Posdramaturxia galega

A literatura dramática galega vive momentos complicados. O actual contexto da covid-19 angosta a súa recepción e proxección, tanto nos escenarios do país onde se representan as obras coma nas editoras que as dan a coñecer. Agora ben, isto é de aplicación unicamente no eido da acollida pública destes produtos culturais, pois unha realidade moi outra é a que ten que ver coa excepcional calidade e vizosísimo momento creativo que os nosos dramaturgos levan demostrando nos últimos anos.

Esa máis que plausible andaina volve fulgurar coa publicación de DramaturGA 20, o volume colectivo que edita a Asociación Galega de Dramaturxia no que participan case unha ducia dos nosos mellores creadores teatrais.

As propostas reunidas en DramaturGA 20 son un bo expoñente da máis próvida das vangardas escénicas. Lonxe das fórmulas, temas e rexistros do teatro galego doutrora, as liñas de forza, conflitos e tramas que conforman a urda destas creacións sitúannos plenamente no novo milenio e nun concepto espectacular posdramático, onde —e valla o xogo de palabras— a forma conforma o que o texto informa. Dito doutro xeito: o no gordiano destas historias anóase nunha posta en escena múltiple, mestiza, multimodal e participativa, na que a cuarta parede desapareceu, as fronteiras xenéricas foron abolidas e a columna vertebral da performance escénica é só en parte verbal.

Por estas coordenadas avanzan os “Soños de cinza” de Ana Abad de Larriva, teatro danza, onde o proxémico e quinésico determinan en non poucas ocasións o lingüístico e a semántica da mensaxe abala na aduana da loucura lúcida. E outro tanto acontece co “Corporal” artefacto de Afonso Becerra de Becerreá, dramática enunciativa de monolóxico fluír da conciencia inquiridora, indagación sobre a metafísica da fusión dos corpos.

Non menos orixinal é a achega de Raquel Castro e o seu “Un bolso grande de máis”, alegación contra a tiranía da xornada dobre feminina e a ditadura dos atumes procreadores adxudicada ao rol feminino na sociedade patriarcal.

Autorreferencial e atrevidamente gráfica e musical é tamén “Play” de Sther F. Carrodeguas, ácida revisión dos preconceptos machistas que condicionan a educación na infancia e os roles sexuais. E velaí tamén a sutil prospección no limes da cordura roma e do lúcido psiquiátrico que Julio Fernández Peláez explora con “O corazón dos peixes”, profundar no labirinto do eu ata os baixíos da ulterior razón.

“Bisesto” de Fran Godón engada polo xogo paralelístico e por espellar as cicatrices que deixan ao ar os casos da mocidade que cae nas gadoupas da anorexia e doutras afeccións que devastan a estima propia e provocan o autoodio moitas veces lesivo.

“Aba e Don”, de Ernesto Is, é quen de crear un bucle espazotemporal que se dilata na delicada membrana do real e do fantástico, con alusións metaficcionais e de escuro bélico.

Carlos Labraña, voz autorial de abraiante plasticidade, codifica en “Alzheimer” a denuncia da barbarie do 36 e as feridas abertas pola incivil guerra, nun intelixente xogo de silencios ominosos, remorsos implacables e amnesias interesadas.

Francisco Oti Ríos, autor do limiar ao volume, é así mesmo o autor de “Unha cuestión familiar”, texto polo que recibiu o Premio de Teatro Mínimo Rafael Guerrero, peza intensa e reveladora, que xira arredor do esgazamento que se produce nas familias separadas polo exilio ao que obrigan os conflitos bélicos.

Pechando o libro figuran “Alicia morreu de sobredose” de Noelia Toledano, intertextualización lewiscarrolliana de epifánico monólogo, traxectorias cruzadas de absurdo deconstrutivo e traumático infantil; e, xa por último, “Por exemplo Biona” de Roi Vidal Ponte, dramapuzzle, cóctel escénico para montar e desmontar, ir e vir de flashes vitais nos que palpita a infinda vertixe dos días e das xentes.

