallón dialoga hai dúas galegas. É significativo. Seguramente se este libro o tivese escrito un foráneo nin Álvaro Cunqueiro nin Eduardo Blanco-Amor figurarían nel. Mesmo se fose outro de nós que o asinase tampouco serían eses (ou non serían os únicos) que salvase esta insólita arca de Noé literaria que é Libros peligrosos.

Non me doen prendas en recoñecelo: tras recrearme nestes máis de douscentos de páxinas, rebuscar no seu completo índice onomástico referencias e alusións, deleitarme co caderno de ilustracións que abisagra o seu centro, tamén eu fiquei renovado, un lector distinto, agradecido a quen me invitou a viaxar por mundos de ficción en prosa que descoñecía ou visitara con diferente ollada. Beizóns, Tallón, por tanta boa literatura. Que as lecturas non nos falten e sexamos quen de aprender a sucumbir aos perigos da metamorfose.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 14-12-2014]

Parlamento das Letras: Juan Tallón

Juan TallonJuan Tallón é como eses boxeadores imposibles que semellan tocados dende o momento mesmo de subirse ao ring. Bailan de aquí a acolá polo cuadrilátero adiante como se nesa danza zombie lles fose a vida, sabedores de que a vitoria lles vira os ollos tras cada caída, pero convencidos de que ese inverosímil regreso dos abismos é un resistirse que fará que nada poida vencelos.

Así é a súa literatura, unha singularísima mestura de descremento e desesperanza que, a forza de derrotada, consegue o efecto desexado: persuadirnos de que ren é imposible se se sabe agardar sazón, se se está atento e, sobre todo, se as cartas se xogan ben.

A Tallón encántalle destripar a escrita, facerlle autopsias ao novelado, soñar moscas e idear as preguntas perfectas que son decote as que non teñen resposta e, ao final, deixar que a morte veña docemente a confirmar que se vive para ir índose con elegancia, a poder ser cun whisky dobre sen aditamentos mexeriqueiros e unha boa rabona ao Destino e as compañas nos minutos de desconto.

Inconfundiblemente metaliterario, lostregueante nese seu dicir seco de trago curto, Tallón deixa que o daimon que leva dentro lle dite cafurnadas de humor mouro e alma impenitente, ecos da mellor filosofía da escola de Vilardevós que soben e soben a aposta ata o límite, ata dar con un escribindo na brétema do descoñecido, ata render o lector.

Van aquí as súas palabras, mastigadas como tabaco que proe no tasto e pula por saír, cichar de verdades tal luminoso petróleo.

pregunta perfecta—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Neses días que un quería parecer escritor a toda costa, en lugar de selo, sen máis, publiquei en 1997 unha biografía sobre Jacinto Santiago, xornalista, mestre e activista político asasinado en 1936. Foi un empeño persoal de Luis Rivas Villanueva. Eu era novo e cego, en fin.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

Fin de poema e El váter de Onetti foron ben tratadas, incluso Manual de fútbol. Aínda é cedo para saber que vai ser de Libros peligrosos, moi afastado do campo da ficción, e demasiado recente para albiscar o seu destino. En cambio, A autopsia da novela pasou de perfil, cousa que agradezo. Co tempo advirto que foi unha novela que non se logrou, que cómpre esquecer. Recibiu o trato que merecía, sinceramente. Un bo fracaso a tempo ás veces só é unha boa lección.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Non desenvolvo xestos rituais. En todo caso, no amplo sentido do hábito, procuro cada vez que afronto un proxecto que no camiño haxa os suficientes obstáculos. Necesito sentir que non vou saber escribir o que pretendo escribir. Experimentar a dificultade, incluso a imposibilidade, procúrame certa paz interior.

fin de poema—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Un sempre ten que aspirar a estar cos mellores, para, en todo caso, acabar caendo entre os do medio. Así que, se non lle importa, póñame a carón da sola dos zapatos de Cid Cabido. Hei de estar quente. Ese escritor faime moita compaña.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

No eido formal, quizais a procura dunha ollada filosófica, posiblemente o humor, como engraxamento, e se cadra o uso da propia literatura como material narrativo. Como ve, non teño nada seguro. E no eido temático, o tratamento do fracaso persoal. O desexable sería romper coa normalidade e procurar de vez en cando xiros de 180 graos, para eliminar a seguridade nun mesmo e buscar novas metas capaces de facerte fracasar, pero ao mesmo tempo motivarte.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Scott Fitzgerald, Cheever, Saul Bellow, Hemingway, Ford, Roth, Foster Wallace, Talese e, en xeral, a literatura norteamericana, son lecturas habituais. Pero non máis que Onetti, Piglia, Vargas Llosa, Aira, Monzó, Vila-Matas, Azúa ou Cid Cabido. En fin, sempre me parece un exercicio infrutuoso calquera tentativa de lista.

vater_onetti—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Os riscos sempre son positivos e talvez tomamos poucos.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Non ler unha vez máis La vida breve, de Onetti.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Digamos que agardo que o futuro chegue pronto e que nel a nosa literatura viaxe moito.