Parlamento das Letras: Carlos G. Reigosa

cr

Carlos G. Reigosa ten alma de heroe expedicionario do Far West, non en van un seu poemario leva por título Kid Salvaxe. O seu foi ir anovando ermos para a literatura galega dende a primeira hora e non son poucas as incursións pioneiras que debemos ao seu afán por descubrir novos horizontes.

Cando ninguén en Galicia se (pre)ocupara pola necesidade de ter unha novela negra propia e crear un tecido sólido de lectorado deste masivo subxénero el publicou Crime en Compostela, narración fundacional do noir galego coa que naceron dous arquetipos literarios: o do detective Nivardo Castro e o do xornalista Carlos Conde, modelos que crearon escola.

E o mesmo acontece coa novela de campus, outro páramo que axudou a poboar con Oxford, amén. Ou coa escrita sobre o maquis, tanto documental como ficcional, e velaí os están Fuxidos de sona, A agonía do león ou A vitoria do perdedor. E, en fin, para non ser conto de nunca acabar, mesmo coa narcoliteratura tan de actualidade, como demostran A guerra do tabaco ou Narcos.

Cronista de Pepa A Loba, sabedor de todas as pucharcas da lembranza e segredos de Bretaña, frecuentador de Intramundi e estudoso de García Márquez, Torrente Ballester ou Valle Inclán, Carlos G. Reigosa é un dos escritores e xornalistas galegos máis poliédricos e fecundos dos últimos lustros. De tal cerna están feitos os de Tras da Corda.

¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

A primeira novela que escribín foi Oxford, amén e publicouna Akal en 1982. Foi un intento de contar de primeira man as inquedanzas vitais, políticas e culturais que estabamos a vivir os mozos de vinte anos no mundo cambiante de 1968 e seguintes. Unha etapa de gran creatividade e de mutacións profundas na música, na política e nas vidas en xeral. Era cando Bob Dylan lle empezaba a poñer letra á música de todo un cambio social sacudido polo rock and roll… Eu pasei daquela un mes nunha especie de comuna hippy en Oxford. E de aí partiu todo. En galego, a novela publicouna Edicións Xerais.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

crime en compostelaA mellor tratada foi sen dúbida Crime en Compostela (I Premio Xerais de novela), que esgotou varias edicións de saída e que abriu en galego un ciclo de novela negra que conta hoxe con grandes autores de ben acreditado talento. Coido que a aparición do detective Nivardo Castro (e o seu amigo o xornalista Carlos Conde) respondeu á demanda dunha literatura popular e por iso foi tan ben acollida. Gonzalo Torrente Ballester (co que escribín daquela un libro de conversas) díxome nunha ocasión que Crime en Compostela fora importante para quitarlles aos escritores galegos a teima de que tiñan que ser todos uns James Joyce e el mesmo, que escribira A Saga/Fuga de JB, unha obra insuperable (e comparable ao Quixote, segundo o Nobel portugués José Saramago), publicou despois unhas fermosas novelas de cerna popular. Respecto da segunda parte da pregunta, non sei cal foi a miña obra peor tratada. Todas tiveron —e teñen— o seu público, pero quizais Intramundi coido que é a que máis atención merece aínda hoxe.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Manías, non. Nin sequera necesito saber a historia enteira antes de comezar a escribila. Creo que o proceso creativo require unha actitude aberta ás novas ocorrencias que vaian xurdindo. Pero é certo que non se pode escribir sen ter claro cal é o asunto e o motor da narración. Dalgunha maneira, escribir é construír unha casa soñada, pero, mentres se constrúe, vanse introducindo cambios no proxecto. As novelas, de certo, só están terminadas cando un xa non quere cambiar nada nelas.

—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Iso correspóndevos decidilo aos críticos. Eu podería querer estar cerca do meu benquerido veciño Álvaro Cunqueiro, pero isto sería unha parvada, porque non xogamos no mesmo campo nin compartimos talentos. Eu coido que cada un ten o seu irman rei arturespazo e que debe tratar de mellorar as súas obras desde a súa experiencia, capacidade e ambición. Nada máis. Eu lin con paixón a autores coma Dostoievski, Kafka, Camus, Steinbeck, Hemingway, García Márquez, o propio Torrente Ballester e outros e sempre cría que estaba aprendendo algo deles, pero logo resulta que non atopo a súa influenza na miña obra. Ou atópoa pouco. Porque resulta que, ao cabo, un fai o que pode, faino con paixón e convencemento e iso é a súa singularidade. De todos modos, coido que debo recoñecer o influxo de Xosé Luís Méndez Ferrín na miña obra Irmán Rei Artur (1987) que el prologou con moito saber e xenerosidade.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Eu diría que todo comezou porque sentín moi cedo a necesidade de expresar literariamente a realidade da miña parroquia natal, A Lagoa da Pastoriza, un espazo sen estradas, nun lugar illado que os demais chamaban Tras da Corda (que non era un topónimo, senón unha descrición física, porque o monte que une Abadín, Mondoñedo e a miña Pastoriza chámase A Corda). Eu sempre tiven moita fascinación polos heroes e heroínas da miña parroquia: zoqueiros de sona, labregos fortes, emigrantes ousados, superviventes da Guerra Civil e, se cadra, tamén algún que outro bandoleiro. Non se me ían da cabeza as súas “fazañas” e, cando descubrín en Lugo o cine do Oeste, comecei a orientar os meus primeiros disparos, que foron os contos de Homes de Tras da Corda e os de As pucharcas da lembranza. Pero, cando escribín isto, eu xa sobrevivía como xornalista na Axencia EFE e xa escribira a novela Oxford, amén, que testemuña unha revolución cultural urbana que vivín e que me fascinou…

