No Condado do Crepúsculo

«Tengo la sensación de que en lugar de todo esto, a fin de cuentas una secuela, debería andar por el territorio ignorado de una novela nueva. Pero surgió antes la idea de una oxigenación viajando al País del Confín (…) En Tal, un servidor intenta poner ahora orden en el magma de apuntes de siete cumplidos días de observación. ¿Y la unidad del sistema métrico de la literatura no es la observación? ¿Y no nace la observación, a su vez, de la duda, que es, por tanto, la verdadera provincia de la literatura? De las dudas, pues, es la observación y de ésta al papel: he ahí la verdadera Ítaca de este viaje».

Con estas palabras reflexiona Luís Rei Núñez verbo do sentido último de Cita en Fisterra, o libro de viaxes de autor que no 2011 publicaba en galego Xerais e agora ve luz en castelán da man de Pulp Books, o selo cangués para o que o propio escritor traduciu o texto.

Cita en Fisterra é un septenario viaxeiro e, nese sentido, quen percorra as súas páxinas atopará cumprida razón da historia, actualidade e valor da monumentística e a paisaxística do ‘Condado do Crepúsculo’, vale dicir a ‘Costa da Morte (do Sol)’. Mais o libro de Rei Núñez é tamén unha esculca interior, escrita de radicación fisterrá, recordar dos amigos que a ese territorio se asociaron, tamén das historias, vivencia e memoranzas que, dende o individual ao colectivo, foron gravando a lume o adn dunha terra singular.

Lonxe de finchadas prosas en primeira persoa, hai na dicción de Cita en Fisterra un autor que acompaña e sabe ocultarse cando o relato, a historia ou a anécdota que se contan o precisan, un escritor que observa silandeiro, fidel cronista dun mundo avolto, complexo e fascinante que é, amais, o seu berce, a matria ou mandorla na que toda a súa existencia cobra sentido.

En galego ou en castelán, Cita en Fisterra de Luís Rei Núñez é unha aposta segura pola narrativa de calidade sobre paisaxes e paisanaxes xenuínas. Unha ledicia ver que Pulp Books tivo a sensibilidade de ofrecelo aos lectores da lingua veciña. Ogallá se visibilice como debe e cumpra o seu natural destino de buxola para novos viaxeiros ao condado crepuscular.

Viaxes literarias

Hai dende vello unha íntima unión entre viaxes e literatura. Parece como se o escritor, privilexiado espectador dos territorios que percorre, experimentase a imperiosa necesidade de deixar fluír a través da palabra toda a fervenza de sensacións que alimenta a súa vivencia das paisaxes, das xentes e as historias que, dalgunha maneira, acaban por se converter nunha parte da súa propia esencia, pois, como ten lembrado nalgunha ocasión Bernardo Soares, as viaxes son os viaxeiros e o que vemos non é simplemente a nosa contemplación, senón o que propiamente somos.

Convencido do anterior, vanme permitir que lles recomende uns cantos títulos aparecidos nos últimos tempos —e, sobre todo, aínda doadamente atopables nos andeis das librerías— nos que as viaxes e a escrita maridan en feliz casoiro, convidando tanto a atravesar as nosas terras para contemplalas con ollada renovada como invitan tamén a se achegar a alleas nacións e descubrilas tras as reflexións dos escritores viaxeiros.

Para os amantes do Camiño de Santiago seguro que resultará de interese As rutas de Compostela (2011, Toxosoutos), volume no que un viaxeiro francés de primeiros do pasado século deixaba anotadas as súas impresións da peregrinación realizada á cidade do Apóstolo e que dá unha visión particular das vilas e cidades que visita e das persoas coas que vai cruzando.

Aqueloutros que desexen percorrer de norte a sur o territorio estatal poden animarse á lectura da novela Cando partín unha mañá de verán (Trifolium, 2011), do escritor británico Laurie Lee, quen meses antes do estourido da Guerra Civil cruza a Península dende Vigo ata Granada, sobrevivindo como músico ambulante e experimentando mil e unha peripecias sorprendentes, cunha España insólita para a percepción de quen provén doutra cultura.

Os que ousen abeirar máis lonxe, propóñolles que visiten a incomparable cidade flotante da man de Paul Morand e as súas Venecias (Hugin e Munin, 2012), urbe líquida, santuario da beleza para a que agora pode servirnos de guieiro este libro, agora en galego, no que desprega todo un mapa sentimental da descuberta dos seus mil e un recantos.

Tamén si, e nesta mesma liña, hai nada chegou ás librerías Breizh (Toxosoutos, 2012), poemario haikiano no que o País dos Armiños, a sempre cativadora Bretaña, serve de inspiración ao verso evocador de Miro Villar, quen nos traslada nas súas composicións a un espazo no que os mitos, as lendas e os símbolos deste historiado territorio cobran nova e feraz vida.

Agora ben, existe igualmente a posibilidade de redescubrir a nosa vella Terra sabendo dela polos ollos de moitos outros, dos que vindo dos máis arredados lugares nos visitaron dende sempre e deixaron as súas impresións do que tal lles pareceron paisaxes e paisanaxes. Non hai mellor atlas para esa aventura que o libro de Xan Arias Viaxeiros por Galicia (Trifolium, 2011), polo que desfilan millenta xenuínos e irrepetibles visitantes.

Por remate, se se prefire unha viaxe a esa decote fascinante Terra do Solpor nosa, a miña recomendación pasa por Cita en Fisterra (Xerais, 2011), probablemente o mellor libro que se teña escrito nunca sobre a Costa da Morte, un dietario do camiñante que amece a memoria dun pobo coas súas propias cicatrices e vellas ledicias de conterráneo para ir reconstruíndo, por medio de episodios tanto reais como imaxinados, todo un continente humano e natural.

[Publicado na revista Bahía Sur, 65, marzo-abril do 2013]

Caderno da Costa da Morte

No Livro do desassosego, Bernardo Soares, o heterónimo de Pessoa a el unido coma se fosen bivitelinos, aseguraba: “É em nós que as paisagens têm paisagem. Por isso, se as imagino, as crio; se as crio, são; se são, vejo-as como às outras. Para quê viajar? Em Madrid, em Berlim, na Pérsia, na China, nos Pólos ambos, onde estaria eu senão em mim mesmo, e no tipo e género das minhas sensações? A vida é o que fazemos dela. As viagens são os viajantes. O que vemos, não é o que vemos, senão o que somos”.

A parte final deste fragmento sérvelle a Luís Rei Núñez como cabezaleiro a Cita en Fisterra, o volume narrativo co que regresa á actualidade literaria para nos convidar a unha singular e irrepetible viaxe polas terras do que el prefire denominar a Costa da Morte do Sol, esa xeografía característica na que se dan a man o ríspeto das mareas vivas e os cantís esgrevios coa ánima espiral dunhas xentes de xenuína etioloxía.

Cita en Fisterra non é unha novela. Tampouco unha guía de viaxes. É o resultante da feliz conxunción dunha exploración en sete xornadas ás que se ameceu a memoria toda dun pobo, coas súas cicatrices e as súas antigas ledicias que se entremesturan con episodios ficcionados, conversas reconstruídas e vivencias e reflexións nacidas da observación empírica de lugares e circunstancias.

Deste sabedeiro amoado, sabia e artesanalmente enfornado pola estilística maxistral do autor, van recendendo as prosas doces destas páxinas, polas que sabemos do hoxe e o onte dun mundo escindido entre a vertixe da globalización planetaria e o recuncar das tradicións inveteradas.

Seguir lendo