Letras escolleitas

Mosaico cos libros destacados do 2015Traspasada a soleira do aninovo, acáelle facermos reconto do que o ano vello nos deixou literariamente, separar o gran da palla e gardar no celeiro o mellor e mais madurecido froito.

No eido da narrativa, o 2015 que se nos foi agasallounos con media ducia de títulos sobresalientes. É o caso desa homenaxe ao mundo dos libros, a liberdade e os soños que Manuel Rivas nos lega en O último día de Terranova. Tamén da historia de descubrimentos que mergullan nun pasado ilusionado e afinca nun presente rabudo que Antón Riveiro Coello debuxa en Os elefantes de Sokúrov. Evidentemente, o Eros e a Política que gobernan a revolución bolxevique de Inesa Armand e Lenin na Ostrácia de Teresa Moure, intensa alegoría de nós. De igual maneira, a memoria colectiva do Vigo que foi e que é e mais a peripecia familiar inzada de escuros segredos que Fran P. Lorenzo asina en Cabalos e lobos. Tamén si, a recreación do feraz universo trobadoresco que Manuel Portas deseña en Lourenço, xograr, avolto territorio de pugnas monárquicas, tiranías clasistas e amores non só corteses. Por remate, igual as Interferencias de Manuel Seixas, recuperado para a escrita pública tras un longo período de silencio que ve a luz ao final do túnel con este seu poderoso relato sobre a identidade e o destino.

O verso tamén brillou con forza o pasado ano. Fulgurou na (meta)poética dixital de Fran Alonso no seu vivificante Poetic@. Ardorou nesa cartografía hibridada entre o emotivo e o cognitivo que debroca na intuición pura en Zonas de tránsito de Ramón Neto. Espellou na estética disidente e subversiva de Elías Portela e o seu Bazar de traidores. Irisou en O que precede a caída é branco de Oriana Méndez, himno á esperanza silandeira, ao rumor rebelde do océano que agarda polo tsunami operario. E, xaora, eclosionou na epifanía cosmogónica, a revelación da raíz que tradea a poesía skáldica de Manuel Rivas en A boca da terra.

biblioteca america uscO teatro de noso vive horas difíciles, escasas. Emporiso, a calidade da súa escrita dramática está salva. Confírmao a metafísica sinfónica, o menos é máis contra o capitalismo cínico e hipócrita que berra Santiago Cortegoso en Smoke on the Water. Tamén as imaxes imantadoras, as personaxes agónicas e o fatum irremediable que todo o arrastra en Ela, piedade dos suicidas (Baía), do poliédrico Xavier Lama.

Houbo ceifa abondosa tamén na agra do infantoxuvenil. De entre o moito sementado, préstame espigar o onírico de imaxinación desbordante co que María Solar inzou O meu pesadelo favorito. Tamén o terror albo que arrepía en A neve interminable, de Agustín Fernández Paz, mestría na arquitectura do relato ao servizo de poderosas pulsións. Por descontado, a recuperación do noso acervo lendario na recreación versal e a refacta relatística de Antonio García Teijeiro e Antonio Reigosa en Lendo lendas, digo versos.

Ano de seca, ano de seda. Así foi para deixarnos páxinas farturentas coas que seguírmonos acompañando neste 2016 que agora escomezamos e ao que haberá que lle pedir, ao seu tempo, que renda non menor proveito.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 3-1-2016]

A poesía skáldica de Manuel Rivas

Manuel Rivas (foto de Santos-Díez)Vouno deixar por escrito, para que despois ninguén se chame a engano: Manuel Rivas é un excelente narrador, pero a hematina que lle bombea as arterias todas é a dun poeta admirable. Foino sempre, ata cando el non sabía que o era, envisando o universo mundo con aqueles primeiros xornais de El Ideal Gallego na agarda do coche do punto que viña coas novas correspondentes. Alí, na ollada diamantina de quen aínda andaba a aprender o canto ouriolo do alecrín solar, estaba xa o poeta Rivas, a voz que rebelaba as brañas antigas co tremor dun espectro ao carrelo.

A boca da terra, o seu máis recente poemario, é un novo géyser, un volcán líquido de palabras que zarrapican os sentidos e fan da víscera cardíaca un chafariz señardoso.

