O código Xubín

Nordesía (Isaac Xubín, 17-12-2017)A versatilidade é unha das características definitorias do quefacer de Isaac Xubín, quen nos últimos anos ten camiñado igual polos vieiros da narración ca polos da poesía, cultivando tamén a tradución e mesmo o ensaio. Neste seu laborar literario múltiple veu publicado recentemente A cadencia da fractura, obra coa que se fixo acredor do Premio de Poesía Manuel Lueiro Rey.

Da escrita de Xubín teño dito nalgunha ocasión que debuxa unha melancolía combativa, creando un territorio de consciencia escritural plena que reivindica a loita e aborrece a submisión. Velaí como, en non poucos sentidos, os seus versos erguen arpas coma coitelos, unha estética escarlata sempre revolucionaria.

Neste A cadencia da fractura afonda nesas trabes mestras preconfiguradas en anteriores libros. Dáse aquí unha poética da identidade na que o Tempo e o seu pasar teñen moito que dicir, tamén a ancoraxe vital na hora primeira da infancia e a mocidade, pero, sobre todo, o fluír imparable dos anos, metaforizado na presenza dunha sorte de riografía que dedica poemas aos cursos fluviais das cidades nas que viviu ou que visitou, como o Bidasoa, Mosela, Sar e Sarela, An Laoi, Vístula ou Neckar. É un pasar heracliteano, o anuncio da morte como cabo, tamén a asunción de que somos materia de Cronos, reconfigurándonos sempre en tempo real.

Doutra parte, no libro hai tamén unha lúcida reflexión a propósito do xenérico e o relacional e, sobre todo, do concepto de estranxeiría, ese ser fóra da terra de orixe, non do lugar que acolle pero tampouco totalmente daquel do que se está lonxe, producindo unha estrañeza que ten moito que ver con esa procura dunha identidade firme ante o acoro dunha mutabilidade incesante.

a cadencia da fracturaPor descontado, os versos de Xubín convidan igualmente a unha reflexión sobre o fenómeno da escrita e o seus límites, verbo da súa necesidade e funcionalidade, nun repregamento metapoético que é xa un sinal da casa.

De xeito complementario coas anteriores vías de exploración lírica, a obra ten un moito de simbólico-matemático na súa profusión de baleas polo océano da vida, cifras e cálculos que nos gobernan, ríos que se abren á fluencia de seres e circunstancias e gumes de navalla que sangran os días e os soños.

Todo ese repertorio vese aínda enriquecido coa visopoética resultante do diálogo das ilustracións do propio autor cos seus versos, concretando un código icónico-verbal altamente significante que xa ensaiara en anteriores títulos, poño por caso en Con gume de folla húmida.

Tan xenuína escrita é o resultado da converxencia de moitas tradicións das que bebe a formación e devoción do autor, tanto foráneas coma da terra. E velaí como neste A cadencia da fractura son citados moitos autores igual do ámbito hispánico que do resto de Europa e, xaora, tamén da nosa tradición.

A cadencia da fractura é un profundar na sondaxe do pensamento lírico de Xubín, que transcende os límites do rito para cuestionar abertamente os vínculos que conectan mobilidade e violencia, linguaxe e corpo, nun dicir sempre orixinal e revelador.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 17-12-2017]

Advertisements

Literatura salmónida

salmon oval 3Se hai unha revista singular no actual panorama galego esa é O Salmón Oval. A súa peculiaridade nace do feito de xunguir naturalmente nas súas páxinas rugby e literatura e de facelo, amais, na lingua nosa.

Andando o verán distribuíuse a terceira entrega desta publicación capitaneada polo escritor e tradutor Isaac Xubín, quen contou para a cuberta con María Fernández Novoa e para o patrocinio co Concello de Pontevedra, unha das localidades de Galicia onde este deporte está máis arraigado.

Dende o literario este número non pode ser máis suculento: testemuños-relatos de Uxía Vázquez e Daniel Landesa, un poema de Eli Ríos cos All Blacks ao fondo e un texto breve sobre gastronomía novelística de Ledicia Costas, onde explica cal foi a ‘cociña literaria’ da que naceu Escarlatina, a cociñeira defunta.

Completan o número unha sucinta historia do rugby asinada polo propio Xubín; biografías verbo de grandes deste deporte como o mítico dragón galés Gareth Edwards, a inglesa Emily Scarrat ou o arxentino Hugo Porta, entre outros; entrevistas a xogadoras en activo como a membro da selección estatal e natural de Bealo (Boiro) Vanessa Rial, do Club de Rugby Arquitectura Técnica (CRAT), e un moi interesante apuntamento sobre a traxectoria da Galipedia e a inclusión na mesma de entradas sobre o deporte oval que asina un dos responsables da mesma, Adrián Estévez Iglesias.

