Alumando escuras actas

A peripecia editorial da obra de Roberto Vidal Bolaño é toda unha aventura. Como aconteceu noutros casos, houbo que agardar pola dedicatoria do Día das Letras Galegas para que un autor do seu relevo recibise a atención que dende sempre mereceu.

O caso é que finalmente o conxunto de toda a súa obra pode lerse agora en Edicións Positivas, casa capitaneada polo tan visionario como arriscado Paco Macías, quen se conxurou co máximo especialista na obra bolañesa, Xosé Manuel Fernández Castro ‘Pepes’, para editaren, man a man, os varios volumes dos que constan as Obras completas do de Compostela.

Polo de agora, foron dous (dun total de seis proxectados) os volumes de toda esta escrita escénica que viron luz. No primeiro agrupáronse media ducia de prezas que converxen no coetáneo da súa ambientación, na forte pegada cinematográfica que revelan e na inequívoca galeguidade psicosocial que as alimenta. Pode comprobarse todo isto doadamente coa lectura de Integral, Animaliños, Anxeliños!, Criaturas, Rastros e Saxo Tenor.

Da súa parte, o segundo dos volumes recolle aqueloutros textos de ambientación temporal pretérita ―por máis que remitan codificadamente a un presente alegorizado― rebordantes de personaxes e mundos ben recoñecibles e mesmo míticos (Rosalía, Prisciliano…). Forman parte desta entrega algúns dos, para o meu gusto, mellores títulos de Vidal Bolaño, como Mar revolto, A burla do galo, Doentes e, sobre todo, ese fantástico tríade que constitúen As actas escuras, Días sen gloria e Agasallo de sombras.

Non foi Vidal Bolaño un autor grato á autoridade. O seu insubornable compromiso cívico e identitario, o noxo que destilaba fronte ás mil corruptelas e componendas da clase gobernante fíxoo tan antipático a esta como querido polo pobo no que enraizaba a súa creación e ao que ía dirixida a mesma. Non cómpre máis que lembrar as polémicas que suscitou a estrea de Agasallo de sombras ou o secuestro escénico que nos privou por tempo da publicación de As actas escuras para entender do que falo.

Tamén agora semella persistir ese divorcio e, mentres estudosos como Pepes ou editores como Macías poñen nas nosas mans a súa obra dignamente editada a partir de razoables criterios de fidelidade textual, hai institucións ás que parece seguir incomodando a súa popularidade, mesmo a celebración da súa efeméride.

Moi errados andan. A escrita de Vidal Bolaño sobreviviraos a tod@s e a súa vaidade de ineptos dirixentes e nefastos representantes aseguraralles o esquecemento perpetuo polos séculos dos séculos.

Porque Roberto Vidal Bolaño é un clásico e, como tal, está por riba dos ‘animaliños’, coitados ‘anxeliños’ e ‘criaturas’ bechas que tanto abundan neste ‘mar revolto’ de iniquidade.

Beizón a Paco Macías e Xosé Manuel Fernández Castro Pepes por esta valiosa e oportuna edición das súas Obras completas, sobresaliente empresa de Edicións Positivas que ficará como referente máis alá do boureo da feira maiega e asegurará aos afectos bolañistas o acceso a unha escrita teatral por sempre admirable.

[Publicado en Galicia Confidencial, 17-5-2013]

Relatos a deshora

Non é Xavier Lorenzo un novel da narrativa de noso. Cunha traxectoria como autor de varios lustros xa e diversos títulos publicados (entre os que se conta mesmo un Premio Blanco Amor por O paxaro que canta un nome), a súa é unha sinatura ben coñecida entre o noso lectorado.

Así as cousas, a recente publicación do volume de relatos Libro de deshoras debe xulgarse como froito da escrita dun autor de voz madurecida, con oficio máis que demostrado.