Moito e moi bo reúne este volume DramaturGa 20. Oxalá sexan millenta as persoas que a el se acheguen para arroupar e facerlle xustiza ao noso teatro, hoxe especialmente necesitado de atención. Poderán comprobar, de propia man, a valía desta “proposta aberta e plural”, así como a innegable “excelencia e liberdade” que o seu prólogo anuncia e que as pezas que aquí se inclúen confirman.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 18-8-2020]

Teatro actual

dramaturxiagalegaactualO teatro galego vive entre continuos claroscuros: dunha banda, a súa limitada presenza pública; doutra parte, a innegable excelencia que os profesionais deste eido teñen demostrado máis que sobradamente ao longo destes últimos anos.

Volvo confirmar esta contraste de realidades coa lectura de Dramaturxia Galega Actual, o volume que publica Edicións Á Feira onde se reúnen catro textos debidos a Inherente Teatro, Miguel Sande, Ernesto Is e Esther F. Carrodeguas.

Todos catro demostran a capacidade de innovación e orixinalidade que atravesa o noso teatro, anovador nos temas e nas formas, nas mensaxes e na estética, creacións do XXI na onda da escrita máis vangardista.

A primeira das pezas do libro titúlase “Dramaturxia das Mulleres”, de Inherente Teatro, unha secuencia de cadros escénicos que teñen un moito de coreográfico e de xogo con outros xéneros como o poético, o ensaístico ou o narrativo. Estas páxinas, que aniñan no paródico e na crítica social punxente, recalan en non poucas ocasións na ironía máis feroz e a sátira, que traen a primeiro plano problemáticas abondo candentes.

Xunto á anterior, esta publicación recolle tamén “Tras Tannhäusser” e “Loló e Mamá”, a primeira debida a Ernesto Is e a última a Esther F. Carrodeguas, ambas voces na liña máis renovadora do noso teatro. No caso de Is, a súa creatura cobra forma no performático, un catálogo de voces e fórmulas nun espazo creativo que hibrida coa danza, o obxectual e o cinematográfico. A proposta de Carrodeguas concrétase nun diálogo nai-filla que é unha revisión do decalage xeracional e as dificultades da convivencia, mesmo, ou sobre todo, entre familiares.

Completando o conxunto comparece “A enterradora (blogue)”, o texto do escritor e xornalista Miguel Sande que foi distinguido no I Certame de Nova Dramaturxia Actual convocado pola Compañía Teatral Feira do Leste co patrocinio da Deputación de Pontevedra.

“A enterradora (blogue)” é, ao meu ver, unha arriscada e atractiva proposta de Sande, que incorpora códigos fílmicos, internetianos e sonoros para redondear unha peza ben orixinal, tanto pola súa mensaxe coma polo escenario e canles comunicativas: unha moza é contratada como enterradora e decide trasladar a súa vivencia profesional relatándoa en streaming a través dunha webcam dun vlog ou videoblog. Este feito acaba comportándolle importantes problemas coas autoridades, o que, lonxe de disuadila do seu proceder, acaba por convencela da necesidade de comunicar o seu sentir aos moitos seguidores destas emisións.

As gravacións da protagonista teñen lugar na noite do cemiterio e, a través delas, imos descubrindo a súa paixón por un Tánatos cosido a Eros, onde a vida, a pulsión sexual e o enlevo extático e paroxístico son posibles baixo modulacións paranecrofílicas.

A reflexión sobre o sentido do existir e unha outra conceptualización da morte presiden esta peza de Sande, que incide nun tema tan galego como o da particular relación idiosincrática que mantemos cos nosos mortos, mais traéndoo á actualidade da man das novas tecnoloxías e as modernas canles de comunicación masivas.

O libro, moi ben editado e coidado no xogo de fotografías que acompañan os textos, engade aínda un breve limiar de Javier Lojo, coordinador da edición, quen explica o sentido e vontade que animou a nacenza do proxecto, subliñando a súa actualidade e orixinalidade, así como a centralidade nel das personaxes femininas.

Para aplaudir, de pé, esta Dramaturxia Galega Actual, unha obra de mérito que oxalá teña continuidade en novas entregas que axuden a visibilizar o noso teatro, sempre tan necesitado de publicacións que o acheguen ao público.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 17-3-2019]