Máis unha vez, O salmón Oval demostra como rugby e letras van da man e os valores e a épica deste deporte xunguen, perfectamente, cos ideais que a mellor literatura espalla. Beizón a esta terza entrega e que veñan moitas máis!

Literatura e rugby

o salmon ovalA lingua e a literatura galega ten de fluír alén dos círculos restritos do filolóxico. Por iso considero de tanto valor unha iniciativa como O Salmón Oval, revista sobre rugby realizada dende Pontevedra que ten como editor e responsable último ao tradutor e profesor Isaac Xubín, tamén el xogador deste deporte, ao que ten dedicado no pasado non poucos escritos ben literarios.

O Salmón Oval está escrito integramente en galego, incluídos os paratextos e a publicidade. Mais non resulta admirable só por iso, senón tamén por inserir entre os contidos textos de creación en galego. Así, xunto a interesantes artigos sobre o Torneo das Seis Nacións, o deporte en clubs como o Mareantes Rugby Club ou o Pontevedra Rugby Club, entrevistas a responsables da disciplina como Nacho Cociña (Presidente da Federación Galega de Rugby), lembranzas de memorables encontros como o que relata Uxía Vázquez ou traballos sobre a actualidade deste eido asinados por adestradores como Raúl Varela, tamén se incorpora un texto ben informativo da profesora Iolanda Ogando a propósito do “Deporte para as linguas: camiños de cidadanía”, quen traza unha síntese do proveitoso do desenvolvemento deportivo no marco da convocatoria do Selo Europeo das Linguas promovido pola Comisión Europea.

O diálogo literario póñeno Elvira Ribeiro Tobío, de quen se reproduce o poema “Scrum”, centrado tematicamente na épica deste deporte, e mais a prosa “Non me chamedes comellón”, do propio Xubín, que imbrica rugby e gastronomía nun relato dominado polo humor e a reflexión.

Nada máis grato, pois, que parabenizar o primeiro número deste O Salmón Oval (marzo, 2015), con vistosa cuberta de Miguel Cuba, unha iniciativa á que desexamos longa vida.

Verbas mendinhas

eno mar cabe quant'i quer caberHai iniciativas que nacen cunha estrela farturenta alumando o seu camiño. Con certeza é un deses astros o que guía o Obradoiro Internacional de Tradución Poética en San Simón, que o pasado ano veu publicada a segunda entrega da súa proveitosa xuntanza baixo o evocador título de Eno mar cabe quant’i quer caber, verso de Paio Gómez Charinho que moi ben lle acae como soleira a este volume coordinado e traducido por Isaac Xubín.

Obradoiro Internacional de Tradución Poética en San Simón é unha reunión ideada e organizada pola incansable poeta e dinamizadora cultural Yolanda Castaño que convoca, cada ano, un grupo de creadores de moi distintas nacionalidades para que convivan durante uns días e, amais de conversaren de cuestións literarias, escriban versos que logo serán traducidos cruzadamente e ao galego.

O resultado desa intensa e vizosa experiencia é o volume que comento, que nesta ocasión integra poemas do turco Gökçenur Ç, a alxeriana de expresión francesa Samira Negrouche, o asturianu Xuan Bello, a estona Kätlin Kaldmaa, o neoiorquino radicado en Madrid Lawrence Schimel, a húngara Anna T. Szabó e mais o amentado Xubín.

Por tanto, este setestrelo poético brilla en idiomas e nacionalidades distantes que, porén, converxen na palabra comunal do sentimento e se anosan multidireccionalmente en exercicio prodixioso de (re)creación.

A Deputación de Pontevedra publica na súa colección Cíes este Eno mar cabe quant’i quer caber, espello de papel do II Obradoiro Internacional de Tradución Poética en San Simón. Hai que agradecer a Yolanda Castaño que soñase esa fermosa babel no centro mesmo da ría de Vigo, que Xubín se prestase a ser desta volta o remador e que, máis unha vez, a verba mendinha acubillase aires no seu leme que sopran dende os máis diversos puntos cardinais da vella Europa e aínda alén.

Radiocrítica 16-2-2015

Ames Radio tras o cristalVelaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 16 de febreiro en Ames Radio (107.2 FM, accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Nazaret López de Galleira Passport, de Luís Menéndez  (00.45), Ramón Otero Pedrayo. Unha fotobiografía, de Patricia Arias Chachero e Afonso Vázquez Monxardín (8:45), do colectivo Eno mar cabe quanti quer caber (15:10) amais de Os Bolechas van á Mariña lucense (22.00)de Pepe Carreiro.

Audio 1