Aviso para navegantes

Alberto LemaCrónica do chan, o máis recente poemario do escritor de Bamiro Alberto Lema, é calquera cousa menos inocente. Hai nas súas dúas ducias de composicións algunhas que son un dardo envelenado con destinatario ben deducible para quen coñeza as claves de decodificación da mensaxe.

Agora ben, no libro hai outros asuntos e enfoques, pois alén da vivencia profesional e cultural que asoma aquí e acolá con forza, Crónica do chan é tamén en moitos tramos un urro a prol das clases explotadas, do pobo que vive a rentes do chan, alleo ás alturas infectas das elites adiñeiradas e asoballadoras.

Esta lírica —tan familiar respecto da dun Daniel Salgado, un Calros Solla, unha María do Cebreiro, unha Oriana Méndez ou un Mario Regueira, entre outros— acompasa coas fías do memorístico noutros poemas e xoga cos grandes mitos e referentes culturais de Occidente para deitar a carón da súa simbólica sombra, como acontece coas citas a Antígona, o Golem, Robespierre, Lázaro ou Miss Deckard que, na súa diversidade de orixes e tradicións, dá boa idea da pluralidade de fontes das que bebe esta escrita de Lema.

O libro avanza alternando as composicións breves cos textos máis narrativos. Hai nel un dicir ao que lle presta tanto o definitorio coma o enunciativo, que recorre ás antíteses e ao campo sémico do agrario para hibridalo co urbano e o tecnolóxico, mestizaxe de selo propio.

Existe, tamén, non pouco de deconstrución da tradición e dos mitemas herdados, de reflexión sobre a deriva social do noso tempo, repensando a dirección do camiñar, desconfiando das verdades precedentes.

Cronica do chanA obra ábrese cun xenuíno limiar dun outro poeta de compromiso certo, Xabier Cordal, quen achega a súa perspectiva para estes versos escritos por “a man que asina a pintada sobre o frío”, a mesma que apunta e dispara aos grupos de presión e lobbies intelectuais que esganan a cultura do país ata defuntala.

Soerguéndose do ludrio no que algúns queren enterrarnos, proxectando a voz nesta súa Crónica do chan, a ollada penetrante de Alberto Lema desembarca na independente illa de Corsárias Creación para anunciar que: “Na Montaña, en secreto, pechas as portas e os móbiles. Estamos reunindo probas”. Aviso para navegantes.

[Praza pública, 16-10-2014]

Radiocrítica 6-9-2014

Detalle ventá Ames RadioVelaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 6 de outubro en Ames Radio (107.2 FM, accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Juan Luis Silva da tradución de A volta do xove príncipe, de Alejandro Roemmers, realizada por Luís González Tosar (I, 0:10); a tradución de John Rutherford dos Halos, de Xosé María Díaz Castro (I, 7: 27; II); tamén de De como Chispo, o esquío, puido co frío, de Toño Núñez, ilustrado por Xosé Tomás (II, 4:09) e, finalmente, de Crónica do chan, de Alberto Lema (III), do que recito un poema.

Audio I                                 Audio II                                 Audio III

O destino da metáfora

Había un tempo que tiña pendente a lectura da última novela de Alberto Lema, Da Máquina. Fixen mal coa demora. Estiven adiando o coñecemento dunha obra máis que notable.

O libro ábrese cunha oportuna cita de Francisco Sampedro: “Ninguén sabe o destino dunha metáfora”. Porque iso é esta historia, unha metáfora ou, máis precisamente, unha parábola social con tinturas ciberpunk que cuestiona o sentido e os límites da realidade tal e como a coñecemos.

Lema concibe unha sorte de ucronía na que formula a seguinte suposición: pensemos por un momento que Deep Blue cobra conciencia, que abandona o seu ser exclusivamente informático para adquirir intelixencia emocional. Supoñamos tamén que esa súa nova percepción humanizada a emprega en reequilibrar, suo modo, a inxustiza planetaria e acabar coa obscena indolencia do selecto grupo de multimillonarios de Forbes respecto das ducias e ducias de millóns de pobres que no mundo son. ¿Como reaccionarían os cans cérberos do Sistema? ¿Que loita se libraría entre este ente virtual e os Poderes dos Estados/Mercados?

Velaí a moi suxestiva proposta de Lema nunha novela que brilla na sutil disección da psique dos seres que a habitan, debuxando con trazo firme atmosferas e situacións nas que estes personaxes revelan os seus máis agochados segredos, o seu verdadeiro carácter e pensamentos.

Hai en Da Máquina toda unha herdanza que vai dende o Hal 9000 de Clarke ata a Matrix dos irmáns Wachowski pasando pola saga robótica de Asimov. Mais esta parentela, lonxe de esgotar compracente o relato de Lema, ábreo a un novo espazo de dimensionalidade transcendente, filosófica e mesmo metafísica: ¿quen, como e cando somos?, ¿que resortes psicolóxicos nos moven/determinan?, ¿a liberdade individual é un espellismo ou existe marxe social para a decisión propia?, ¿que papel xogan os afectos e, especialmente, o amor neste concerto de incógnitas?

Moitas e decisivas cuestións as que convida a repensar a novela de Lema, escrita con hábil manexo de rexistros (o informe policial, o monólogo nanolóxico e susotoriano da última parte, a transición calidoscópica do actuar e cismar dos diversos personaxes…) e, tamén si, con indubidable eficacia estrutural, xogando coa narración contrapuntística e o seccionado en bloques e capítulos de etiquetas con evidentes resonancias revolucionarias.

A Compostela estudiantil, o Vigo burgués, a férrea disciplina da CIA e a implacable rede de espionaxe made in USA que contrasta coa intuición tabernaria da policía galega son outras tantas teselas que axudan a compor este complexo retablo ideado por Alberto Lema en Da Máquina, unha historia para ler e espertar, relato para (re)descubrirnos como individuos e (re)definirnos na nosa relación co Poder do Sistema.

[Publicado nos xornais El Ideal GallegoDiario de FerrolDiario de Arousa e Diario de Bergantiños, 2-9-2012]