homes de tras da cordaAsí que, se eu tivese que historiografar a miña traxectoria literaria debería comezar por recoñecer todo o que lle debo á miña orixe rural en obras como Homes de Tras da Corda (1982), As pucharcas da lembranza (1984) e, sobre todo, na novela Intramundi (2002). Porque estas obras, que eu escribín cando máis admiraba a Álvaro Cunqueiro e a Juan Rulfo, son os meus espellos ao longo do camiño literario das orixes. Despois viñeron as novelas que podemos chamar da serie negra, co detective Nivardo Castro e o xornalista Carlos Conde. Nelas tratei de amosar realidades galegas daquela mal coñecidas: un certo submundo compostelán (en Crime en Compostela), o tráfico de armas (O misterio do barco perdido), o contrabando de tabaco (A guerra do tabaco) ou o narcotráfico (Narcos). Logo, nas seguintes xa fun abrindo espazos de realidade cara a asuntos máis internacionais, como a fuxida a América dos nazis por Vigo (A vinganza do defunto). Por outra parte, e desde unha perspectiva histórica, interesoume sempre a peripecia dos fuxidos tras a Guerra Civil. Coido que o libro A agonía do león (1995), que recibiu o Premio Internacional Rodolfo Walsh de Literatura Testemuñal en 1996, está nesa liña, sobre a que aínda penso volver. Polo demais, a novela Pepa A Loba (2006) permitiume descubrir a realidade e a ficción da última bandoleira europea, unha galega de armas tomar. E supoño que tamén debería falar de A vida do outro (XX Premio Torrente Ballester de Novela, 2008), que foi un intento de fabular a transición política en España… E de Segredos de Bretaña (2016), unha mestura de memorias históricas… En fin, coido que xa fun demasiado lonxe nesta resposta. Deixémolo aquí, pois.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Segredos de BretañaDurante moitos anos fun e volvín cos escritores latinoamericanos que, por outra parte, tiven a sorte de coñecer persoalmente, desde Juan Carlos Onetti a Alfredo Bryce Echenique (amigo persoal), pasando por Jorge Luis Borges, Bioy Casares, Gabriel García Márquez (que se dicía neto de galega e sobre o que escribín un libriño explicando a súa relación con Galicia), Julio Cortázar, Mario Vargas Llosa, Augusto Roa Bastos etcétera. Foi un tempo no que era moi difícil non recaer neles, porque as súas obras eran —son— simplemente portentosas. Cen anos de soidade, de Gabriel García Márquez, está sendo agora un grande éxito en China, por exemplo. Foi unha xeración extraordinaria que nos arrastrou a moitos, afastándonos dalgúns autores que non eran latinoamericanos, pero que deberiamos ter lido polos seus propios méritos. Mais…

—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Ás nosas letras non lles sobra nada. Nin sequera o ruralismo, que eu antes desprezaba e agora valoro moito, porque aí está a nosa orixe. Hai que ler a poesía de Antonio Noriega Varela e de Aquilino Iglesia Alvariño para saber de onde estamos vindo. E hai que ler a Cunqueiro para intuír a onde podemos chegar. Polo demais, é certo que sobran algunhas cousas, pero esas xa irán quedando polo camiño co paso do tempo.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Esta é unha pregunta que me tortura e que prefiro deixar de lado. Porque un non controla o seu destino. A vida é esa fraxilidade na que vivimos. Non hai máis información.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

A soidade do asasinoBoa. Hai diversidade e hai ganas de abrir camiños. Non todo son acertos, pero, é sabido, os acertos chegan despois de moitos intentos. Temos unha poesía diversa, que é íntima e social á vez. E temos moitas mostras novidosas que están a gañar espazos. Xa non necesitamos un James Joyce, como pedían os galeguistas de antano. Foi unha mágoa que Torrente Ballester, que empezou A Saga/Fuga de JB en galego, non dispuxese dun idioma abondo fornecido filoloxicamente para poder escribila enteira na nosa lingua. Hoxe podería facelo, pero daquela non puido. Así é a historia das cousas deste mundo.

—Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Quero felicitarte por esta boa idea que tiveches, que nos obriga a pensar no que case nunca pensamos, é dicir, pensar no feito literario e na nosa relación con el. Moitas grazas e noraboa.

 

 

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s