A espiral ardente

Nordesía (Xulio L. Valcárcel, 22-4-2018)Teño, de sempre, unha especial consideración polo xénero da summa poética. Que un autor reúna nun volume vinte, trinta, corenta anos de quefacer creativo coido que merece todo o respecto lector, pois o que se ofrece nunha obra así é, en realidade, o traballo dunha vida, o legado dunha andaina literaria á que se entregaron esforzos, ilusións e desvelos mil.

Memoria dos días, formas de levidade. Poesía reunida (1979-2017), como o seu propio título anuncia, compila a escrita de Xulio L. Valcárcel dende os seus comezos ata a actualidade á que se suma un inédito. Por tanto, nada máis e nada menos que o labor de catro décadas, o que fala, e ben alto, do coidado e tempo lento co que cociña a súa selecta poética o autor.

A escrita de López Valcárcel iniciase con Véspera do día por volta de 1979, en plena Transición e coa filosofía do grupo Cravo Fondo detrás, pois non en van o poeta foi un dos seus principais animadores naquel Lugo de finais dos setenta, que procuraba novas vías para o verso galego alén do socialrealismo epigonal dos novísimos. Dende aquela ata os nosos días foron sucedéndose alba de auga sonámbula (1983), Solaina da ausencia (1987), O sol entre os dedos (1993), Memoria de agosto (1993), Casa última (2003) e a Melancolía dos corpos (2008), aos que, como se dixo, se engadiu o inédito Límites (2015) e a aparición recente de Outono nos espellos (2017).

Esta Poesía reunida publícase da man de Medulia e o responsable da súa edición é Luciano Rodríguez Gómez, o estudoso que máis veces ten abordado a análise da obra valcarceliana, pois xa con anterioridade o antologara en varias ocasións e comentou en Memoria dos días, formas de levidade. Poesía reunida (1979-2017)diversos foros os seus poemarios. Esta bagaxe analítica alimenta a súa reveladora “Introdución”, ampla panorámica na que dá conta da traxectoria do escritor caracterizando, un a un, os seus libros, un traballo que complementa coa extensa bibliografía coa que remata o volume, que non só detalla toda a obra activa do poeta, senón tamén as escolmas e estudos que o tiveron presente.

Toda a obra de López Valcárcel é unha oscilación pendular entre os polos da angustia e o vitalismo. Cando o sentimento habita o verso dorido o poema vólvese laio, saudade, tristura, melancolía, orfandade. Se o inunda a luz todo se volve vibración escintilante, paixón magmática e ledicia e gozo de vivir. Entre medias, as zonas de indefinición, de hibridación e estratificación: dende a escrita máis comprometida e cívica ata o cotidianismo e a evocación amigable, tamén os versos de homenaxe e aqueloutros máis pasaxeiros. Nada substantivo ficou alleo ao seu poetizar e todos os grandes temas da mellor literatura comparecen nas súas páxinas: a procura da identidade, o pasar inexorable do Tempo e as súas cicatrices, o aceno escuro da morte, a pulsión irrefreable de Eros, o regreso incesante ás orixes, o simbolismo da casa matriz, a alegría indescritible da procreación, en fin, a recordación dos devanceiros e mesmo a espada impredicible do destino.

Escribín nalgunha ocasión que López Valcárcel non abandonou endexamais a espiral ardente, as voces habitadas que o guiaron nos escuros padecementos das horas angustiosas, mais tampouco o milagre do naipelo que se abre ao mundo e o amor, sempre salvífico, sempre luminoso. E tamén a casa última, o ónfalos evadido, anulado. Por iso a súa é unha poética de harmonías e proporcións delicadísimas, de sonoridades anoadas aos sememas como volutas de adn. De ben poucos se pode dicir tanto e de menos aínda pode gozarse a través dunha obra completa tan magnificamente editada como esta Memoria dos días, formas de levidade. Poesía reunida (1979-2017), un traballo de altura polo que cómpre felicitar a Luciano Rodríguez Gómez, quen nos devolve aquí a máis poderosa voz do poeta repristinada.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol,  22-4-2018]

Advertisements

Poética descarnada

Levo anos acompañándome da escrita de Diana Varela Puñal. Descubrina naquel seu inicial Fíos (2008), mais non foi ata o poderoso Animal abismo (2010) que comecei a comentar a súa poética, o que fixen logo coas súas incursións no eido da literatura infantoxuvenil, como en As trovas de Midas (2011), tamén coa suxestiva contística de Fin de Festa (2015) e préstame volver facer agora co seu máis recente poemario, Non, amor, publicado polo selo Medulia, sempre de interese nos títulos que dá a coñecer.

Os versos de Varela Puñal vólvense aquí máis dramáticos se cabe que en anteriores entregas. Hai en todo o libro un nubeiro desenganado que gravita sobre as verbas, aceirándoas na visión descarnada da realidade, non sempre amable.

Os poemas, longos, discursivos, presentan unha estrutura alternante que vai cosendo treitos versais nos que a voz lírica verte os seus pensamentos perante a contemplación duns nenos a xogar nun areal e outros treitos nos que as composicións se retrotraen ao pasado, ben da propia infancia e mocidade, ben de diversos momentos da andaina adulta, mais sempre pa(i)rando neses intersticios de fractura, nos momentos de crise, pasos traumáticos ou epifanías tristurentas que nos ensinan o complexo e difícil da vida.