O poeta asexa, avanta, procura aquí e a acolá, domea a verba, aloitador da palabra que se fai dócil na súa segura cabalgadura. E o home faise poema. É o poema mesmo: “Son un poema./ Quero vivir ceibe un día máis./ Eu seino todo del,/ Do cazador. (…) Mellor será meterse na súa pel,/ No seu medo de home,/ Na súa fe de home,/ No seu cheiro de home./ E vivir clandestino,/ Nese tobo,/ Un día máis”.

Asiste o coruñés á epifanía cosmogónica, á revelación da raíz, sentido derradeiro da “orixe da literatura”: “toda a noite ouvearon os cans/ porque o lobo coxeaba/ adrede”. A espreita, desconfiada, a simulación, ficción de nós, espello do que figuramos ser e talvez nin iso.

Hai en A boca da terra poemas de alento vagaroso, como ríos calmos con esteiros xenerosos, mais tamén rápidos fluviais, vertixes da corrente que se dan en “haicais” de fluencia interna, estantíos móbiles, como fotogramas das paisaxes dos adentros que contemplamos proxectadas nos ciclos estacionais, na orquestración harmónica do reino vexetal, unha psicobiografía natural. Mesmo aluman os kenningar ao estilo noso, a skáldica de perifrástica versal abraiante: a desolación (“O rancor apóstata/ Dos tractores/ Nas granxas abandonadas”), a perplexidade (“O estupor animista/ Dos electrodomésticos/ Na avaría irreparábel”), a viaxe (“Un camiño fondo/ E un corpo escondido/ Nunha alma andareira”).

Son estes de Rivas versos entrañados, que agariman homenaxes da Penélope que pende pensativa do Cunqueiro máis rondeau (“A herba de namorar/ Moveu o vento que move/ A herba de namorar./ Onde a onda alongada/ Move o mar/ No embate mesmo da ollada/ Que morre no hadal do ollar/ E antes de morrer move/ A herba de namorar”), tamén da Rosalía e o Manuel Antonio saudosos e mareiros (“A negra sombra/ Fuxiu do poema/ Pola liña fósil do horizonte”) e aínda do Méndez Ferrín mantis (“Madama, Barbantesa, Loada-de-Deus,/ dime:/ Onde está o lobo?/ Ou est le loup?”).

A boca da terraPolo medio, a suíña devastación do relixioso (“Saberei calar diante do Supremo,/ desequilibralo co meu silencio?/ Pois xa dixo Levi:/ Que é o silencio de Deus/ Ante o silencio do Home?”) e a develadora ironía da historia sacra (“Mais Xudas era o único que facía rir a Xesús Cristo,/ como se ambos os dous partillasen/ un segredo”); tamén a denuncia xenérica (“A matrona ensina os testículos,/ o sexo/ da crianza./ Se fose nena, non mostraría nada./ Nin a orixe do mundo”); a defunción do Periodismo de altura (“Como Edipo destruíu de raíz/ a doncela de garras curvas,/ a cantora de enigmas,/ the news are dead”) e, xaora, a vindicación das vítimas (os mártires das foxas comúns de Aranga; os xitanos cesteiros caídos na Ponte da Pasaxe; as mestras coruñesas Marcela e Elisa, todo amor libre; o guerrilleiro Perfecto de Dios; a Singer literaria de María Montes e a Minerva nación de Ánxel Casal).

Todo está en A boca da terra coma na caixa negra dun aeroplano de nós, mesmo a autorrecursividade que emparenta as irmás Morte e Vida (“a puta da Vida” de O lapis do carpinteiro) coa vulxívaga portuense do poema “Saudade” (“Había unha puta chamada Saudade./ Traballaba pola beira do río,/ En Porto (…) Velaí tes a Saudade,/ A sagrada nostalxia,/ A fame do porvir”).

Manuel Rivas desatou en A boca da terra o animal incógnito que leva dentro, ese xilófago verbal que o habita, como un corpo aberto, sempre á caza, el, que anda “á procura dun poema,/ Un animal que aínda non existe,/ Un insecto neóptero coma a preguiza./ Algo que me meta fóra,/ Coma un medo español./ Un poema que se agoche/ Na necrose do castiñeiro santo./ Un poema que faga por min,/ A primeira vez,/ O nó dos zapatos”. Bieitos amallós.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 15-8-2015]