Memoria da raíz de Lueiro Rey

Hai uns días, no marco dunha homenaxe que lle tributamos ao poeta, narrador e ensaísta Manuel Lueiro Rey e da que xa dei conta aquí, quixen sumar o meu gran de area a tan xusto recoñecemento coa tradución ao galego dun seu poema publicado orixinalmente en castelán. O verso titúlase “Memoria de mi raíz” e forma parte do extraordinario volume Memoria de las raíz de las cosas, publicado hai agora exactamente vinte anos polas tan beneméritas como choradas Ediciós do Castro.

En “Memoria da miña raíz” Lueiro Rey evoca o tempo da súa nenez en Fornelos de Montes, as tardes na praza da vila, oíndo as badaladas da campá da igrexa de San Lourenzo, a carón da súa vivenda familiar, anainado polo son das horas do reloxo que adorna o campanario do templo. Todo, xaora, envolveito nunha linguaxe fortemente simbólica, inzada de referencias en clave a episodios transcendentais da súa longa vida de cidadán resistente, comprometido e antifascista. Un fermoso poema que, coido, paga moito a pena lembrar. Velaquí volo deixo na versión á lingua de noso que ousei acometer. Oxalá vos sirva para (re)descubrir un gran poeta.

Memoria da miña raíz

 

O meu rumbo foi un derramo de devezos desterrados
unha cita de golpes perseguidos
acaso un intento de facer de todas as asfixias
longas mañás de luces transparentes.
 
Indescritibles xanzás certeiras
faláronme da raíz do ser humano
da imaxe do lume
da cinza do fume do nada.
 
Faláronme de como agroman as tormentas
do sufoco do medo na tenrura.
 
Faláronme do medrar da herba
dos outonos das espigas
do perplexo terror dun soño turbio
do seixo do mirto da fonte
das inquietantes procuras de ausencias
do tacto da pel núa
da ollada dun morto que acouga
do alén do silencio
do voo das aves.
 
Faláronme —simplemente—
dun leito dun patio dunha escola
da miña nenez
do eco.
 
 «¿Pode un púcaro vello ser máis fermoso que a auga?»
 
  
                    II
 
Aquel reloxo de entón
o meu reloxo a miña nenez a miña orixe a miña inocencia
marcaba as doce horas badaladas como un lonxe exacto
que iguala a obriga de ser
o misterioso espazo da coincidencia oculta.
 
Como verdade próxima e sabia
            —tempo onde naufragan as preguntas—
dúas bocas bicando a carta enteira da vida
para o descanso fugaz da memoria
que xa nunca me abandonou, dicíame: eu son eu mesmo.
 
O reloxo da miña nenez a miña orixe a miña inocencia.
O punto de excepción da unidade diversa
a figura sen mancha dos espellos
o asexo constante de rotación de vida
a virtude da luz sen a súa mortal ausencia.
 
  
                    III
 
Fun adheríndome ao bordo do camiño
sen deixar de saborear a sombra das árbores.
Por veces esgazando a silva cos dentes
mais sempre en fuxida do pelotón enfermo que camiñaba
cantando a todas horas un canto sen sentido.
 
Físgoas de vixilias incandescentes tenras certas
fixeron garda arredor dos meus intres.
 
Era unha sa respiración
da mellor disputa do brazo co brazo
o nidio son dun trote xigantesco dun cabalo de luz
perseguindo incansable as pegadas do baleiro.
 
Aínda amo hoxe a quen cruza as rúas
lembrando o entusiasmo dunha tarde de sol
sen esquecer a fame nin o silencio do vento
namentres fía a paixón do seu baleiro
cos golpes da brisa que perdeu.
 
  
                    IV
 
Pregunteime ónde nacera de tan lonxe e ao encontro
dicíndome quén son a qué vin.
Soñaba ausencias nun recuncho oculto
pero non podía romper as letras do meu nome
nin dicirlle ao sangue insensateces para ficar quedo.
 
Como unha rúa aberta entregueime á vida
circulando nun bosque aberto de fiestras pechadas.
 
Vin como as tardes se fatigaban río abaixo río arriba
para conseguir as rosas transparentes
da verba compartida con quen coma min araba nun soño profundo da terra na orfandade luminosa do sol.
 
Endexamais sentín a memoria cuberta de silencios.
Para cubrir baleiros abondan os ecos dun monólogo.
 
O tempo fíxose amor depositando abraios palpitantes
chamados a nacer envolveitos en tenrura
vendo como nos seos inmensos do ar aleitaba
o pole morno e a certeza certa.
 
Como remeiro que sepulta o remo entre a escuma
só quixen espaventar o húmido sopor dos desdéns
e sentar á mesa dun veciño sen a mirada turbia
tratando de oír nos vieiros un corazón alerta.
Saberme logo capaz de ser recordo dun tronco
ou antiga brisa enredada nas esquinas dunha vella ollada.
 
  
                    V
 
A imaxe rota ignora se o corazón durmido
se esgota no naufraxio como un mastro tronzado
e se a auga deserta do que ten voz e berra e avanza e avanza.
 
Se a memoria procura o pranto entre as pedras
o berro á intemperie é unha efixie cega
mordendo o pan servido polos que falan mortos.
 
As voces do silencio de dor medidas
que vencen o silencio do covarde e falso espanto
son astros en campos con estela.
 
Eu aquí nesta escura mensaxe de acenos
onde a auga aínda cumpre a sede do seu destino
opóñome peito con peito ao tempo silenciado.
 
Quero acender o lume nos campos de trigo
e no chan un espello reflectindo raíces
dun froito de verbas que nunca estivo morto
 
E en perfís de poldros que galopan o ar
como un soño real, xa non aprendiz de fábulas,
achegarme á beira da outra beira irmá
onde canta a vida un canto de esperanza.
 
  
                    VI
 
As agullas xuntas daquel reloxo de entón
a miña nenez, o meu reloxo, a miña orixe, a miña inocencia.
Eran dúas bocas amantes nun bico.
          A miña nenez
          o meu reloxo
          a miña orixe
          a miña inocencia.
 
 «¿Pode un púcaro vello ser máis fermoso que a auga?»