Especial relevo adquire o diálogo coa finitude, a asunción de ser animais para a morte e o vínculo especial e grave que con ela nos ata. Dende a súa sombra, todo o noso vivir é reinterpretado, o Tempo cobra sentido e tamén os días andados, que aquí teñen, por veces, un aquel de ladaíña saudosa ou inevitable tempus fugit.

A poética de Varela é dunha dicción arestada, nada amable, que arrisca na forma e nas imaxes e expresa con contundencia un magmático universo interior, cheo de erupcións volcánicas, mais tamén de envisas contemplacións para compensar.

Este Non, amor vai precedido dun longo prólogo da autora. É imprescindible a súa lectura. Do contrario será imposible penetrar no seu territorio creativo con garantías de éxito. Nestas páxinas ofrece moitas das claves para ben interpretar o sentido dos versos, a agonía que neles late e a denuncia dolorosa que anuncian. Prosa de fondo alento reflexivo, case filosófica en ocasións, que é, abofé, outra achega de valor do libro.

Mais, por se todo o anterior non abondase, Non, amor é máis que un intenso poemario. É tamén un libro-dvd, pois os textos que poden lerse nas súas planas ofrécense ademais nunha versión sonora recitados pola propia autora, o que posibilita unha lectura alternativa, engadindo todo un caudal de significados suplementarios mercé ao pausado, entoación e ritmos cos que Varela Puñal arroupa o seu exercicio rapsodo, pois xustamente a preponderancia da dimensión musical é unha das constantes na poética desta coruñesa.

O desgarro vital, os silencios que habitamos, a memoria melancólica do que esvae, tamén a afirmación diante do ineludible final son referencias axiais neste Non, amor, co que Diana Varela Puñal confirma a plenitude da súa voz, para ledicia dos que hai tempo a lemos e os que de seguro comezarán agora a facelo.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 8-10-2017]

Xirando na espiral

Tamara AndrésChego á poesía de Tamara Andrés Padín (Combarro, 1992) mercé a Nenaespiraes, o volume co que se estrea Medulia Editorial, selo coruñés que recolle nel os versos gañadores do Premio de Poesía da Agrupación Cultural O Facho 2015.

Pescudo na lapela do libro e descubro que, malia contar con tan só vinte e tres anos, a autora publicou xa unha novela —Amentalista (2015)—, viu como un outro poemario seu, Xogos surrealistas, foi incluído no colectivo Premios 2014 de Relato, Poesía e Tradución da Universidade de Vigo (2014) e contribuíu ao catálogo de BIVIR coa tradución de Bruges-la-Morte de Georges Rodenbanch. Só con este currículo abondaría para convencerse da paixón literaria da autora, mais acabo por saber tamén que leva colaborado nun bo feixe de revistas e plataformas dixitais (Criaturas, Obituario, Independent Journal of Interdisciplinary Arts, La piedra de Sísifo etc.), que ideou webs de tradución e escrita múltiple, foi guionista e obtivo varios outros premios literarios.

Con esta bagaxe, enténdese que Nenaespiraes, aínda sendo o primeiro poemario exento de Andrés Padín, resulte máis maduro do que é adoito nunha voz emerxente, o que explica a notable presenza de lecturas e diálogos que nas súas páxinas se establecen coas máis variadas ascendencias: Wittgenstein e Magritte, Novoneyra e Manuel Antonio, Breton e Delvaux, María do Cebreiro e Estíbaliz Espinosa ou Rimbaud e Bachelard, entre outros.

Partillado en dúas grandes seccións, Nenaespiraes é unha vertixe espiral, unha viaxe en volutas concéntricas e centrípetas que vai dende a voz poética adulta ata a procura da nena de luz que se perdeu polo camiño e, xirando sobre si mesma, tenta aprehenderse do outro lado do espello, ser Alicia caendo polo tobo da memoria que a devolva á orixe alba, ao tempo incontaminado, ao territorio das certezas e as seguridades todas, ben arredada do presente impredicible e hostil que a circunda.

NenaespiraesPolo camiño van as metaliteraturas da palabra que tenta ser quen do inefable por riba de calquera Tractatus, os desdobramentos do eu e os reversos especulares en paralelo a Castaño, a arquitectura escénica da voz lírica e moito de cadro logoicónico, surreal ata a medula.

Os poemas como rizomas creban nas imaxes, por veces vólvense caníbales, outras falsamente modernistas, en ocasións ata caligráficos e sempre frechas dun tempo espiroide, dun mergullo no construto da identidade que non elude a (auto)crítica e a ironía, as interrogantes retóricas como dagas sen retorno posible.

Esta silva da pureza das orixes, das alteridades exploradas, as catarses rememorativas, viaxes incertas, rinocerontes esnaquizados, poetas antropófagos, eclosións interartísticas, Eurídices coevas, liñas contaminadas, campos intraliterarios, fuxidas libres e inútiles, biografías de beizo resecado e explosións craneomorfolóxicas son as Nenaespiraes coas que Tamara Andrés Padín poboa estas planas prologadas por outra poeta, Lucía de Fraga. Unha escrita de “liña envolvente,/ hipnótica/ fatal e infinita”, un dicir en “folla límbica”, un horizonte ou “lugar onde todo conflúe”, os límites da linguaxe derrogados para instaurar un novo coutar(se): os confíns da esencia propia, resistindo Medulia.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 24-1-2016]