Pois ben, este feixe de prosas comparece desigual e, xunto a algúns textos paródicos e de ácido contrafacta nos que se amosa unha lectura intelixente e descrida do absurdo social, outros redúcense á pura redacción de anécdotas mínimas e intranscendentes, que non estimulan lecturas simbólicas ou críticas, por suposto tampouco epifánicas. Son minirrelatos de ínfima materia narrativa, que descobren unha estilística de brillo mate.

Alén destas narracións ocorrentes (algunhas centradas tan só en relatar que o protagonista confunde acotío azucre e sal e que por iso se afixo a tomar os ovos doces), hai tamén algúns outros textos nos que brilla a luzada do irónico e o gume crítico apunta maneiras máis sólidas.

Un volume, por tanto, irregular nas calidades do que ofrece e que non consegue superar o nivel do ata agora publicado por Xavier Lorenzo, notable narrador do que haberá que agardar futuros libros de incuestionable interese.

Ba(h)-leados

Remato de ler balea2, de Estevo Creus. Un poemario que gustará aos devotos do naïf deliberado, da psicopoética e das brincadeiras alfanuméricas. Se che gusta volver, máis unha vez, sobre a mallada simbólica dos cetáceos, se che parece orixinalísimo escribir coma nenos para os maiores e viceversa, se o teu é o humor pretensamente intelixente e a crítica ideolóxica ma non troppo, se o suposto surrealismo trufado de neodadaísmo che semella disquecool, daquela, non o dubides, este balea2 éche unha boa forma de desprenderte dos cartos.

Fatídico Ferreiro

Non é esta a primeira vez —e estou seguro que tampouco ha ser a derradeira— que teño expresado publicamente a miña positiva consideración pola obra poética de Alfredo Ferreiro, infatigable lletraferit ben coñecido na súa faceta de crítico literario e blogueiro de pro.

Mais o certo é que Ferreiro é poeta dende sempre e que van alá xa máis de tres lustros dende que dera a coñecer os seus primeiros versos en letra impresa, por máis que o primeiro poemario comercialmente distribuído da súa autoría non chegase ata non hai moito coa publicación de Metal central (2009) por Espiral Maior.

Cumpría, pois, un volume que recollese toda esa produción édita e inédita anterior de Ferreiro e o tal libro por fin veu luz baixo o título de versos fatídicos (1994-2010) da man dunha das casas editoras máis recoñecidas do país, Edicións Positivas, nunha colección emblemática por moitos motivos: Di-versos.

O que versos fatídicos ofrece, por tanto, é a compilación de “Visión do médium (textos egoístas)” —breve escolma coa que participara no colectivo Sete poetas (1995)— e a plaquette coruñesa A cidade engrinaldada (1997), amais de moitos outros textos que permanecían espallados por diversas publicacións periódicas cando non inéditos.

As composicións que integran a obra, nacidas en distintos tempos e en ocasións diversas, son, como cabía agardar, abondo diferentes. Así, aos poemas máis simbólicos e visionarios da primeira etapa suceden outros máis enraizados coa complexidade do cotián, coa evocación lírica da cidade de instalación e mesmo coa reivindicación da memoria secuestrada ou evadida (tanto colectiva coma familiar), sen esquecer os ensaios de automatismo versal e a poética do telúrico e, xa en rematando o libro, a escrita de asunción da nosa natureza mortal coa consecuente reflexión sobre do vivido.

Do mesmo xeito, tamén no formal son estes textos de natureza dispar, que igual ancoran no poema breve, case aforístico, ca na prosa poética, pasando polo poema longo dividido en seccións e incluso ocasionais ensaios de poema-definición.

Porque ten razón Alfredo Ferreiro cando sentencia “Amo e amando espero/ a palabra perdida no universo”, non hai mellor homenaxe a esa súa verba extraviada que procurala cos ollos propios. Velaí deixo o sextante para navegantes; clica na imaxe da dereita e pasa ao outro lado do espello: